Μαυροκορδάτος και Τρικούπης, Βενιζέλος και Καραμανλής: Οι αρχιτέκτονες του πολιτεύματος

Ο συνταγματολόγος Νίκος Αλιβιζάτος και σε αυτό το βιβλίο του συνεχίζει να συνομιλεί με τη σύγχρονη ιστορία, κυρίως από την πλευρά των θεσμών. Εδώ ανατρέχει στα αρχείο για να μιλήσει για τέσσερις κορυφαίους πολιτικούς που καθόρισαν πολιτικά και συνταγματικά τη μορφή της ελληνικής δημοκρατίας στα διάφορα στάδια της. Είναι οι προσωπικότητες του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, του Χαρίλαου Τρικούπη, του Ελευθέριου Βενιζέλου και του Κωνσταντίνου Καραμανλή που τον απασχολούν και διερευνά το στίγμα τους στην ελληνική ιστορία. Και για τους τέσσερις έχει να πει ότι έβλεπαν πιο μακριά από τους περισσότερους συγχρόνους τους, προέβλεπαν τις επερχόμενες εξελίξεις και νομοθετούσαν για το παρόν και το μέλλον και όχι για το παρελθόν.

Το σημαντικό είναι ότι κανένας τους δεν έμοιαζε με τον άλλον. Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος ήταν πρίγκιπας και απόγονος μεγάλης φαναριώτικης οικογένειας, χωρίς σημαντικές σπουδές, μαθητής του θείου του Ιωάννη Καρατζά, αναδείχθηκε κορυφαία πολιτική φυσιογνωμία δίπλα στον Καποδίστρια, φιλο-άγγλος κυρίως για ιδεολογικούς λόγους. Ο Χαρίλαος Τρκούπης, από πολιτική οικογένεια, σπούδασε νομικά και η διαμόρφωση της προσωπικότητάς του σφυρηλατήθηκε στο Λονδίνο. Κορυφαία του πράξη η καθιέρωση της δεδηλωμένης και η έντιμη κοινοβουλευτική θητεία. Ο Ελεύθεριος Βενιζέλος ξεκίνησε από μια εμπορική οικογένεια της Κρήτης για να αναδειχθεί κορυφαίος πολιτικός της Ελλάδας χάρη στην πολιτική του ιδιοφυΐα και τη διαπραγματευτική του ικανότητα. Ταπεινής καταγωγής ο Σερραίος Κωνσταντίνος Καραμανλής ανεδείχθη σε αυθεντικό πολιτικό ταλέντο. Το Σύνταγμα του ’75 απέδειξε ότι είχε καθαρό μυαλό να διαμορφώσει έναν θεσμό που θα πριμοδοτούσε την αποτελεσματική δράση του κράτους. Κατά τη γνώμη του Ν.Α. η πολιτεία των τεσσάρων αυτών ανδρών ιδωμένη συνολικά συγκροτεί μια διακριτή συνταγματική ταυτότητα που οι άξονές της είναι η ύπαρξη Συντάγματος, η σταθερή κατά χρονικά διαστήματα διεξαγωγή εκλογών, η καθιέρωση του αυτοδιοίκητου των δικαστηρίων. Σε αυτές τις σταθερές προστίθεται και η πλειοψηφική λειτουργία του ελληνικού κοινοβουλευτισμού που παρήγε θετικά και αρνητικά αποτελέσματα. Ο δικομματισμός έδωσε σταθερές κυβερνήσεις αλλά και έφερε οξύτατες διαμάχες με αποτέλεσμα την ανυπαρξία συναινετικής κουλτούρας. Ο Ν.Α. συνοψίζοντας υποστηρίζει ότι η ελληνική πολιτική ιστορία αποτελεί μια χαρακτηριστική περίπτωση πειραματισμού με συνταγματικούς θεσμούς της νεωτερικότητας σε ένα προνεωτερικό περιβάλλον. Στο τελευταίο κεφάλαιο ο συγγραφέας θα αναρωτηθεί αν βρισκόμαστε στο τέλος του συνταγματικού δικαίου, αν υπάρχουν ικανά αντίβαρα στην εκτελεστική εξουσία, πόσο το εθνικό συνταγματικό δίκαιο μπορεί να παραχωρήσει δικαιώματα στο διεθνικό (στην περίπτωσή μας το ευρωπαϊκό) και πώς θα είναι ένα νέο σύνταγμα ανοχής, συμπερίληψης αλλά και ορίων.