Το διεθνές μπεστ σέλερ για τη ζωή, τη φιλοσοφία, το σύμπαν και… τα πάντα.
Το μυθιστόρημα του Νορβηγού Jostein Gaarder κυκλοφόρησε σε περισσότερες από 68 χώρες και έτυχε ευρείας αποδοχής από κοινό και κριτικούς, ξεπερνώντας τα 60 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως. Από τότε ο συγγραφέας του δημιούργησε ένα ίδρυμα για την προστασία του περιβάλλοντος, στο οποίο δωρίζει σημαντικό μέρος των συγγραφικών του δικαιωμάτων.
Έχουν περάσει τριάντα δύο χρόνια από την πρώτη έκδοση του Κόσµου της Σοφίας στα ελληνικά, που ακολούθησε τρία χρόνια µετά την πρώτη του έκδοση στα νορβηγικά το 1991. Τι έχει συµβεί στον κόσµο από τότε; Θα ήταν διαφορετικό το βιβλίο, αν το έγραφα σήµερα; Νοµίζω ναι, και θα περιοριστώ εδώ σε µερικά µόνο από τα σηµεία που θεωρώ σηµαντικά.
Αν έγραφα σήµερα ένα φιλοσοφικό µυθιστόρηµα, η τεράστια κλιµατική απειλή που αντιµετωπίζει σήµερα ο κόσµος, θα το επηρέαζε σηµαντικά χωρίς καµιά αµφιβολία. Το ίδιο και η τραγική καταστροφή της φύσης που έχει σηµειωθεί στον κόσµο τις τελευταίες δεκαετίες. Σε τι φιλοσοφικά συµπεράσµατα µας οδηγούν οι τροµερές απώλειες που απειλούν τον πλανήτη µας; Πώς µπορούµε να προστατέψουµε και να διαφυλάξουµε τον πολιτισµό µας; Την ίδια τη βάση της ζωής µας στη Γη; Αυτό είναι ίσως το σηµαντικότερο φιλοσοφικό ερώτηµα της σηµερινής εποχής.
Η παγκόσµια πολιτική σκηνή είναι επίσης πιο τεταµένη. Ζούµε και πάλι σ’ έναν κόσµο µεγάλων εντάσεων µεταξύ των υπερδυνάµεων· έχουµε και πάλι πόλεµο στην Ευρώπη. Αλλά και σε εθνικό επίπεδο: σε αρκετές χώρες σηµειώνονται έντονες διχαστικές αντιπαλότητες µεταξύ πολιτικών κοµµάτων και κοινωνικών οµάδων. Πώς µπορούµε να το σκεφτούµε, πώς µπορούµε να το καταλάβουµε αυτό; Μπορεί η φιλοσοφία να µας βοηθήσει; Να συνεισφέρει στο γεφύρωµα αυτής της ακραίας πόλωσης;
Ριζική είναι η αλλαγή και στη βάση της ανθρώπινης επικοινωνίας. Ο κόσµος της Σοφίας γράφτηκε πριν από το διαδίκτυο. Σήµερα συχνά νιώθουµε ότι ο όγκος των πληροφοριών µας συνθλίβει και µας πνίγει. Όλες οι γνώσεις που χρειαζόµαστε –κι ακόµα περισσότερες– απέχουν λίγα µόνο κλικ στα τόσο βολικά smartphones, που έχουµε διαρκώς πάνω µας. Τελευταία προσθήκη στη νεότευκτη «παντογνωσία» µας η Τεχνητή Νοηµοσύνη.
Έχουµε όµως γίνει πιο σοφοί; Μπορεί ο σηµερινός κόσµος να χρειάζεται περισσότερη σοφία – και όχι περισσότερη νοηµοσύνη, τεχνητή ή φυσική. Φιλοσοφία θα πει «αγάπη για τη σοφία» και η ανάγκη για σοφία δεν έχει µειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, ίσα ίσα, το αντίθετο. Online είναι πολύ εύκολο να χάσεις τον δρόµο σου. Να χαθείς. Γιατί ποιο είναι το νόηµα της ζωής; Τι σηµαίνει «καλή ζωή»; Μια πρώτη, σύντοµη απάντηση σ’ αυτή την ερώτηση θα µπορούσε να είναι: χρειαζόµαστε ο ένας τον άλλον.
Πρέπει να τραβήξουµε το βλέµµα απ’ τις οθόνες µας, να µπορέσουµε να κοιταχτούµε µεταξύ µας. Στον τόπο µου όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν «µόνοι», εκούσια ή ακούσια singles. Είναι κάτι παράδοξο, ένα µυστήριο. Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του κόσµου που οι άνθρωποι συµµετέχουν σ’ ένα τόσο ευρύ και ενεργό δίκτυο σχέσεων. Τα µέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι εφαρµογές γνωριµιών µπορούν να βοηθήσουν – ως έναν βαθµό. Θα πρέπει εµείς οι ίδιοι να τολµήσουµε το βήµα που θα µας βγάλει από τη µοναξιά µας.
Χρειαζόµαστε ιστορίες ικανές να µας συνδέουν, αφηγήµατα ικανά να µας ενώνουν. Το µοίρασµα µιας αναγνωστικής εµπειρίας µπορεί να είναι καλή αφετηρία για µια νέα γνωριµία και σχέση.
Παρότι έχουν περάσει πάνω από τριάντα χρόνια –και ο κόσµος έχει αλλάξει– η αφήγηση ιστοριών δεν είναι κάτι ξεπερασµένο· είναι ακόµη στη µόδα. Πιστεύω ότι χρειαζόµαστε ακόµη βιβλία σαν τον Κόσµο της Σοφίας.
Jostein Gaarder
Το μυθιστόρημα του Νορβηγού Jostein Gaarder κυκλοφόρησε σε περισσότερες από 68 χώρες και έτυχε ευρείας αποδοχής από κοινό και κριτικούς, ξεπερνώντας τα 60 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως. Από τότε ο συγγραφέας του δημιούργησε ένα ίδρυμα για την προστασία του περιβάλλοντος, στο οποίο δωρίζει σημαντικό μέρος των συγγραφικών του δικαιωμάτων.
Έχουν περάσει τριάντα δύο χρόνια από την πρώτη έκδοση του Κόσµου της Σοφίας στα ελληνικά, που ακολούθησε τρία χρόνια µετά την πρώτη του έκδοση στα νορβηγικά το 1991. Τι έχει συµβεί στον κόσµο από τότε; Θα ήταν διαφορετικό το βιβλίο, αν το έγραφα σήµερα; Νοµίζω ναι, και θα περιοριστώ εδώ σε µερικά µόνο από τα σηµεία που θεωρώ σηµαντικά.
Αν έγραφα σήµερα ένα φιλοσοφικό µυθιστόρηµα, η τεράστια κλιµατική απειλή που αντιµετωπίζει σήµερα ο κόσµος, θα το επηρέαζε σηµαντικά χωρίς καµιά αµφιβολία. Το ίδιο και η τραγική καταστροφή της φύσης που έχει σηµειωθεί στον κόσµο τις τελευταίες δεκαετίες. Σε τι φιλοσοφικά συµπεράσµατα µας οδηγούν οι τροµερές απώλειες που απειλούν τον πλανήτη µας; Πώς µπορούµε να προστατέψουµε και να διαφυλάξουµε τον πολιτισµό µας; Την ίδια τη βάση της ζωής µας στη Γη; Αυτό είναι ίσως το σηµαντικότερο φιλοσοφικό ερώτηµα της σηµερινής εποχής.
Η παγκόσµια πολιτική σκηνή είναι επίσης πιο τεταµένη. Ζούµε και πάλι σ’ έναν κόσµο µεγάλων εντάσεων µεταξύ των υπερδυνάµεων· έχουµε και πάλι πόλεµο στην Ευρώπη. Αλλά και σε εθνικό επίπεδο: σε αρκετές χώρες σηµειώνονται έντονες διχαστικές αντιπαλότητες µεταξύ πολιτικών κοµµάτων και κοινωνικών οµάδων. Πώς µπορούµε να το σκεφτούµε, πώς µπορούµε να το καταλάβουµε αυτό; Μπορεί η φιλοσοφία να µας βοηθήσει; Να συνεισφέρει στο γεφύρωµα αυτής της ακραίας πόλωσης;
Ριζική είναι η αλλαγή και στη βάση της ανθρώπινης επικοινωνίας. Ο κόσµος της Σοφίας γράφτηκε πριν από το διαδίκτυο. Σήµερα συχνά νιώθουµε ότι ο όγκος των πληροφοριών µας συνθλίβει και µας πνίγει. Όλες οι γνώσεις που χρειαζόµαστε –κι ακόµα περισσότερες– απέχουν λίγα µόνο κλικ στα τόσο βολικά smartphones, που έχουµε διαρκώς πάνω µας. Τελευταία προσθήκη στη νεότευκτη «παντογνωσία» µας η Τεχνητή Νοηµοσύνη.
Έχουµε όµως γίνει πιο σοφοί; Μπορεί ο σηµερινός κόσµος να χρειάζεται περισσότερη σοφία – και όχι περισσότερη νοηµοσύνη, τεχνητή ή φυσική. Φιλοσοφία θα πει «αγάπη για τη σοφία» και η ανάγκη για σοφία δεν έχει µειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, ίσα ίσα, το αντίθετο. Online είναι πολύ εύκολο να χάσεις τον δρόµο σου. Να χαθείς. Γιατί ποιο είναι το νόηµα της ζωής; Τι σηµαίνει «καλή ζωή»; Μια πρώτη, σύντοµη απάντηση σ’ αυτή την ερώτηση θα µπορούσε να είναι: χρειαζόµαστε ο ένας τον άλλον.
Πρέπει να τραβήξουµε το βλέµµα απ’ τις οθόνες µας, να µπορέσουµε να κοιταχτούµε µεταξύ µας. Στον τόπο µου όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν «µόνοι», εκούσια ή ακούσια singles. Είναι κάτι παράδοξο, ένα µυστήριο. Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του κόσµου που οι άνθρωποι συµµετέχουν σ’ ένα τόσο ευρύ και ενεργό δίκτυο σχέσεων. Τα µέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι εφαρµογές γνωριµιών µπορούν να βοηθήσουν – ως έναν βαθµό. Θα πρέπει εµείς οι ίδιοι να τολµήσουµε το βήµα που θα µας βγάλει από τη µοναξιά µας.
Χρειαζόµαστε ιστορίες ικανές να µας συνδέουν, αφηγήµατα ικανά να µας ενώνουν. Το µοίρασµα µιας αναγνωστικής εµπειρίας µπορεί να είναι καλή αφετηρία για µια νέα γνωριµία και σχέση.
Παρότι έχουν περάσει πάνω από τριάντα χρόνια –και ο κόσµος έχει αλλάξει– η αφήγηση ιστοριών δεν είναι κάτι ξεπερασµένο· είναι ακόµη στη µόδα. Πιστεύω ότι χρειαζόµαστε ακόµη βιβλία σαν τον Κόσµο της Σοφίας.
Jostein Gaarder
