Η αλήθεια υπάρχει μόνο ως επινόηση
Έχουμε μια εμπειρία και προσπαθούμε να επινοήσουμε μια ιστορία για να την περιγράψουμε. Στην ιδανική περίπτωση, να την υποτάξουμε και να την περιχαρακώσουμε με έναν μοναδικά πρωτότυπο τρόπο.
Δεν υπάρχει μυθοπλασία που να μην έχει τα θεμέλιά της στην πραγματικότητα.
Η διαδικασία της γραφής ταυτίζεται απολύτως με την ανάγνωση του εαυτού μας.
Δεν έχω έτοιμες συνταγές. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένοι συγγραφείς και κείμενα, Άγια Δισκοπότηρα θα έλεγα, που με στοιχειώνουν και στα οποία επανέρχομαι διαρκώς, για το ύφος, τη δομή και το περιεχόμενο: το Μπετόν του Τόμας Μπέρνχαρντ, Ο Ακατονόμαστος του Σάμιουελ Μπέκετ, Η καρδιά που αποκαλύπτει του Ε. Α. Πόε, Η έγνοια του οικογενειάρχη του Κάφκα, Ο κήπος με τα διακλαδωτά μονοπάτια του Χ. Λ. Μπόρχες, Η Λοταρία της Σίρλεϊ Τζάκσον, Ένας πολύ γέρος κύριος με κάτι τεράστια φτερά του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, Η άσκηση βίας του Γουίλιαμ Κάρλος Γουίλιαμς, Σπάνια σου τυχαίνει καλός άνθρωπος της Φλάνερυ Ο’Κόνορ και πολλά άλλα.
Τα έντεκα διηγήματα της συλλογής γράφτηκαν στο σύνολό τους από το φθινόπωρο του 2020 έως το φθινόπωρο του 2025 και ξεχώρισαν από ένα μεγαλύτερο σώμα κειμένων. Έπειτα από αλλεπάλληλες αναγνώσεις και διορθώσεις, άρχισα να διακρίνω μια μορφή και μια ενιαία φωνή στους χαρακτήρες. Αυτό ακριβώς που με παρηγορεί είναι ότι, τελικά, κάθε φορά υπάρχει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, μια μορφή που αναδύεται από το χάος. Και αυτό δεν συγκρίνεται με καμία άλλη απόλαυση.
Γράφω γι’ αυτό που γνωρίζω καλύτερα: τη μοναξιά και την ψυχική καταπόνηση του ανθρώπου της μεγαλούπολης, την αδυναμία πλήρους κατανόησης του Άλλου και, ενίοτε, την απόλυτη παραπλάνηση. Γράφω για τις δυσκολίες στην επικοινωνία και στις σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά και για τη φύση της λογοτεχνίας, όπως την κατανοώ εγώ.
Τα τελευταία χρόνια προκρίνω τη μικρή φόρμα και αποφεύγω τα εκτενέστερα κείμενα. Το βέβαιο είναι ότι δεν διαθέτω την απαραίτητη πειθαρχία και υπομονή που απαιτεί η συγγραφή ενός πολυσέλιδου μυθιστορήματος. Η πρώτη εκδοχή, συνήθως, είναι ακαριαία και ολοκληρωμένη, τρόπον τινά, και προκύπτει με αφορμή μια βιωμένη εικόνα του παρελθόντος, ένα θραύσμα διαλόγου ή μια έντονη ψυχική κατάσταση, κυρίως δυσφορίας και απογοήτευσης, τον τρόπο που ένας άνθρωπος τρώει, γελάει ή απλώς κάθεται χαμένος στις σκέψεις του, τον μεταλλικό ήχο του συρμού του τραμ καθώς κυλάει πάνω στις ράγες.
Στα διηγήματά μου δεν θα συναντήσουμε αυτό που αποκαλείται θετική σκέψη ή αισιόδοξη ματιά. Δεν πιστεύω στην αισιοδοξία. Κατανοούσα πάντα την αισιοδοξία ως έλλειψη φαντασίας.
Η λέξη που αποφεύγω, όσο αυτό είναι δυνατό, να βάζω στο στόμα μου —και, κατά συνέπεια, στο στόμα των χαρακτήρων μου— είναι η λέξη «αλήθεια». Και η λέξη που απεχθάνομαι είναι η «ταπεινοφροσύνη». Ταπεινός είναι κάποιος μόνο κατ’ ανάγκην και, επομένως, υποκριτικά, δηλαδή αν κρίνει ότι, με αυτή του τη στάση, εντός μιας κοινωνικής συνεύρεσης ή μιας κοσμοαντίληψης, εξυπηρετούνται καλύτερα τα προσωπικά του συμφέροντα. Η ταπεινοφροσύνη είναι βιασμός της ανθρώπινης φύσης.
Όλοι έχουμε τις σκιές μας. Κανείς δεν έχει απολύτως καθαρή συνείδηση. Πιο πιθανό είναι να συναντήσεις ανθρώπους χωρίς συνείδηση παρά ανθρώπους με απολύτως καθαρή συνείδηση. Είναι όλα αυτά που μας βαραίνουν και μας κρατάνε τη νύχτα ξάγρυπνους που μετατρέπονται σε τέχνη.
Βασίλης Τσαλής
Έχουμε μια εμπειρία και προσπαθούμε να επινοήσουμε μια ιστορία για να την περιγράψουμε. Στην ιδανική περίπτωση, να την υποτάξουμε και να την περιχαρακώσουμε με έναν μοναδικά πρωτότυπο τρόπο.
Δεν υπάρχει μυθοπλασία που να μην έχει τα θεμέλιά της στην πραγματικότητα.
Η διαδικασία της γραφής ταυτίζεται απολύτως με την ανάγνωση του εαυτού μας.
Δεν έχω έτοιμες συνταγές. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένοι συγγραφείς και κείμενα, Άγια Δισκοπότηρα θα έλεγα, που με στοιχειώνουν και στα οποία επανέρχομαι διαρκώς, για το ύφος, τη δομή και το περιεχόμενο: το Μπετόν του Τόμας Μπέρνχαρντ, Ο Ακατονόμαστος του Σάμιουελ Μπέκετ, Η καρδιά που αποκαλύπτει του Ε. Α. Πόε, Η έγνοια του οικογενειάρχη του Κάφκα, Ο κήπος με τα διακλαδωτά μονοπάτια του Χ. Λ. Μπόρχες, Η Λοταρία της Σίρλεϊ Τζάκσον, Ένας πολύ γέρος κύριος με κάτι τεράστια φτερά του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, Η άσκηση βίας του Γουίλιαμ Κάρλος Γουίλιαμς, Σπάνια σου τυχαίνει καλός άνθρωπος της Φλάνερυ Ο’Κόνορ και πολλά άλλα.
Τα έντεκα διηγήματα της συλλογής γράφτηκαν στο σύνολό τους από το φθινόπωρο του 2020 έως το φθινόπωρο του 2025 και ξεχώρισαν από ένα μεγαλύτερο σώμα κειμένων. Έπειτα από αλλεπάλληλες αναγνώσεις και διορθώσεις, άρχισα να διακρίνω μια μορφή και μια ενιαία φωνή στους χαρακτήρες. Αυτό ακριβώς που με παρηγορεί είναι ότι, τελικά, κάθε φορά υπάρχει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, μια μορφή που αναδύεται από το χάος. Και αυτό δεν συγκρίνεται με καμία άλλη απόλαυση.
Γράφω γι’ αυτό που γνωρίζω καλύτερα: τη μοναξιά και την ψυχική καταπόνηση του ανθρώπου της μεγαλούπολης, την αδυναμία πλήρους κατανόησης του Άλλου και, ενίοτε, την απόλυτη παραπλάνηση. Γράφω για τις δυσκολίες στην επικοινωνία και στις σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά και για τη φύση της λογοτεχνίας, όπως την κατανοώ εγώ.
Τα τελευταία χρόνια προκρίνω τη μικρή φόρμα και αποφεύγω τα εκτενέστερα κείμενα. Το βέβαιο είναι ότι δεν διαθέτω την απαραίτητη πειθαρχία και υπομονή που απαιτεί η συγγραφή ενός πολυσέλιδου μυθιστορήματος. Η πρώτη εκδοχή, συνήθως, είναι ακαριαία και ολοκληρωμένη, τρόπον τινά, και προκύπτει με αφορμή μια βιωμένη εικόνα του παρελθόντος, ένα θραύσμα διαλόγου ή μια έντονη ψυχική κατάσταση, κυρίως δυσφορίας και απογοήτευσης, τον τρόπο που ένας άνθρωπος τρώει, γελάει ή απλώς κάθεται χαμένος στις σκέψεις του, τον μεταλλικό ήχο του συρμού του τραμ καθώς κυλάει πάνω στις ράγες.
Στα διηγήματά μου δεν θα συναντήσουμε αυτό που αποκαλείται θετική σκέψη ή αισιόδοξη ματιά. Δεν πιστεύω στην αισιοδοξία. Κατανοούσα πάντα την αισιοδοξία ως έλλειψη φαντασίας.
Η λέξη που αποφεύγω, όσο αυτό είναι δυνατό, να βάζω στο στόμα μου —και, κατά συνέπεια, στο στόμα των χαρακτήρων μου— είναι η λέξη «αλήθεια». Και η λέξη που απεχθάνομαι είναι η «ταπεινοφροσύνη». Ταπεινός είναι κάποιος μόνο κατ’ ανάγκην και, επομένως, υποκριτικά, δηλαδή αν κρίνει ότι, με αυτή του τη στάση, εντός μιας κοινωνικής συνεύρεσης ή μιας κοσμοαντίληψης, εξυπηρετούνται καλύτερα τα προσωπικά του συμφέροντα. Η ταπεινοφροσύνη είναι βιασμός της ανθρώπινης φύσης.
Όλοι έχουμε τις σκιές μας. Κανείς δεν έχει απολύτως καθαρή συνείδηση. Πιο πιθανό είναι να συναντήσεις ανθρώπους χωρίς συνείδηση παρά ανθρώπους με απολύτως καθαρή συνείδηση. Είναι όλα αυτά που μας βαραίνουν και μας κρατάνε τη νύχτα ξάγρυπνους που μετατρέπονται σε τέχνη.
Βασίλης Τσαλής
