Η αέναη αξία του «γιατί;»
Έχουν περάσει 32 χρόνια από την πρώτη έκδοση του Κόσμου της Σοφίας (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου) στα ελληνικά, που ακολούθησε τρία χρόνια μετά την κυκλοφορία του βιβλίου στα νορβηγικά, το 1991. Γιατί όμως επιστρέφουμε –γενιές και γενιές αναγνωστών– σε αυτό το βιβλίο; Από τη συζήτηση της Σοφίας με τη φίλη της για το τι είναι εκείνο που διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τη μηχανή έως τις αναζητήσεις γύρω από τα απέραντα μυστήρια της ζωής και του θανάτου, το μπεστ σέλερ μυθιστόρημα του Jostein Gaarder δίνει το έναυσμα για συζητήσεις που δεν εξαντλούνται ποτέ.
Ο Κόσμος της Σοφίας μάς υπενθυμίζει ότι η φιλοσοφία δεν είναι μια αφηρημένη άσκηση, αλλά κτήμα όλων μας – απόρροια της ίδιας μας της ύπαρξης στον κόσμο. Είναι μια διαρκής πράξη κατανόησης, αμφισβήτησης και επαναπροσδιορισμού. Και σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ άλλοτε, αυτή η ανάγκη καθίσταται επιτακτική. Οι προκλήσεις που έχουμε να διαχειριστούμε είναι πολλές: πόλεμος στη Μέση Ανατολή, κλιματική αλλαγή, οικονομική και ανθρωπιστική κρίση· οι ανισότητες διευρύνονται, τα συμφέροντα συγκρούονται. «Σε τι φιλοσοφικά συμπεράσματα μας οδηγούν οι τρομερές απώλειες που απειλούν τον πλανήτη μας; Πώς μπορούμε να προστατέψουμε και να διαφυλάξουμε τον πολιτισμό μας; Την ίδια τη βάση της ζωής μας στη Γη; Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο φιλοσοφικό ερώτημα της σημερινής εποχής» μας υπενθυμίζει ο Νορβηγός συγγραφέας.
Όλα ξεκινούν τη στιγμή που τολμάμε να αμφισβητήσουμε την υπάρχουσα τάξη και τα δίπολα που οργανώνουν την ανθρώπινη σκέψη. Όλα ξεκινούν από μια ερώτηση. Τι άλλο είναι, άλλωστε, η φιλοσοφία παρά η τέχνη του να ρωτάς; Από τη μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη έως τη μεταφυσική, από τον ορθολογισμό έως τον υπαρξισμό, η φιλοσοφία χαρτογραφεί την αγωνία και την περιέργεια του ανθρώπου να κατανοήσει τον κόσμο και τη θέση του μέσα σε αυτόν.
«Ξαφνικά, οι άνθρωποι κατάλαβαν πως η Γη δεν είναι το κέντρο του κόσμου. Πιστεύω ότι και σήμερα αντιμετωπίζουμε μια αντίστοιχη στιγμή. Για χρόνια, ο δυτικός κόσμος νόμιζε πως η φύση ήταν στην υπηρεσία του, αλλά αυτό δεν ισχύει. Είμαστε μέρος της· εξαρτόμαστε από το περιβάλλον και από άλλα είδη, όπως κάθε οργανισμός» σημειώνει ο Vincent Zabus, ο οποίος, μαζί με τον Nicoby, μετέφερε με ευαισθησία και ακρίβεια το εμβληματικό φιλοσοφικό μυθιστόρημα του Jostein Gaarder στα εντυπωσιακά graphic novels Η φιλοσοφία από τον Σωκράτη στον Γαλιλαίο και Η φιλοσοφία από τον Ντεκάρτ ως τις μέρες μας (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια και ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ.
Και ίσως αυτός είναι ο λόγος που επιστρέφουμε ξανά και ξανά στον θαυμαστό Κόσμο της Σοφίας: γιατί μας θυμίζει ότι, όσο κι αν αλλάζει ο κόσμος, η ανάγκη μας να ρωτάμε –να επιμένουμε στο «γιατί;»– παραμένει αμετάβλητη.
Έχουν περάσει 32 χρόνια από την πρώτη έκδοση του Κόσμου της Σοφίας (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου) στα ελληνικά, που ακολούθησε τρία χρόνια μετά την κυκλοφορία του βιβλίου στα νορβηγικά, το 1991. Γιατί όμως επιστρέφουμε –γενιές και γενιές αναγνωστών– σε αυτό το βιβλίο; Από τη συζήτηση της Σοφίας με τη φίλη της για το τι είναι εκείνο που διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τη μηχανή έως τις αναζητήσεις γύρω από τα απέραντα μυστήρια της ζωής και του θανάτου, το μπεστ σέλερ μυθιστόρημα του Jostein Gaarder δίνει το έναυσμα για συζητήσεις που δεν εξαντλούνται ποτέ.
Ο Κόσμος της Σοφίας μάς υπενθυμίζει ότι η φιλοσοφία δεν είναι μια αφηρημένη άσκηση, αλλά κτήμα όλων μας – απόρροια της ίδιας μας της ύπαρξης στον κόσμο. Είναι μια διαρκής πράξη κατανόησης, αμφισβήτησης και επαναπροσδιορισμού. Και σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ άλλοτε, αυτή η ανάγκη καθίσταται επιτακτική. Οι προκλήσεις που έχουμε να διαχειριστούμε είναι πολλές: πόλεμος στη Μέση Ανατολή, κλιματική αλλαγή, οικονομική και ανθρωπιστική κρίση· οι ανισότητες διευρύνονται, τα συμφέροντα συγκρούονται. «Σε τι φιλοσοφικά συμπεράσματα μας οδηγούν οι τρομερές απώλειες που απειλούν τον πλανήτη μας; Πώς μπορούμε να προστατέψουμε και να διαφυλάξουμε τον πολιτισμό μας; Την ίδια τη βάση της ζωής μας στη Γη; Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο φιλοσοφικό ερώτημα της σημερινής εποχής» μας υπενθυμίζει ο Νορβηγός συγγραφέας.
Όλα ξεκινούν τη στιγμή που τολμάμε να αμφισβητήσουμε την υπάρχουσα τάξη και τα δίπολα που οργανώνουν την ανθρώπινη σκέψη. Όλα ξεκινούν από μια ερώτηση. Τι άλλο είναι, άλλωστε, η φιλοσοφία παρά η τέχνη του να ρωτάς; Από τη μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη έως τη μεταφυσική, από τον ορθολογισμό έως τον υπαρξισμό, η φιλοσοφία χαρτογραφεί την αγωνία και την περιέργεια του ανθρώπου να κατανοήσει τον κόσμο και τη θέση του μέσα σε αυτόν.
«Ξαφνικά, οι άνθρωποι κατάλαβαν πως η Γη δεν είναι το κέντρο του κόσμου. Πιστεύω ότι και σήμερα αντιμετωπίζουμε μια αντίστοιχη στιγμή. Για χρόνια, ο δυτικός κόσμος νόμιζε πως η φύση ήταν στην υπηρεσία του, αλλά αυτό δεν ισχύει. Είμαστε μέρος της· εξαρτόμαστε από το περιβάλλον και από άλλα είδη, όπως κάθε οργανισμός» σημειώνει ο Vincent Zabus, ο οποίος, μαζί με τον Nicoby, μετέφερε με ευαισθησία και ακρίβεια το εμβληματικό φιλοσοφικό μυθιστόρημα του Jostein Gaarder στα εντυπωσιακά graphic novels Η φιλοσοφία από τον Σωκράτη στον Γαλιλαίο και Η φιλοσοφία από τον Ντεκάρτ ως τις μέρες μας (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια και ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ.
Και ίσως αυτός είναι ο λόγος που επιστρέφουμε ξανά και ξανά στον θαυμαστό Κόσμο της Σοφίας: γιατί μας θυμίζει ότι, όσο κι αν αλλάζει ο κόσμος, η ανάγκη μας να ρωτάμε –να επιμένουμε στο «γιατί;»– παραμένει αμετάβλητη.
