Από το Κάιρο μέχρι τον Καναδά. Ένας απρόσμενος έρωτας.

Το Όσα ξέρω για σένα αποτελεί ένα εντυπωσιακό πρώτο μυθιστόρημα. Σχεδόν 10 χρόνια χρειάστηκε ο Éric Chacour για να το πάρει απόφαση και να το στείλει σε κάποιον εκδότη. Κι όμως, διαβάζοντάς το νιώθεις πως κρατάς στα χέρια σου κάτι βαθιά ώριμο, σχεδόν εξομολογητικό, ένα βιβλίο με σαφή αφηγηματική ταυτότητα, μια ουσιαστική συγγραφική πρόταση.

Από το Κάιρο των δεκαετιών του ’60 και του ’70 μέχρι το Μόντρεαλ του 2001, η αφήγηση εκτείνεται χρονικά και γεωγραφικά, παρακολουθώντας την πορεία του Ταρέκ, ενός νεαρού γιατρού της λεβαντίνικης κοινότητας της Αιγύπτου.
Ξεδιπλώνοντας τη ζωή του κεντρικού ήρωα, ξεδιπλώνεται και η ιστορία μιας εποχής, μιας οικογένειας, μιας ολόκληρης κοινότητας. Ο Ταρέκ μοιάζει να βαδίζει σε δρόμους που χαράχτηκαν πριν από εκείνον ‒ κι εκεί, μέσα σε αυτή τη σιωπηλή πορεία, γεννιούνται τα πιο ουσιαστικά ερωτήματα: πόσο ελεύθεροι είμαστε τελικά; Πόσο μας ανήκουν οι επιλογές μας; Μπορούν οι άνθρωποι να καθορίσουν οι ίδιοι τη ζωή τους ή αυτή τους επιβάλλεται σε μεγάλο βαθμό από τους περιορισμούς της κοινωνίας και του οικογενειακού περιβάλλοντος; Η ζωή του Ταρέκ θα δώσει τελικά τις απαντήσεις ‒ κι εκείνος θα πληρώσει το τίμημα.

Η αφήγηση κυλά με έναν τρόπο ήσυχο, σχεδόν τρυφερό. Ο αφηγητής ‒που αποκαλύπτεται σταδιακά‒ υιοθετεί έναν λιτό και συγκρατημένο λόγο, μιλά με σεβασμό, χωρίς να κρίνει, χωρίς να επιβάλλεται. Και σε αυτό βοηθάει σίγουρα η επιλογή του συγγραφέα να δομήσει το βιβλίο σε τρία μέρη, εναλλάσσοντας την οπτική γωνία της αφήγησης. Αυτή η επιλογή τού δίνει έτσι την ελευθερία να προσεγγίσει τους ήρωές του και τις εσωτερικές τους συγκρούσεις πιο άμεσα και παραδόξως ανεπιτήδευτα. Και ίσως αυτό είναι που συγκινεί περισσότερο: αυτή η καλοσύνη με την οποία αγγίζει τους χαρακτήρες του, αυτή η αποδοχή της ανθρώπινης πολυπλοκότητας.

Από τα πιο γοητευτικά στοιχεία του βιβλίου είναι και η αντίθεση ανάμεσα στους δύο βασικούς τόπους της αφήγησης. Στο Κάιρο, όλα είναι ζωντανά, βιωματικά. Μυρωδιές, φαγητά, η κάψα του ήλιου, η σκόνη στον αέρα, τα γλυκά και τα παραδοσιακά φαγητά, ακόμα και η κίνηση στους δρόμους. Στο Μόντρεαλ όλα γίνονται πιο απόμακρα, ψυχρά, σχεδόν κινηματογραφικά, σαν να κοιτάς τη ζωή από απόσταση. Παρόλο που μοιάζει πιο ασφαλής συναισθηματικά, είναι τελικά πιο επώδυνη, εντείνει τη μοναξιά, την εσωτερική αποξένωση. Και κάπου ανάμεσα σε αυτούς τους δύο τόπους, ανάμεσα σε αντιθέσεις και σιωπές, ξεδιπλώνεται η πιο ουσιαστική υπαρξιακή αγωνία: ζούμε τελικά τη ζωή που θέλουμε ή εκείνη που μας έμαθαν να θέλουμε;

Μοιάζει, με πρώτη ματιά, με ένα βιβλίο που μιλά για τους άντρες και την ομοερωτική επιθυμία, ταμπού φυσικά σε κοινωνίες όπως αυτή του Καΐρου, όπου μια τέτοια επιλογή δεν είναι μόνο απαγορευμένη αλλά και επικίνδυνη. Η επιθυμία όμως και η αναζήτηση της ταυτότητας και της προσωπικής ελευθερίας είναι τελικά πιο ισχυρό κίνητρο. Άλλωστε η αναζήτηση συνιστά ακόμα ένα βασικό θέμα του βιβλίου, και δεν αφορά μόνο τις ερωτικές σχέσεις, αλλά τη σχέση που έχει ο καθένας μας ανάγκη.

Δεν είναι όμως ένα βιβλίο που μιλά μόνο για τους άντρες. Ίσως μάλιστα μιλά περισσότερο για τις γυναίκες ‒ για τη θέση τους, τη δύναμή τους, για τις σιωπές τους. Για όλα εκείνα που μένουν ανείπωτα, καθορίζουν όμως τα πάντα. Τι θα ήταν ο Ταρέκ χωρίς την επιβλητική παρουσία της μητέρας του, τη σιωπηλή Νεσρίν, τη διακριτική Μίρα; Τι θα ήταν χωρίς τα φαγητά και τις φουριόζικες αλλά όλο στοργή χειρονομίες της Φατέγια; Κι η μητέρα του Αλί πόσο καθόρισε την ύπαρξή του, αλλάζοντας την πορεία της;

Χωρίς στομφώδεις διατυπώσεις, διδακτισμούς και εντυπωσιασμούς, ο Éric Chacour μας χαρίζει ένα βιβλίο που ισορροπεί μαεστρικά ανάμεσα στην προσωπική και τη συλλογική εμπειρία, αφήνοντας ένα διακριτικό αποτύπωμα στον αναγνώστη, που φτάνοντας στο τέλος του βιβλίου, όπου όλα έχουν πια μπει στη θέση τους, κατανοεί πως ό,τι διάβασε στην αρχή, ό,τι σκέφτηκε ή έπραξε κάποιος απ’ τους ήρωες αιτιολογείται, και πως τελικά όλα έχουν και μια δεύτερη σημασία, όχι τόσο προφανή, που εξηγεί το πώς και το γιατί των πραγμάτων.

Στέλα Ζουμπουλάκη