«Όνομα πατρός: Δούναβης»
Το 2015 επισκέφτηκα τη Ρουμανία για πρώτη φορά. Μέχρι τότε είχα διαβάσει και ακούσει πολλά για αυτή τη χώρα, με την οποία μας συνδέουν τόσα και τόσα, όμως ποτέ δεν περίμενα πόσο φιλικοί και ευγενικοί θα ήταν οι κάτοικοι, τι αναπτυγμένη οικονομία έχει και πόσο ωραίο είναι το Βουκουρέστι, το «Μικρό Παρίσι», αν και το ασχημίζουν τα οικοδομικά τερατουργήματα της εποχής του Τσαουσέσκου.
ΒΡΑΪΛΑ
Εκείνη ωστόσο η πόλη που με «ταξίδεψε» σε μια άλλη εποχή, καθώς πίστεψα πως με κάποια μαγική μηχανή του χρόνου βρέθηκα στον 19ο αιώνα, ήταν η Βραΐλα. Χτισμένη στην όχθη του Δούναβη, η πόλη γνώρισε μεγάλη ακμή και πλούτισε με το εμπόριο ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και στην κεντρική Ευρώπη, και με τους Έλληνες να κρατούν τα σκήπτρα της οικονομίας της. Εδώ δραστηροποιήθηκαν μεγάλες εφοπλιστικές οικογένειες (Εμπειρίκος) και εδώ γεννήθηκαν σημαντικές προσωπικότητες (Ιάννης Ξενάκης).
ΟΙΚΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΥ
Αλλά όχι μόνο αυτοί. Το 1884 ένας Κεφαλλονίτης ερωτεύτηκε μια αναλφάβητη Ρουμάνα πλύστρα και γεννήθηκε το παιδί τους, που θα πάρει το επίθετο της μητέρας του γιατί τα ίχνη του Κεφαλλονίτη χάθηκαν μυστηριωδώς.
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Π. ΙΣΤΡΑΤΙ
Ο Παναΐτ Ιστράτι, αυτό είναι το παιδί, έως και τη μέρα που επισκέφτηκα τη Βραΐλα μού ήταν γνωστός μόνο από τη γνωστή φωτογραφία΄ εκείνη που τον δείχνει παρέα με τον Καζαντζάκη, να βρίσκονται καθισμένοι σ’ ένα ταβερνάκι κάτω από την Ακρόπολη.
ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
Από συγγραφική περιέργεια, άρχισα μέρα με τη μέρα να σκαλίζω και να μαθαίνω για τη ζωή του. Από το ένα ξάφνιασμα στο άλλο ήταν για μένα αυτή η «περιπέτεια» που κράτησε πάνω από τέσσερα χρόνια. Αν ήθελα να φτιάξω μια λίστα που να δικαιολογεί αυτό το ξάφνιασμα-θαυμασμός για τον Παναΐτ Ιστράτι, θα ήταν η εξής:
-Είναι δεν είναι δεκάξι χρονών όταν αρχίζει να φεύγει κρυφά από το σπίτι και να ταξιδεύει σαν λαθρεπιβάτης σε Αίγυπτο, Παλαιστίνη, Ελλάδα, Γαλλία…
-Βιοπορίζεται κάνοντας χίλιες δυο δουλειές· μέχρι και πλανόδιος φωτογράφος στη Νίκαια της Γαλλίας γίνεται.
-Θα κάνει τρεις γάμους, όμως η μεγάλη του αγάπη είναι η κόρη του διευθυντή του ωδείου της Βιέννης που όμως θα τον προδώσει με τον χειρότερο τρόπο.
-Μαθαίνει μόνος του γαλλικά για να γράψει την Κυρά Κυραλίνα, που την απολαύσαμε στη θαυμάσια μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.
-Βρίσκεται πάντοτε με το μέρος των φτωχών, γι’ αυτό δεν διστάζει να κάνει κριτική απέναντι σε κάθε αδικία, με αποτέλεσμα να θεωρηθεί πρόσωπο ανεπιθύμητο τόσο από το αστικό καθεστώς (Ελλάδα) όσο και από το κομμουνιστικό (Σοβιετική Ένωση).
-Θρυλική είναι η φιλία του με τον Νίκο Καζαντζάκη όσο και η φιλονικία τους, αλλά και το «σμίξιμο» που θα έχουν ξανά προς το τέλος της ζωής του.
ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ
Αυτός λοιπόν ο «αλήτης» και ασυμβίβαστος συγγραφέας είναι εκείνος που με το έργο του έβγαλε τα Βαλκάνια από τη λογοτεχνική αφάνεια και άνοιξε τον δρόμο στον Καζαντζάκη για την ευρωπαϊκή και παγκόσμια επιτυχία του λίγα χρόνια αργότερα με τον Αλέξη Ζορμπά.
ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΟΥ ΣΥΖΥΓΟ
Με λίγα λόγια, η ζωή του Παναΐτ Ιστράτι, έτσι όπως τη διηγείται στα βιβλία του σαν ανατολίτης παραμυθάς, είναι ίδια με τις Χίλιες και μία νύχτες. Απ’ τη μεριά μου, εκείνο που προσπάθησα ήταν αυτή τη ζωή-μυθιστόρημα να τη μεταφέρω στη δική μας γλώσσα και να τη διηγηθώ με τις δικές μου λέξεις.
Κώστας Ακρίβος
ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ Π.Ι. ΣΤΗ ΒΡΑΪΛΑ
Το 2015 επισκέφτηκα τη Ρουμανία για πρώτη φορά. Μέχρι τότε είχα διαβάσει και ακούσει πολλά για αυτή τη χώρα, με την οποία μας συνδέουν τόσα και τόσα, όμως ποτέ δεν περίμενα πόσο φιλικοί και ευγενικοί θα ήταν οι κάτοικοι, τι αναπτυγμένη οικονομία έχει και πόσο ωραίο είναι το Βουκουρέστι, το «Μικρό Παρίσι», αν και το ασχημίζουν τα οικοδομικά τερατουργήματα της εποχής του Τσαουσέσκου.
ΒΡΑΪΛΑ
Εκείνη ωστόσο η πόλη που με «ταξίδεψε» σε μια άλλη εποχή, καθώς πίστεψα πως με κάποια μαγική μηχανή του χρόνου βρέθηκα στον 19ο αιώνα, ήταν η Βραΐλα. Χτισμένη στην όχθη του Δούναβη, η πόλη γνώρισε μεγάλη ακμή και πλούτισε με το εμπόριο ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και στην κεντρική Ευρώπη, και με τους Έλληνες να κρατούν τα σκήπτρα της οικονομίας της. Εδώ δραστηροποιήθηκαν μεγάλες εφοπλιστικές οικογένειες (Εμπειρίκος) και εδώ γεννήθηκαν σημαντικές προσωπικότητες (Ιάννης Ξενάκης).
ΟΙΚΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΥ
Αλλά όχι μόνο αυτοί. Το 1884 ένας Κεφαλλονίτης ερωτεύτηκε μια αναλφάβητη Ρουμάνα πλύστρα και γεννήθηκε το παιδί τους, που θα πάρει το επίθετο της μητέρας του γιατί τα ίχνη του Κεφαλλονίτη χάθηκαν μυστηριωδώς.
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Π. ΙΣΤΡΑΤΙ
Ο Παναΐτ Ιστράτι, αυτό είναι το παιδί, έως και τη μέρα που επισκέφτηκα τη Βραΐλα μού ήταν γνωστός μόνο από τη γνωστή φωτογραφία΄ εκείνη που τον δείχνει παρέα με τον Καζαντζάκη, να βρίσκονται καθισμένοι σ’ ένα ταβερνάκι κάτω από την Ακρόπολη.
ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
Από συγγραφική περιέργεια, άρχισα μέρα με τη μέρα να σκαλίζω και να μαθαίνω για τη ζωή του. Από το ένα ξάφνιασμα στο άλλο ήταν για μένα αυτή η «περιπέτεια» που κράτησε πάνω από τέσσερα χρόνια. Αν ήθελα να φτιάξω μια λίστα που να δικαιολογεί αυτό το ξάφνιασμα-θαυμασμός για τον Παναΐτ Ιστράτι, θα ήταν η εξής:
-Είναι δεν είναι δεκάξι χρονών όταν αρχίζει να φεύγει κρυφά από το σπίτι και να ταξιδεύει σαν λαθρεπιβάτης σε Αίγυπτο, Παλαιστίνη, Ελλάδα, Γαλλία…
-Βιοπορίζεται κάνοντας χίλιες δυο δουλειές· μέχρι και πλανόδιος φωτογράφος στη Νίκαια της Γαλλίας γίνεται.
-Θα κάνει τρεις γάμους, όμως η μεγάλη του αγάπη είναι η κόρη του διευθυντή του ωδείου της Βιέννης που όμως θα τον προδώσει με τον χειρότερο τρόπο.
-Μαθαίνει μόνος του γαλλικά για να γράψει την Κυρά Κυραλίνα, που την απολαύσαμε στη θαυμάσια μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.
-Βρίσκεται πάντοτε με το μέρος των φτωχών, γι’ αυτό δεν διστάζει να κάνει κριτική απέναντι σε κάθε αδικία, με αποτέλεσμα να θεωρηθεί πρόσωπο ανεπιθύμητο τόσο από το αστικό καθεστώς (Ελλάδα) όσο και από το κομμουνιστικό (Σοβιετική Ένωση).
-Θρυλική είναι η φιλία του με τον Νίκο Καζαντζάκη όσο και η φιλονικία τους, αλλά και το «σμίξιμο» που θα έχουν ξανά προς το τέλος της ζωής του.
ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ
Αυτός λοιπόν ο «αλήτης» και ασυμβίβαστος συγγραφέας είναι εκείνος που με το έργο του έβγαλε τα Βαλκάνια από τη λογοτεχνική αφάνεια και άνοιξε τον δρόμο στον Καζαντζάκη για την ευρωπαϊκή και παγκόσμια επιτυχία του λίγα χρόνια αργότερα με τον Αλέξη Ζορμπά.
ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΟΥ ΣΥΖΥΓΟ
Με λίγα λόγια, η ζωή του Παναΐτ Ιστράτι, έτσι όπως τη διηγείται στα βιβλία του σαν ανατολίτης παραμυθάς, είναι ίδια με τις Χίλιες και μία νύχτες. Απ’ τη μεριά μου, εκείνο που προσπάθησα ήταν αυτή τη ζωή-μυθιστόρημα να τη μεταφέρω στη δική μας γλώσσα και να τη διηγηθώ με τις δικές μου λέξεις.
Κώστας Ακρίβος
ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ Π.Ι. ΣΤΗ ΒΡΑΪΛΑ
Κώστας Ακρίβος
