Γουίλιαμ Γουίλσον

Πίσω από την ομίχλη του τρόμου και του μυστηρίου, ξεδιπλώνεται μια ιστορία που μιλά για κάτι βαθύτερο: τη σύγκρουση του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό. Δεν πρόκειται μόνο για μια αφήγηση με στοιχειωμένους διαδρόμους και σκοτεινές μορφές — αλλά για ένα ψυχολογικό πορτρέτο, όπου το εγώ σπάει στα δύο και παλεύει να επιβιώσει.
fractalart.gr

Σε πολλές από τις διασημότερες ιστορίες του, όπως Ο Μαύρος Γάτος ή Η πτώση του Οίκου των Άσερ, ο Πόε επιστρατεύει έναν πρωτοπρόσωπο αφηγητή ο οποίος βρίσκεται σε μια τετελεσμένη στιγμή της ιστορίας και ζωσμένος από μια κατάσταση ενοχής ή τρέλας καλείται να αφηγηθεί τα γεγονότα που τον οδήγησαν στην ταραγμένη κατάσταση του νου. Μία τέτοια περίπτωση είναι και ο αφηγητής εδώ, που αποκρύπτει την ταυτότητά του και μας συστήνεται με το ψευδώνυμο Γουίλιαμ Γουίλσον. Η ιστορία του ξεκινά σε ένα οικοτροφείο στη Μεγάλη Βρετανία, όπου αρχίζει, ήδη ως έφηβος, να παραπαίει σε ηθικά επιλήψιμες πράξεις. Τότε γνωρίζει έναν παράξενο συμμαθητή, που φέρει το ίδιο ονοματεπώνυμο και ημερομηνία γέννησης με αυτόν. Καθώς αυτός αρχίζει να τον μιμείται και να του μοιάζει ολοένα και περισσότερο, ο αφηγητής αποχωρεί έντρομος από το σχολείο. Ο ανταγωνιστής του όμως γίνεται η επικριτική σκιά της ενήλικης ζωής του και πριν υποπέσει σε κάθε ηθικό παράπτωμα, εμφανίζεται ξαφνικά και απειλητικά.

Κάθε νέα αναμέτρηση με το έργο του Πόε μάς υπενθυμίζει ποιος είναι ο πατέρας του ανοίκειου και πόσο αριστοτεχνικά χτίζεται μια ιστορία μυστηρίου παράλληλα με την καταβύθιση στα άδυτα της ψυχής. Προσωποποίηση του υποσυνειδήτου, σύμβολο των εσωτερικών συγκρούσεων ή τελευταίο προπύργιο ηθικότητας, ο σωσίας σαν σύμβολο διαδραματίζει έναν αμφίσημο ρόλο στον Πόε. Το λογοτεχνικό μοτίβο του «σωσία» θα τον απασχολήσει έκτοτε εκτενώς, ενώ από αυτό θα εμπνευστεί αργότερα ο Στήβενσον για το «Δόκτωρ Τζέκιλ και κύριος Χάιντ» αλλά και ο Ντοστογιέφσκι για τον «Σωσία», όπως παρατήρησε ο Τόμας Μαν. Η Κατερίνα Σχινά, η αρτιότερη μεταφράστρια του Πόε στα ελληνικά, αφιερώνει ένα σύντομο σχόλιο στο τέλος, αλλά μπορεί κανείς να ψάξει την αναλυτική της εισαγωγή για τον Πόε στην εξαιρετική έκδοση 21 ιστορίες και το Κοράκι (εκδ. Μεταίχμιο).

Ο Πόε πλέκει το μυστήριο, επιλέγοντας με μέτρο τις λέξεις του και υιοθετώντας διακριτά ειρωνικό τόνο ανά στιγμές. Η γραφή του, που αποτυπώθηκε χρόνια πριν, εξακολουθεί να αποτελεί θεμέλιο και να διαβάζεται, να ερμηνεύεται, να ζει με πολλούς τρόπους.
bookpress.gr

Το θέμα του σωσία, του ζωντανού ειδώλου, κατέχει ιδιάζουσα θέση στη λογοτεχνία του φανταστικού κι, ευτυχώς, όχι μόνο. Ο βασικός λόγος είναι ότι προσφέρει στον δημιουργό την ευκαιρία να τοποθετήσει απέναντι από τον πρωταγωνιστή έναν καθρέφτη, το είδωλο του οποίου αποτελεί το αρνητικό στο θετικό του ή το αντίστροφο, όπως συμβαίνει στο συγκεκριμένο αφήγημα.

Ο Γουίλιαμ Γουίλσον είναι ο σωσίας του ήρωα, ο οποίος εμφανίζεται στη ζωή του κατά τη διάρκεια των σπουδών του, οπότε ο χαρακτήρας ενηλικιώνεται κι επομένως αποκτά ουσία και βάθος. Στην αρχή η παρουσία του είναι απλά παρακολουθηματική, καθώς βαδίζει παράλληλα, με βήματα που δεν εφάπτονται. Η φυσική ομοιότητα είναι επαρκής αν κι όχι σαφής, μολονότι ο πρωταγωνιστής φαίνεται να είναι ο μόνος που δεν τη διακρίνει, εστιάζοντας στη διαφορά που οδηγεί στην αντιπαλότητα.

Ο μέγας Πόε στήνει το παιχνίδι με ευφάνταστο τρόπο, εισάγοντας σταδιακά τα κλειδιά που θα ανοίξουν στο τέλος διάπλατα τη θύρα της αναγνώρισης. Ο έτερος, με τον οποίο σκιαμαχεί ο ήρωας, έχει ως χαρακτηριστικό γνώρισμα τον ψίθυρο – σαφής συμβολισμός της συνείδησης που κινείται κάτω από την επιφάνεια του Εγώ υποτονθορύζοντας τις παρακλήσεις, τις κατηγορίες και τις προτροπές της. Συν τω χρόνω, η σκιά θα αποκτά υπόσταση αναδυόμενη όλο και πιο συχνά, ενώ ο πρωταγωνιστής θα την κουβαλά μαζί του όπου κι αν ταξιδέψει.

Ο διχασμός των εαυτών θα προκαλέσει τη θλίψη, ενδυναμώνοντας το αίσθημα της αποτυχίας, αλλά και της αμφισβήτησης σε πυρηνικό επίπεδο. Η ιστορία μας θα κλιμακωθεί σε δύο στάδια. Το πρώτο στην Οξφόρδη, όπου η άμεση παρέμβαση του Σωσία θα καταστήσει τον ήρωα αποσυνάγωγο. Το οριστικό χτύπημα θα έρθει στην τελική σκηνή στον χορό, για να θυμηθούμε και τον Καββαδία («Μα ο εαυτός μου μια βραδιάν εμπρός μου θα υψωθεί... θα σημαδέψει, κι άφοβα τον φταίχτη θα χτυπήσει»). Η σχάση, ο διχασμός, θα αντιστραφούν μέσω της βίαιης επανένωσης, οπότε το όργανο του φόνου θα μετατραπεί σε όργανο αυτοχειρίας. Η αναγνώριση του εαυτού, συμβολικά, θα απαιτήσει την ύστατη θυσία του υποκειμένου που επιτέλους θα ανοίξει διάπλατα τα μάτια στην αλήθεια.

Ο Πόε μάς φιλοδωρεί με ένα μικρό κομψοτέχνημα, όπου το πρώτο επίπεδο της δράσης επικαλύπτει χωρίς να υποκρύπτει τα βαθύτερα ερμηνευτικά επίπεδα, τα οποία προκύπτουν αβίαστα από την πλοκή. Εύκολα αναγνωρίζει κάποιος τη θεματική συγγένεια με τον Κάφκα (οι αποπνικτικοί χώροι και η ατμόσφαιρα), αλλά και τις άμεσες επιρροές στον Ντοστογιέφσκι, μεταξύ άλλων.