

«Περί ανθρώπων»: Το νέο μυθιστόρημα της σπουδαίας Juli Zeh
To Περί ανθρώπων είναι και πάλι ένα μυθιστόρημα για το σύμπαν της υπαίθρου, ήδη ο τίτλος παραπέμπει στο προηγούμενο βιβλίο σας Unterleuten (Σ.Σ φανταστικό χωριό που τοποθετείται στο Βραδεμβούργο). Σε ποιο βαθμό συνδέονται τα δύο μυθιστορήματά σας;
Υπάρχει ένα σημείο στο Περί ανθρώπων, στο οποίο οι πρωταγωνιστές παρατηρούν μαζί τα πουλιά. Βλέπουν ένα σπάνιο είδος μαχητή και συζητούν για το αν βρίσκεται κοντά κάποια μεγάλη προστατευόμενη περιοχή για τα συγκεκριμένα πουλιά. Αυτό σημαίνει ότι το χωριό Unterleuten γεωγραφικά βρίσκεται πολύ κοντά στο Μπράκεν, όπου εκτυλίσσεται η ιστορία του Περί ανθρώπων. Και τα δύο μυθιστορήματα ξεδιπλώνονται στον ίδιο κόσμο, ακόμα κι αν κανένας από τους χαρακτήρες του Unterleuten δεν εμφανίζεται στο Περί ανθρώπων. Από τον καιρό που έγραψα το Unterleuten έχουν περάσει πολλά χρόνια. Ήμουν πολύ ευτυχής που γράφοντας το Περί ανθρώπων επέστρεψα σ’ αυτόν τον κόσμο. Από τότε η κοινωνία μας άλλαξε τόσο πολύ, που ακόμα και για μένα ήταν εντυπωσιακή η διαπίστωση σχετικά με το πόσο διαφορετικά είναι τα προβλήματα που απασχολούν σήμερα τους ήρωές μου στο Περί ανθρώπων και με πόσο διαφορετικό τρόπο προσπαθούν αυτοί να αναπτύξουν μια κοινή προσέγγιση.
Αντιπροσωπεύει η Ντόρα, η κεντρική ηρωίδα του Περί ανθρώπων, η οποία στη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού εγκαταλείπει την πόλη και εγκαθίσταται στην ύπαιθρο, το πνεύμα της εποχής;
Η Ντόρα είναι από πολλές απόψεις μια χαρακτηριστική εκπρόσωπος της εποχής μας. Έχει τα πάντα, οτιδήποτε μπορεί να επιθυμεί ένας άνθρωπος – μια καλή δουλειά, έναν σύντροφο, ένα ωραίο διαμέρισμα στο Βερολίνο. Αλλά είναι δυστυχισμένη με τον εαυτό της, νιώθει παραφορτωμένη, έχει την εντύπωση ότι δεν μπορεί πια να αντεπεξέλθει στις πολλές αλλαγές και ανάγκες γύρω της. Ουσιαστικά, καθόλου δεν ξέρει τι θέλει από τη ζωή της – ξέρει πάντα μόνο αυτό που δεν θέλει. Τη βασανίζει μια τάση φυγής, μερικές φορές σκέφτεται ότι θέλει να δραπετεύσει από τον κόσμο μ’ έναν πύραυλο για να βρει επιτέλους στο διάστημα ηρεμία και γαλήνη. Νομίζω ότι αυτά τα συναισθήματα αφορούν πάρα πολλούς ανθρώπους, όχι μόνο εξαιτίας του κορονοϊού, αλλά επίσης επειδή αισθανόμαστε ότι δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε σωστά την εποχή μας που μας προσφέρει τόσα πολλά, αλλά μας φέρνει αντιμέτωπους και με τόσα προβλήματα.
Ο νέος γείτονας της Ντόρας συστήνεται αμέσως ως ο ναζί του χωριού. Μας υποχρεώνει μια κλειστή κοινότητα ενός χωριού να εμπιστευτούμε ανθρώπους, τους οποίους στην πόλη θα μπορούσαμε να απορρίψουμε πιο αποφασιστικά και απλώς να αποφύγουμε;
Αυτό ακριβώς είναι το ιδιαίτερο με τη ζωή στην ύπαιθρο. Η πόλη είναι κατά κάποιο τρόπο ένας μεγάλος μηχανισμός δυνατοτήτων – έχουμε πάντα τη δυνατότητα, αλλά και την υποχρέωση να αλλάξουμε ή να βελτιώσουμε κάτι, όταν αυτό μας ενοχλεί ή δεν λειτουργεί καλά. Ένα νέο σπίτι, μια νέα δουλειά, έναν νέο σύντροφο, ακόμα ίσως και άλλους φίλους, μια νέα ταυτότητα. Στο χωριό δεν μπορούμε να ξεφύγουμε με αυτόν τον τρόπο. Ζούμε με ό,τι βρίσκουμε εκεί. Αυτό μας προκαλεί να παίρνουμε πραγματική θέση στις συγκρούσεις που δημιουργούνται. Γνωρίζουμε άλλους ανθρώπους, αλλά γνωρίζουμε και τον εαυτό μας υπό ένα τελείως καινούργιο πρίσμα.
Πόσο πίσω πρέπει να αφήσει κάποιος τις δικές του πεποιθήσεις για να δει τον συνάνθρωπό του και να κάνει δυνατή τη συμβίωση; Υπάρχει κι εδώ ένα όριο;
Δεν νομίζω ότι έχει να κάνει με το να αφήσουμε πίσω τις δικές μας πεποιθήσεις. Το ερώτημα είναι μάλλον αν και πώς μπορεί κανείς να συμβιβαστεί με το γεγονός ότι άλλοι άνθρωποι σκέφτονται κάτι άλλο από αυτό που σκέφτεται ο ίδιος, ότι ζουν σε ένα, κατά έναν τρόπο, τελείως διαφορετικό, δικό τους σύμπαν, στο οποίο τα πράγματα φαίνονται διαφορετικά. Φυσικά υπάρχει και στη συμβίωση όριο, το πώς συμπεριφέρεται κανείς, τι επιτρέπεται να λέει και τι όχι. Εν μέρει αυτά τα όρια διασφαλίζονται από τους νόμους, εν μέρει από άγραφους κανόνες της ηθικής, της ευπρέπειας και της αισθητικής. Αυτό ισχύει παντού – και ευτυχώς. Παρόλα αυτά παρακολουθούμε αυτόν τον καιρό την τάση, οι άνθρωποι να δυσκολεύονται και μέσα σ’ αυτά τα όρια να συγκλίνουν με ανθρώπους που εκπροσωπούν μια διαφορετική αντίληψη για τον κόσμο μας. Αυτό μας οδηγεί στο να αισθανόμαστε ότι έχουμε εμείς δίκιο, ενώ οι άλλοι τρελάθηκαν. Σε τελική ανάλυση αυτό φέρνει μοναξιά και εμποδίζει έναν ανοιχτό διάλογο, όπως θέλουμε να τον διεξάγουμε μέσα σε μια δημοκρατία.
Ο κορονοϊός είναι ένα κεντρικό θέμα του μυθιστορήματος. Πόσο επηρεάζει η πραγματικότητα τη διαδικασία της συγγραφής;
Είμαι έτσι κι αλλιώς μια συγγραφέας που πάντα προσπαθεί να μεταφέρει όσο γίνεται πιο αυθεντικά τον παλμό της εποχής. Στο Περί ανθρώπων έγινε πιο έντονα. Την πρώτη εκδοχή του μυθιστορήματος την είχα γράψει προτού αρχίσει η εξάπλωση της πανδημίας σε ολόκληρο τον κόσμο. Απέκλεισα το ενδεχόμενο να δουλέψω πάνω στο κείμενο χωρίς να αντιδράσω σ’ αυτή την εξέλιξη. Γι’ αυτό έγραψα το μυθιστόρημα για δεύτερη φορά εκ νέου και συμπεριέλαβα τα επίκαιρα θέματα. Από τη μία ήταν ένα τόλμημα να γράφω χωρίς απόσταση από τις καθημερινές εξελίξεις, από την άλλη ήταν συναρπαστικό, και για μένα προσωπικά μια δυνατότητα, να επεξεργάζομαι πράγματα που δυσκολεύουν κι επιβαρύνουν όλους μας.
Πόσο σημαντικό είναι το χιούμορ στο Περί ανθρώπων; Είναι ένα σατιρικό μυθιστόρημα;
Το μυθιστόρημα έχει πολύ χιουμοριστικά σημεία. Συχνά προκύπτουν κωμικές καταστάσεις. Σάτιρα όμως δεν θα το ονόμαζα, διότι εντέλει είναι μια τραγική ιστορία. Αλλά ακριβώς επειδή η ζωή είναι μερικές φορές τόσο τραγική, πρέπει να διατηρήσουμε την ικανότητα να γελάμε – πάντα επίσης και με τον ίδιο μας τον εαυτό.
Ευχαριστούμε τον μεταφραστή του βιβλίου Απόστολο Στραγαλινό για τη μετάφραση της συνέντευξης.
https://www.amazon.de/%C3%9Cber-Menschen-Roman-Juli-Zeh/dp/3630876676
To Περί ανθρώπων είναι και πάλι ένα μυθιστόρημα για το σύμπαν της υπαίθρου, ήδη ο τίτλος παραπέμπει στο προηγούμενο βιβλίο σας Unterleuten (Σ.Σ φανταστικό χωριό που τοποθετείται στο Βραδεμβούργο). Σε ποιο βαθμό συνδέονται τα δύο μυθιστορήματά σας;
Υπάρχει ένα σημείο στο Περί ανθρώπων, στο οποίο οι πρωταγωνιστές παρατηρούν μαζί τα πουλιά. Βλέπουν ένα σπάνιο είδος μαχητή και συζητούν για το αν βρίσκεται κοντά κάποια μεγάλη προστατευόμενη περιοχή για τα συγκεκριμένα πουλιά. Αυτό σημαίνει ότι το χωριό Unterleuten γεωγραφικά βρίσκεται πολύ κοντά στο Μπράκεν, όπου εκτυλίσσεται η ιστορία του Περί ανθρώπων. Και τα δύο μυθιστορήματα ξεδιπλώνονται στον ίδιο κόσμο, ακόμα κι αν κανένας από τους χαρακτήρες του Unterleuten δεν εμφανίζεται στο Περί ανθρώπων. Από τον καιρό που έγραψα το Unterleuten έχουν περάσει πολλά χρόνια. Ήμουν πολύ ευτυχής που γράφοντας το Περί ανθρώπων επέστρεψα σ’ αυτόν τον κόσμο. Από τότε η κοινωνία μας άλλαξε τόσο πολύ, που ακόμα και για μένα ήταν εντυπωσιακή η διαπίστωση σχετικά με το πόσο διαφορετικά είναι τα προβλήματα που απασχολούν σήμερα τους ήρωές μου στο Περί ανθρώπων και με πόσο διαφορετικό τρόπο προσπαθούν αυτοί να αναπτύξουν μια κοινή προσέγγιση.
Αντιπροσωπεύει η Ντόρα, η κεντρική ηρωίδα του Περί ανθρώπων, η οποία στη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού εγκαταλείπει την πόλη και εγκαθίσταται στην ύπαιθρο, το πνεύμα της εποχής;
Η Ντόρα είναι από πολλές απόψεις μια χαρακτηριστική εκπρόσωπος της εποχής μας. Έχει τα πάντα, οτιδήποτε μπορεί να επιθυμεί ένας άνθρωπος – μια καλή δουλειά, έναν σύντροφο, ένα ωραίο διαμέρισμα στο Βερολίνο. Αλλά είναι δυστυχισμένη με τον εαυτό της, νιώθει παραφορτωμένη, έχει την εντύπωση ότι δεν μπορεί πια να αντεπεξέλθει στις πολλές αλλαγές και ανάγκες γύρω της. Ουσιαστικά, καθόλου δεν ξέρει τι θέλει από τη ζωή της – ξέρει πάντα μόνο αυτό που δεν θέλει. Τη βασανίζει μια τάση φυγής, μερικές φορές σκέφτεται ότι θέλει να δραπετεύσει από τον κόσμο μ’ έναν πύραυλο για να βρει επιτέλους στο διάστημα ηρεμία και γαλήνη. Νομίζω ότι αυτά τα συναισθήματα αφορούν πάρα πολλούς ανθρώπους, όχι μόνο εξαιτίας του κορονοϊού, αλλά επίσης επειδή αισθανόμαστε ότι δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε σωστά την εποχή μας που μας προσφέρει τόσα πολλά, αλλά μας φέρνει αντιμέτωπους και με τόσα προβλήματα.
Ο νέος γείτονας της Ντόρας συστήνεται αμέσως ως ο ναζί του χωριού. Μας υποχρεώνει μια κλειστή κοινότητα ενός χωριού να εμπιστευτούμε ανθρώπους, τους οποίους στην πόλη θα μπορούσαμε να απορρίψουμε πιο αποφασιστικά και απλώς να αποφύγουμε;
Αυτό ακριβώς είναι το ιδιαίτερο με τη ζωή στην ύπαιθρο. Η πόλη είναι κατά κάποιο τρόπο ένας μεγάλος μηχανισμός δυνατοτήτων – έχουμε πάντα τη δυνατότητα, αλλά και την υποχρέωση να αλλάξουμε ή να βελτιώσουμε κάτι, όταν αυτό μας ενοχλεί ή δεν λειτουργεί καλά. Ένα νέο σπίτι, μια νέα δουλειά, έναν νέο σύντροφο, ακόμα ίσως και άλλους φίλους, μια νέα ταυτότητα. Στο χωριό δεν μπορούμε να ξεφύγουμε με αυτόν τον τρόπο. Ζούμε με ό,τι βρίσκουμε εκεί. Αυτό μας προκαλεί να παίρνουμε πραγματική θέση στις συγκρούσεις που δημιουργούνται. Γνωρίζουμε άλλους ανθρώπους, αλλά γνωρίζουμε και τον εαυτό μας υπό ένα τελείως καινούργιο πρίσμα.
Πόσο πίσω πρέπει να αφήσει κάποιος τις δικές του πεποιθήσεις για να δει τον συνάνθρωπό του και να κάνει δυνατή τη συμβίωση; Υπάρχει κι εδώ ένα όριο;
Δεν νομίζω ότι έχει να κάνει με το να αφήσουμε πίσω τις δικές μας πεποιθήσεις. Το ερώτημα είναι μάλλον αν και πώς μπορεί κανείς να συμβιβαστεί με το γεγονός ότι άλλοι άνθρωποι σκέφτονται κάτι άλλο από αυτό που σκέφτεται ο ίδιος, ότι ζουν σε ένα, κατά έναν τρόπο, τελείως διαφορετικό, δικό τους σύμπαν, στο οποίο τα πράγματα φαίνονται διαφορετικά. Φυσικά υπάρχει και στη συμβίωση όριο, το πώς συμπεριφέρεται κανείς, τι επιτρέπεται να λέει και τι όχι. Εν μέρει αυτά τα όρια διασφαλίζονται από τους νόμους, εν μέρει από άγραφους κανόνες της ηθικής, της ευπρέπειας και της αισθητικής. Αυτό ισχύει παντού – και ευτυχώς. Παρόλα αυτά παρακολουθούμε αυτόν τον καιρό την τάση, οι άνθρωποι να δυσκολεύονται και μέσα σ’ αυτά τα όρια να συγκλίνουν με ανθρώπους που εκπροσωπούν μια διαφορετική αντίληψη για τον κόσμο μας. Αυτό μας οδηγεί στο να αισθανόμαστε ότι έχουμε εμείς δίκιο, ενώ οι άλλοι τρελάθηκαν. Σε τελική ανάλυση αυτό φέρνει μοναξιά και εμποδίζει έναν ανοιχτό διάλογο, όπως θέλουμε να τον διεξάγουμε μέσα σε μια δημοκρατία.
Ο κορονοϊός είναι ένα κεντρικό θέμα του μυθιστορήματος. Πόσο επηρεάζει η πραγματικότητα τη διαδικασία της συγγραφής;
Είμαι έτσι κι αλλιώς μια συγγραφέας που πάντα προσπαθεί να μεταφέρει όσο γίνεται πιο αυθεντικά τον παλμό της εποχής. Στο Περί ανθρώπων έγινε πιο έντονα. Την πρώτη εκδοχή του μυθιστορήματος την είχα γράψει προτού αρχίσει η εξάπλωση της πανδημίας σε ολόκληρο τον κόσμο. Απέκλεισα το ενδεχόμενο να δουλέψω πάνω στο κείμενο χωρίς να αντιδράσω σ’ αυτή την εξέλιξη. Γι’ αυτό έγραψα το μυθιστόρημα για δεύτερη φορά εκ νέου και συμπεριέλαβα τα επίκαιρα θέματα. Από τη μία ήταν ένα τόλμημα να γράφω χωρίς απόσταση από τις καθημερινές εξελίξεις, από την άλλη ήταν συναρπαστικό, και για μένα προσωπικά μια δυνατότητα, να επεξεργάζομαι πράγματα που δυσκολεύουν κι επιβαρύνουν όλους μας.
Πόσο σημαντικό είναι το χιούμορ στο Περί ανθρώπων; Είναι ένα σατιρικό μυθιστόρημα;
Το μυθιστόρημα έχει πολύ χιουμοριστικά σημεία. Συχνά προκύπτουν κωμικές καταστάσεις. Σάτιρα όμως δεν θα το ονόμαζα, διότι εντέλει είναι μια τραγική ιστορία. Αλλά ακριβώς επειδή η ζωή είναι μερικές φορές τόσο τραγική, πρέπει να διατηρήσουμε την ικανότητα να γελάμε – πάντα επίσης και με τον ίδιο μας τον εαυτό.
Ευχαριστούμε τον μεταφραστή του βιβλίου Απόστολο Στραγαλινό για τη μετάφραση της συνέντευξης.
https://www.amazon.de/%C3%9Cber-Menschen-Roman-Juli-Zeh/dp/3630876676










