

«Η πορεία προς την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης πρέπει να αρχίζει από νωρίς!»
Με το νέο της βιβλίο, με τίτλο Δεν είναι κακό να λες «όχι», η Μόλι Πότερ βοηθάει γονείς, εκπαιδευτικούς και φροντιστές παιδιών να ανοίξουν έναν εποικοδομητικό διάλογο με τα παιδιά και τους νέους, και αναδεικνύει τη δύναμη των εικονογραφημένων βιβλίων ως εργαλείων για την ανάπτυξη της συναισθηματικής επίγνωσης.
Είστε συγγραφέας περισσότερων από τριάντα βιβλίων, ομιλήτρια και εκπαιδευτικός. Πιστεύετε ότι υπάρχουν κάποιες θεμελιώδεις αξίες που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζετε καθέναν από αυτούς τους ρόλους;
Ναι! Στο έργο μου για την υποστήριξη των παιδιών, είτε ερχόμενη απευθείας σε επαφή μαζί τους είτε μέσα από τα βιβλία μου ή κάνοντας επιμορφωτικές συναντήσεις με γονείς, φροντιστές παιδιών και εκπαιδευτικούς, τα μηνύματα που περνάω παραμένουν σταθερά. Πιστεύω ότι πρέπει να δίνουμε στα παιδιά πληροφορίες κατάλληλες για την ηλικία τους (χωρίς να αποφεύγουμε ορισμένα θέματα ως ταμπού, απλώς και μόνο επειδή προκαλούν αμηχανία στους ενήλικες), να ακούμε τις δικές τους απόψεις και να αξιοποιούμε τα συναισθήματά τους ως αφετηρία για τη διερεύνηση ζητημάτων που ενδέχεται να τους προκαλούν ανησυχία.
Πιστεύω επίσης ότι αποτελεί θεμέλιο λίθο για την ευημερία των παιδιών η ανάπτυξη υποστηρικτικών σχέσεων με τους ενήλικες, οι οποίες χαρακτηρίζονται από προσοχή, ουσιαστικό ενδιαφέρον και αποδοχή.
Τι είναι αυτό που κάνει τα εικονογραφημένα βιβλία ένα τόσο ξεχωριστό εργαλείο για την καλλιέργεια της συναισθηματικής νοημοσύνης;
Η ομορφιά των εικονογραφημένων βιβλίων έγκειται στο γεγονός ότι είναι προσιτά στα μικρά παιδιά, ενώ, κατά τη γνώμη μου, η πορεία προς την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης πρέπει να αρχίζει από νωρίς! Το σύντομο κείμενο και η ελκυστική εικονογράφηση δίνουν ένα ερέθισμα που δεν υπαγορεύει στα παιδιά τι να σκεφτούν ή να αισθανθούν, αλλά ανοίγει τον δρόμο για έναν εκτενή διάλογο γύρω από τα συναισθήματα. Τα βιβλία μου δεν δίνουν απλώς απαντήσεις, αλλά ενθαρρύνουν την εξερεύνηση.
Κάθε θέμα που πραγματεύεστε στη σειρά βιβλίων σας θα μπορούσε να αποτελεί ένα αντικείμενο διερεύνησης για μια ολόκληρη ζωή, όπως για παράδειγμα η συναισθηματική επίγνωση και η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση. Πώς επιλέγετε τις πτυχές κάθε θέματος που θα προσεγγίσετε όταν απευθύνεστε σε μικρά παιδιά και στους ανθρώπους που τα φροντίζουν;
Όταν σχεδιάζω ένα βιβλίο, το πρώτο που κάνω είναι να εξετάσω προσεκτικά τον σκοπό του ή/και τα βασικά μηνύματα που θέλω να περάσω. (Ανέκαθεν έτσι λειτουργούσε το μυαλό μου: πρέπει πρώτα να ξεκινήσω από τη συνολική εικόνα και στη συνέχεια να συμπληρώσω τις λεπτομέρειες.) Μόλις διαμορφώσω αυτό το πλαίσιο, η προσθήκη των λεπτομερειών γίνεται ευκολότερη. Ορισμένα βιβλία είναι πιο σύνθετα από άλλα, και σε αυτές τις περιπτώσεις είναι εξαιρετικά σημαντικό να υπάρχει ένας αμφίδρομος διάλογος ανάμεσα σε εμένα και έναν εξαίρετο επιμελητή ή μια εξαίρετη επιμελήτρια.
Σε ό,τι αφορά την επιλογή του περιεχομένου, μπορεί να αλλάξω γνώμη αρκετές φορές. Γενικά όμως η εκπαιδευτικός που κρύβεται μέσα μου προσεγγίζει κάθε θέμα από την οπτική ενός παιδιού: τι θα ήθελε να μάθει, τι θα το καθησύχαζε ή θα το έκανε να αισθανθεί ότι το καταλαβαίνουν και ποια ζητήματα θα ήταν χρήσιμο να εξετάσει. Φαντάζομαι επίσης τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες να αλληλεπιδρούν με το βιβλίο, ενώ παράλληλα αναρωτιέμαι τι θα αποκομίσουν από κάθε σελίδα.
Η ιδιότητά σας ως χημικού επηρέασε τον τρόπο που προσεγγίζετε τη συγγραφή;
Καθόλου! Το ενδιαφέρον μου για τη χημεία προήλθε από το γεγονός ότι άργησα να διαβάσω βιβλία. Φοίτησα σε ένα λύκειο που ενθάρρυνε τα κορίτσια να ασχοληθούν με τις θετικές επιστήμες, στις οποίες και τα κατάφερνα. Δεν είμαι άνθρωπος που μετανιώνει για πράγματα, θυμάμαι όμως να ξεφυλλίζω τους οδηγούς σπουδών των πανεπιστημίων, να βλέπω την ψυχολογία και να σκέφτομαι: «Θα ήταν υπέροχο να ασχοληθώ με αυτό!». Όταν ήμουν μικρή, οι σωστές συμβουλές για την επαγγελματική σταδιοδρομία και τη ζωή γενικότερα ήταν δυσεύρετες.
Επί χρόνια δεν θεωρούσα τον εαυτό μου συγγραφέα ή δημιουργικό άνθρωπο. Τώρα μου αρέσει πάρα πολύ να γράφω και νομίζω πως, ακόμα και σήμερα, μπορώ να γράφω πιο γρήγορα απ’ όσο μπορώ να διαβάζω.
Αν έπρεπε να δώσετε σε ενήλικες που έχουν παιδιά τις τρεις σημαντικότερες συμβουλές σας, ποιες θα ήταν αυτές;
Η πρώτη μου συμβουλή είναι να κάνουν τα πράγματα πιο απλά. Πολλοί γονείς, φροντιστές παιδιών και εκπαιδευτικοί με τους οποίους συνεργάζομαι συχνά αισθάνονται ότι πρέπει να κάνουν περισσότερα. Στην πραγματικότητα όμως ένας από τους πλέον ουσιαστικούς τρόπους για να υποστηρίξουμε την ευημερία ενός παιδιού είναι μέσα από τη σχέση που αναπτύσσουμε μαζί του, δείχνοντας ενδιαφέρον, προσοχή και αποδοχή. Όλοι έχουμε ανάγκη να νιώθουμε ότι μας εκτιμούν για αυτό που είμαστε και όχι μόνο για όσα κάνουμε (ή δεν κάνουμε). Όταν προσπαθούμε συνειδητά να έρθουμε πιο κοντά σε ένα παιδί, το βοηθάμε να αισθανθεί ότι το βλέπουμε, το ακούμε και το αποδεχόμαστε. Όταν αφιερώνουμε χρόνο για να είμαστε πραγματικά παρόντες, τότε ανοίγουμε τον δρόμο για να κατανοήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει στο παιδί.
Η δεύτερη συμβουλή μου είναι να βοηθάμε τα παιδιά έτσι ώστε να αναμένουν τα δυσάρεστα συναισθήματα, να τα αναγνωρίζουν, να τα αποδέχονται και να τα αντέχουν. Πολλές πολύτιμες εμπειρίες στη ζωή απαιτούν από εμάς να μάθουμε να διαχειριζόμαστε δύσκολα συναισθήματα και να μην τα παρατάμε ακόμα κι όταν κάτι μας δυσκολεύει. Είναι απολύτως κατανοητό πολλοί ενήλικες να δυσκολεύονται να διαχειριστούν τα δικά τους συναισθήματα βλέποντας ένα παιδί να περνάει δύσκολα. Από την αγάπη τους, μπορεί να σπεύσουν να λύσουν αυτοί το πρόβλημα, να δώσουν στο παιδί πάρα πολλές συμβουλές για αυτό ή ακόμα και να υποβαθμίσουν τη σημασία του, κάνοντάς το να φαίνεται «μικρότερο». Άθελά τους όμως αυτή η αντιμετώπιση μπορεί να αυξήσει το άγχος του παιδιού και να του στερήσει την ευκαιρία να διαπιστώσει ότι μπορεί να τα καταφέρει και μόνο του. Μια πρακτική προσέγγιση (εφόσον πρόκειται αποκλειστικά για πρόβλημα του παιδιού) είναι απλώς να το ακούσουν. Μπορούν να εκφράσουν υποθέσεις για το τι ενδέχεται να αισθάνεται, ώστε να ξεκινήσουν έναν διάλογο. Στη χειρότερη περίπτωση, εκείνο θα νιώσει ότι το ακούνε και το καταλαβαίνουν. Στην καλύτερη, μπορεί να βρει μόνο του τη λύση.
Η τρίτη συμβουλή μου αφορά την ντοπαμίνη και το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου μας. Ζούμε σε μια εποχή αφθονίας, ενώ ο οργανισμός μας είναι φτιαγμένος για συνθήκες έλλειψης. Σήμερα είναι εύκολο να διεγείρουμε διαρκώς το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου μας με οθόνες, σνακ και άμεση ικανοποίηση των επιθυμιών μας. Το τίμημα αυτών των συνεχών «κορυφώσεων» μπορεί να είναι η κακή διάθεση και το άγχος, καθώς ο μηχανισμός του πόνου και της ευχαρίστησης προσπαθεί να επαναφέρει την ισορροπία. Με άλλα λόγια, η γιαγιά είχε δίκιο όταν διαισθανόταν ότι δεν μας κάνει καλό να περνάμε τόσο χρόνο μπροστά σε μια οθόνη! Εκείνο που προτείνω είναι οι γονείς και οι φροντιστές να συζητούν με τα παιδιά για τα σκαμπανεβάσματα αυτού του συστήματος, καθώς η κατανόηση αυτής της λειτουργίας μπορεί πραγματικά να τα βοηθήσει.
Μπορούν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να συνεχίσουν να καλλιεργούν τη δική τους συναισθηματική νοημοσύνη ενώ παράλληλα μαθαίνουν στα παιδιά να αναγνωρίζουν και να ρυθμίζουν τα δικά τους συναισθήματα;
Ασφαλώς! Στα επιμορφωτικά σεμινάρια που κάνω για γονείς, φροντιστές παιδιών και εκπαιδευτικούς συχνά ξεκινάω με μια εισαγωγή στη συναισθηματική νοημοσύνη: τι είναι, γιατί είναι τόσο σημαντική, πώς μας βοηθάει και ποιες συμπεριφορές μπορεί να υιοθετήσουμε όταν αυτή μας λείπει. Ορισμένοι γονείς, φροντιστές και εκπαιδευτικοί μού έχουν αναφέρει ότι όσα έμαθαν επηρέασαν θετικά τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν όχι μόνο με τα παιδιά αλλά και με άλλους ενήλικες.
Οι ενήλικες που διαβάζουν μαζί με τα παιδιά το βιβλίο μου με τίτλο Πώς αισθάνεσαι σήμερα; αναπόφευκτα μπαίνουν και οι ίδιοι στη διαδικασία να αναλογιστούν τα δικά τους συναισθήματα. Αυτό μόνο θετικά αποτελέσματα μπορεί να έχει, καθώς ενθαρρύνει την ενίσχυση της αυτογνωσίας και την καλύτερη διαχείριση των συναισθημάτων!
Πώς μπορούν τα βιβλία σας να βοηθήσουν ανθρώπους από διαφορετικές κουλτούρες, που ενδεχομένως ακολουθούν και διαφορετική προσέγγιση ως προς την ανατροφή των παιδιών τους;
Τα θέματα που πραγματεύονται τα βιβλία μου είναι, ως επί το πλείστον, οικουμενικά και σχετίζονται κυρίως με την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία. Προάγουν την ανοιχτή επικοινωνία, τη συναισθηματική καλλιέργεια και την κατανόηση, αξίες που ξεπερνούν τα πολιτισμικά σύνορα. Επιπλέον, τα βιβλία μου δεν υποδεικνύουν έναν και μοναδικό «σωστό» τρόπο αντιμετώπισης κάθε κατάστασης, επομένως αφήνουν περιθώριο στις οικογένειες να τα προσεγγίσουν μέσα από τις δικές τους αξίες και παραδόσεις. Θα προσθέσω επίσης ότι τα βιβλία μου δίνουν την αφορμή για να αρχίσει ένας διάλογος ανάμεσα σε παιδιά και ενήλικες, κάτι που είναι πολύτιμο σε κάθε πολιτισμό.
Τι θα συμβουλεύατε τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς που αισθάνονται ότι δέχονται αντικρουόμενες πληροφορίες από πολλές και διαφορετικές πηγές;
Υπάρχουν πραγματικά πολλές πληροφορίες και οι συμβουλές δεν τελειώνουν ποτέ! Η δική μου πρόταση, λοιπόν, είναι να κρατάμε τα πράγματα απλά. Όταν έχουμε διαρκώς την αίσθηση ότι θα έπρεπε να κάνουμε το ένα ή δεν κάνουμε αρκετά το άλλο, τότε μπορεί εύκολα να μας κυριεύσει το άγχος και να χάσουμε την ηρεμία μας. Κι αυτό δεν μας βοηθάει ώστε να φροντίσουμε τα παιδιά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Με λίγα λόγια: Διατηρήστε ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας, περάστε χρόνο μαζί (η ποιότητα μετράει περισσότερο από την ποσότητα), ενθαρρύνετε τα παιδιά να αναπτύξουν την αυτονομία τους, και στην καθημερινότητα δώστε χώρο στα συναισθήματα.
Το πιο πρόσφατο βιβλίο σας, με τίτλο Δεν είναι κακό να λες «όχι», πραγματεύεται την έννοια της συναίνεσης, αλλά και πολλά άλλα ζητήματα. Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά ώστε να αναπτύξουν από μικρή ηλικία το ένστικτο για υγιείς σχέσεις και αλληλεπιδράσεις;
Όταν συζητάμε με τα παιδιά για υγιείς σχέσεις και αλληλεπιδράσεις, δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι γνωρίζουν πράγματα που στο δικό μας το μυαλό είναι αυτονόητα. Ας πάρουμε, για παράδειγμα, τον σεβασμό. Είναι μια έννοια αρκετά αφηρημένη. Είχα τη συνήθεια να βοηθάω τα παιδιά να την κατανοήσουν καλύτερα κάνοντάς τους την εξής ερώτηση: «Πώς εκφράζεται ο σεβασμός μέσα από τις πράξεις και τα λόγια μας;».
Η συναίνεση αφορά τον σεβασμό των ορίων που τίθενται, μια έννοια εξίσου αφηρημένη. Τα παιδιά χρειάζεται να μάθουν τι σημαίνει η έννοια «όρια», καθώς δεν είναι κάτι που το γνωρίζουν. Μπορεί να χρειαστεί αρκετός χρόνος για να κατανοήσουν ότι πράγματα όπως η σωματική επαφή, τα προσωπικά αντικείμενα και η κοινοποίηση προσωπικών πληροφοριών προϋποθέτουν συναίνεση. Το βιβλίο μου, με τίτλο Δεν είναι κακό να λες «όχι», βοηθάει τα παιδιά να κατανοήσουν με σαφήνεια τι είναι η συναίνεση, πότε είναι απαραίτητη και γιατί είναι σημαντικό να τη σεβόμαστε. Πρόκειται για ένα βιβλίο που ενδυναμώνει και καθησυχάζει τα παιδιά.
Σε γενικές γραμμές όμως, για να ενθαρρύνουμε την ανάπτυξη υγιών σχέσεων, είναι σημαντικό να λάβουμε υπόψη μας τρεις βασικές συνιστώσες:
- Γνώσεις: Τι θα ήταν χρήσιμο να γνωρίζουμε; (π.χ. να κατανοούμε τι είναι ο εκφοβισμός)
- Δεξιότητες: Ποιες δεξιότητες θα ήταν χρήσιμο να καλλιεργήσουμε; (π.χ. να ασκούμαστε στη διεκδικητική συμπεριφορά)
- Στάση και αξίες: Ποιες αξίες θα μας βοηθούσαν να αναπτύξουμε σχέσεις που βασίζονται στον σεβασμό; (π.χ. να αναγνωρίζουμε τη διαφορετικότητα)
_____________________________________
Η συνέντευξη της Μόλι Πότερ δημοσιεύτηκε στις 28 Αυγούστου 2025 στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου Bloomsbury (μετάφραση στα ελληνικά: Ειρήνη Μανιατοπούλου)
Με το νέο της βιβλίο, με τίτλο Δεν είναι κακό να λες «όχι», η Μόλι Πότερ βοηθάει γονείς, εκπαιδευτικούς και φροντιστές παιδιών να ανοίξουν έναν εποικοδομητικό διάλογο με τα παιδιά και τους νέους, και αναδεικνύει τη δύναμη των εικονογραφημένων βιβλίων ως εργαλείων για την ανάπτυξη της συναισθηματικής επίγνωσης.
Είστε συγγραφέας περισσότερων από τριάντα βιβλίων, ομιλήτρια και εκπαιδευτικός. Πιστεύετε ότι υπάρχουν κάποιες θεμελιώδεις αξίες που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζετε καθέναν από αυτούς τους ρόλους;
Ναι! Στο έργο μου για την υποστήριξη των παιδιών, είτε ερχόμενη απευθείας σε επαφή μαζί τους είτε μέσα από τα βιβλία μου ή κάνοντας επιμορφωτικές συναντήσεις με γονείς, φροντιστές παιδιών και εκπαιδευτικούς, τα μηνύματα που περνάω παραμένουν σταθερά. Πιστεύω ότι πρέπει να δίνουμε στα παιδιά πληροφορίες κατάλληλες για την ηλικία τους (χωρίς να αποφεύγουμε ορισμένα θέματα ως ταμπού, απλώς και μόνο επειδή προκαλούν αμηχανία στους ενήλικες), να ακούμε τις δικές τους απόψεις και να αξιοποιούμε τα συναισθήματά τους ως αφετηρία για τη διερεύνηση ζητημάτων που ενδέχεται να τους προκαλούν ανησυχία.
Πιστεύω επίσης ότι αποτελεί θεμέλιο λίθο για την ευημερία των παιδιών η ανάπτυξη υποστηρικτικών σχέσεων με τους ενήλικες, οι οποίες χαρακτηρίζονται από προσοχή, ουσιαστικό ενδιαφέρον και αποδοχή.
Τι είναι αυτό που κάνει τα εικονογραφημένα βιβλία ένα τόσο ξεχωριστό εργαλείο για την καλλιέργεια της συναισθηματικής νοημοσύνης;
Η ομορφιά των εικονογραφημένων βιβλίων έγκειται στο γεγονός ότι είναι προσιτά στα μικρά παιδιά, ενώ, κατά τη γνώμη μου, η πορεία προς την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης πρέπει να αρχίζει από νωρίς! Το σύντομο κείμενο και η ελκυστική εικονογράφηση δίνουν ένα ερέθισμα που δεν υπαγορεύει στα παιδιά τι να σκεφτούν ή να αισθανθούν, αλλά ανοίγει τον δρόμο για έναν εκτενή διάλογο γύρω από τα συναισθήματα. Τα βιβλία μου δεν δίνουν απλώς απαντήσεις, αλλά ενθαρρύνουν την εξερεύνηση.
Κάθε θέμα που πραγματεύεστε στη σειρά βιβλίων σας θα μπορούσε να αποτελεί ένα αντικείμενο διερεύνησης για μια ολόκληρη ζωή, όπως για παράδειγμα η συναισθηματική επίγνωση και η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση. Πώς επιλέγετε τις πτυχές κάθε θέματος που θα προσεγγίσετε όταν απευθύνεστε σε μικρά παιδιά και στους ανθρώπους που τα φροντίζουν;
Όταν σχεδιάζω ένα βιβλίο, το πρώτο που κάνω είναι να εξετάσω προσεκτικά τον σκοπό του ή/και τα βασικά μηνύματα που θέλω να περάσω. (Ανέκαθεν έτσι λειτουργούσε το μυαλό μου: πρέπει πρώτα να ξεκινήσω από τη συνολική εικόνα και στη συνέχεια να συμπληρώσω τις λεπτομέρειες.) Μόλις διαμορφώσω αυτό το πλαίσιο, η προσθήκη των λεπτομερειών γίνεται ευκολότερη. Ορισμένα βιβλία είναι πιο σύνθετα από άλλα, και σε αυτές τις περιπτώσεις είναι εξαιρετικά σημαντικό να υπάρχει ένας αμφίδρομος διάλογος ανάμεσα σε εμένα και έναν εξαίρετο επιμελητή ή μια εξαίρετη επιμελήτρια.
Σε ό,τι αφορά την επιλογή του περιεχομένου, μπορεί να αλλάξω γνώμη αρκετές φορές. Γενικά όμως η εκπαιδευτικός που κρύβεται μέσα μου προσεγγίζει κάθε θέμα από την οπτική ενός παιδιού: τι θα ήθελε να μάθει, τι θα το καθησύχαζε ή θα το έκανε να αισθανθεί ότι το καταλαβαίνουν και ποια ζητήματα θα ήταν χρήσιμο να εξετάσει. Φαντάζομαι επίσης τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες να αλληλεπιδρούν με το βιβλίο, ενώ παράλληλα αναρωτιέμαι τι θα αποκομίσουν από κάθε σελίδα.
Η ιδιότητά σας ως χημικού επηρέασε τον τρόπο που προσεγγίζετε τη συγγραφή;
Καθόλου! Το ενδιαφέρον μου για τη χημεία προήλθε από το γεγονός ότι άργησα να διαβάσω βιβλία. Φοίτησα σε ένα λύκειο που ενθάρρυνε τα κορίτσια να ασχοληθούν με τις θετικές επιστήμες, στις οποίες και τα κατάφερνα. Δεν είμαι άνθρωπος που μετανιώνει για πράγματα, θυμάμαι όμως να ξεφυλλίζω τους οδηγούς σπουδών των πανεπιστημίων, να βλέπω την ψυχολογία και να σκέφτομαι: «Θα ήταν υπέροχο να ασχοληθώ με αυτό!». Όταν ήμουν μικρή, οι σωστές συμβουλές για την επαγγελματική σταδιοδρομία και τη ζωή γενικότερα ήταν δυσεύρετες.
Επί χρόνια δεν θεωρούσα τον εαυτό μου συγγραφέα ή δημιουργικό άνθρωπο. Τώρα μου αρέσει πάρα πολύ να γράφω και νομίζω πως, ακόμα και σήμερα, μπορώ να γράφω πιο γρήγορα απ’ όσο μπορώ να διαβάζω.
Αν έπρεπε να δώσετε σε ενήλικες που έχουν παιδιά τις τρεις σημαντικότερες συμβουλές σας, ποιες θα ήταν αυτές;
Η πρώτη μου συμβουλή είναι να κάνουν τα πράγματα πιο απλά. Πολλοί γονείς, φροντιστές παιδιών και εκπαιδευτικοί με τους οποίους συνεργάζομαι συχνά αισθάνονται ότι πρέπει να κάνουν περισσότερα. Στην πραγματικότητα όμως ένας από τους πλέον ουσιαστικούς τρόπους για να υποστηρίξουμε την ευημερία ενός παιδιού είναι μέσα από τη σχέση που αναπτύσσουμε μαζί του, δείχνοντας ενδιαφέρον, προσοχή και αποδοχή. Όλοι έχουμε ανάγκη να νιώθουμε ότι μας εκτιμούν για αυτό που είμαστε και όχι μόνο για όσα κάνουμε (ή δεν κάνουμε). Όταν προσπαθούμε συνειδητά να έρθουμε πιο κοντά σε ένα παιδί, το βοηθάμε να αισθανθεί ότι το βλέπουμε, το ακούμε και το αποδεχόμαστε. Όταν αφιερώνουμε χρόνο για να είμαστε πραγματικά παρόντες, τότε ανοίγουμε τον δρόμο για να κατανοήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει στο παιδί.
Η δεύτερη συμβουλή μου είναι να βοηθάμε τα παιδιά έτσι ώστε να αναμένουν τα δυσάρεστα συναισθήματα, να τα αναγνωρίζουν, να τα αποδέχονται και να τα αντέχουν. Πολλές πολύτιμες εμπειρίες στη ζωή απαιτούν από εμάς να μάθουμε να διαχειριζόμαστε δύσκολα συναισθήματα και να μην τα παρατάμε ακόμα κι όταν κάτι μας δυσκολεύει. Είναι απολύτως κατανοητό πολλοί ενήλικες να δυσκολεύονται να διαχειριστούν τα δικά τους συναισθήματα βλέποντας ένα παιδί να περνάει δύσκολα. Από την αγάπη τους, μπορεί να σπεύσουν να λύσουν αυτοί το πρόβλημα, να δώσουν στο παιδί πάρα πολλές συμβουλές για αυτό ή ακόμα και να υποβαθμίσουν τη σημασία του, κάνοντάς το να φαίνεται «μικρότερο». Άθελά τους όμως αυτή η αντιμετώπιση μπορεί να αυξήσει το άγχος του παιδιού και να του στερήσει την ευκαιρία να διαπιστώσει ότι μπορεί να τα καταφέρει και μόνο του. Μια πρακτική προσέγγιση (εφόσον πρόκειται αποκλειστικά για πρόβλημα του παιδιού) είναι απλώς να το ακούσουν. Μπορούν να εκφράσουν υποθέσεις για το τι ενδέχεται να αισθάνεται, ώστε να ξεκινήσουν έναν διάλογο. Στη χειρότερη περίπτωση, εκείνο θα νιώσει ότι το ακούνε και το καταλαβαίνουν. Στην καλύτερη, μπορεί να βρει μόνο του τη λύση.
Η τρίτη συμβουλή μου αφορά την ντοπαμίνη και το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου μας. Ζούμε σε μια εποχή αφθονίας, ενώ ο οργανισμός μας είναι φτιαγμένος για συνθήκες έλλειψης. Σήμερα είναι εύκολο να διεγείρουμε διαρκώς το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου μας με οθόνες, σνακ και άμεση ικανοποίηση των επιθυμιών μας. Το τίμημα αυτών των συνεχών «κορυφώσεων» μπορεί να είναι η κακή διάθεση και το άγχος, καθώς ο μηχανισμός του πόνου και της ευχαρίστησης προσπαθεί να επαναφέρει την ισορροπία. Με άλλα λόγια, η γιαγιά είχε δίκιο όταν διαισθανόταν ότι δεν μας κάνει καλό να περνάμε τόσο χρόνο μπροστά σε μια οθόνη! Εκείνο που προτείνω είναι οι γονείς και οι φροντιστές να συζητούν με τα παιδιά για τα σκαμπανεβάσματα αυτού του συστήματος, καθώς η κατανόηση αυτής της λειτουργίας μπορεί πραγματικά να τα βοηθήσει.
Μπορούν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να συνεχίσουν να καλλιεργούν τη δική τους συναισθηματική νοημοσύνη ενώ παράλληλα μαθαίνουν στα παιδιά να αναγνωρίζουν και να ρυθμίζουν τα δικά τους συναισθήματα;
Ασφαλώς! Στα επιμορφωτικά σεμινάρια που κάνω για γονείς, φροντιστές παιδιών και εκπαιδευτικούς συχνά ξεκινάω με μια εισαγωγή στη συναισθηματική νοημοσύνη: τι είναι, γιατί είναι τόσο σημαντική, πώς μας βοηθάει και ποιες συμπεριφορές μπορεί να υιοθετήσουμε όταν αυτή μας λείπει. Ορισμένοι γονείς, φροντιστές και εκπαιδευτικοί μού έχουν αναφέρει ότι όσα έμαθαν επηρέασαν θετικά τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν όχι μόνο με τα παιδιά αλλά και με άλλους ενήλικες.
Οι ενήλικες που διαβάζουν μαζί με τα παιδιά το βιβλίο μου με τίτλο Πώς αισθάνεσαι σήμερα; αναπόφευκτα μπαίνουν και οι ίδιοι στη διαδικασία να αναλογιστούν τα δικά τους συναισθήματα. Αυτό μόνο θετικά αποτελέσματα μπορεί να έχει, καθώς ενθαρρύνει την ενίσχυση της αυτογνωσίας και την καλύτερη διαχείριση των συναισθημάτων!
Πώς μπορούν τα βιβλία σας να βοηθήσουν ανθρώπους από διαφορετικές κουλτούρες, που ενδεχομένως ακολουθούν και διαφορετική προσέγγιση ως προς την ανατροφή των παιδιών τους;
Τα θέματα που πραγματεύονται τα βιβλία μου είναι, ως επί το πλείστον, οικουμενικά και σχετίζονται κυρίως με την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία. Προάγουν την ανοιχτή επικοινωνία, τη συναισθηματική καλλιέργεια και την κατανόηση, αξίες που ξεπερνούν τα πολιτισμικά σύνορα. Επιπλέον, τα βιβλία μου δεν υποδεικνύουν έναν και μοναδικό «σωστό» τρόπο αντιμετώπισης κάθε κατάστασης, επομένως αφήνουν περιθώριο στις οικογένειες να τα προσεγγίσουν μέσα από τις δικές τους αξίες και παραδόσεις. Θα προσθέσω επίσης ότι τα βιβλία μου δίνουν την αφορμή για να αρχίσει ένας διάλογος ανάμεσα σε παιδιά και ενήλικες, κάτι που είναι πολύτιμο σε κάθε πολιτισμό.
Τι θα συμβουλεύατε τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς που αισθάνονται ότι δέχονται αντικρουόμενες πληροφορίες από πολλές και διαφορετικές πηγές;
Υπάρχουν πραγματικά πολλές πληροφορίες και οι συμβουλές δεν τελειώνουν ποτέ! Η δική μου πρόταση, λοιπόν, είναι να κρατάμε τα πράγματα απλά. Όταν έχουμε διαρκώς την αίσθηση ότι θα έπρεπε να κάνουμε το ένα ή δεν κάνουμε αρκετά το άλλο, τότε μπορεί εύκολα να μας κυριεύσει το άγχος και να χάσουμε την ηρεμία μας. Κι αυτό δεν μας βοηθάει ώστε να φροντίσουμε τα παιδιά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Με λίγα λόγια: Διατηρήστε ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας, περάστε χρόνο μαζί (η ποιότητα μετράει περισσότερο από την ποσότητα), ενθαρρύνετε τα παιδιά να αναπτύξουν την αυτονομία τους, και στην καθημερινότητα δώστε χώρο στα συναισθήματα.
Το πιο πρόσφατο βιβλίο σας, με τίτλο Δεν είναι κακό να λες «όχι», πραγματεύεται την έννοια της συναίνεσης, αλλά και πολλά άλλα ζητήματα. Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά ώστε να αναπτύξουν από μικρή ηλικία το ένστικτο για υγιείς σχέσεις και αλληλεπιδράσεις;
Όταν συζητάμε με τα παιδιά για υγιείς σχέσεις και αλληλεπιδράσεις, δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι γνωρίζουν πράγματα που στο δικό μας το μυαλό είναι αυτονόητα. Ας πάρουμε, για παράδειγμα, τον σεβασμό. Είναι μια έννοια αρκετά αφηρημένη. Είχα τη συνήθεια να βοηθάω τα παιδιά να την κατανοήσουν καλύτερα κάνοντάς τους την εξής ερώτηση: «Πώς εκφράζεται ο σεβασμός μέσα από τις πράξεις και τα λόγια μας;».
Η συναίνεση αφορά τον σεβασμό των ορίων που τίθενται, μια έννοια εξίσου αφηρημένη. Τα παιδιά χρειάζεται να μάθουν τι σημαίνει η έννοια «όρια», καθώς δεν είναι κάτι που το γνωρίζουν. Μπορεί να χρειαστεί αρκετός χρόνος για να κατανοήσουν ότι πράγματα όπως η σωματική επαφή, τα προσωπικά αντικείμενα και η κοινοποίηση προσωπικών πληροφοριών προϋποθέτουν συναίνεση. Το βιβλίο μου, με τίτλο Δεν είναι κακό να λες «όχι», βοηθάει τα παιδιά να κατανοήσουν με σαφήνεια τι είναι η συναίνεση, πότε είναι απαραίτητη και γιατί είναι σημαντικό να τη σεβόμαστε. Πρόκειται για ένα βιβλίο που ενδυναμώνει και καθησυχάζει τα παιδιά.
Σε γενικές γραμμές όμως, για να ενθαρρύνουμε την ανάπτυξη υγιών σχέσεων, είναι σημαντικό να λάβουμε υπόψη μας τρεις βασικές συνιστώσες:
- Γνώσεις: Τι θα ήταν χρήσιμο να γνωρίζουμε; (π.χ. να κατανοούμε τι είναι ο εκφοβισμός)
- Δεξιότητες: Ποιες δεξιότητες θα ήταν χρήσιμο να καλλιεργήσουμε; (π.χ. να ασκούμαστε στη διεκδικητική συμπεριφορά)
- Στάση και αξίες: Ποιες αξίες θα μας βοηθούσαν να αναπτύξουμε σχέσεις που βασίζονται στον σεβασμό; (π.χ. να αναγνωρίζουμε τη διαφορετικότητα)
_____________________________________
Η συνέντευξη της Μόλι Πότερ δημοσιεύτηκε στις 28 Αυγούστου 2025 στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου Bloomsbury (μετάφραση στα ελληνικά: Ειρήνη Μανιατοπούλου)

Molly Potter
Τώρα πια, έχει αφοσιωθεί στη συγγραφή και στην επιμόρφωση εκπαιδευτικών.








