Δωρεάν μεταφορικά για αγορές άνω των 20€
Δωρεάν μεταφορικά για αγορές άνω των 20€
Δωρεάν αντικαταβολή για αγορές άνω των 30€
Δωρεάν αντικαταβολή για αγορές άνω των 30€
Διαβάστε τη συνέντευξη του Douglas Stuart στους «Financial Times» με αφορμή το νέο του βιβλίο «Ο νεαρός Μάνγκο»
Διαβάστε τη συνέντευξη του Douglas Stuart στους «Financial Times» με αφορμή το νέο του βιβλίο «Ο νεαρός Μάνγκο»
Διαβάστε τη συνέντευξη του Douglas Stuart στους «Financial Times» με αφορμή το νέο του βιβλίο «Ο νεαρός Μάνγκο»

Διαβάστε τη συνέντευξη του Douglas Stuart στους «Financial Times» με αφορμή το νέο του βιβλίο «Ο νεαρός Μάνγκο»

«Έχω ραντάρ για τις βασανισμένες ψυχές» λέει ο Douglas Stuart, συγγραφέας του βραβευμένου με Booker «Σάγκι Μπέιν».

Έχει ήδη περάσει μισή ώρα από τη στιγμή που έχουμε καθίσει για μεσημεριανό με τον Douglas Stuart, και καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε ένα πρόβλημα. Το στρογγυλό τραπέζι μπροστά μας είναι τρομερά μικρό· θα ήταν καταλληλότερο για έναν καφέ παρά για τα μεξικάνικα πιάτα που έχουμε παραγγείλει να δοκιμάσουμε από κοινού. Μόλις που έχουμε αγγίξει το γουακαμόλε και το σεβίτσε με χτένια, και φτάνει μια πλούσια μερίδα τάκος με μοσχάρι, συνοδευόμενη από μια «γκρίνγκα», μια αποδομημένη κεσαδίγια που χύνεται στο πλάι του πιάτου.
«Ξεμένουμε από χώρο» λέει ο Stuart προτού μαζέψει μια χούφτα τσιπς τορτίγιας και τα βάλει σε ένα άλλο μπολ. «Θέλεις να πάρεις το κινητό σου;» με ρωτάει καθώς αρχίζει να μετακινεί τα πράγματα για να χωρέσει το επιπλέον φαγητό.
Ο Stuart, σχεδιαστής μόδας στο επάγγελμα, ξέρει πώς να κάνει τα πράγματα να χωράνε. Το πρώτο σχεδίασμα του συγγραφικού του ντεμπούτου, το οποίο κέρδισε το βραβείο Booker τον Νοέμβριο του 2020, και πριν αρχίσει τις περικοπές είχε έκταση 1.800 σελίδες. «Το βιβλίο είχε πολλά να διυλίσει» λέει για το Σάγκι Μπέιν, μια ιστορία για όσα στοιχειώνουν τον πρωταγωνιστή του, που συνδέεται στενά και με την προσωπική εμπειρία του Stuart, το γεγονός ότι μεγάλωσε στη Γλασκόβη της δεκαετίας του ’80 με μητέρα αλκοολική.
Σε αντίθεση με τα περισσότερα μυθιστορήματα τα οποία διαδραματίζονται σε μια Σκοτία που κλονίζεται από τη βιομηχανική πολιτική της Μάργκαρετ Θάτσερ, το Σάγκι Μπέιν δεν έχει σχέση με απεργίες ή παμπ, αλλά περιγράφει ένα οικιακό σύμπαν όπου πρωταγωνιστούν κατά κύριο λόγο γυναίκες. Ένα μεγάλο κομμάτι του διαδραματίζεται σε αποπνικτικές εργατικές κατοικίες, όπου τα μεταλλικά κουτάκια και τα μπουκάλια με το αλκοόλ, αγορασμένα από κάβες που στη Γλασκόβη είναι γνωστές και ως «carry-outs», αλλάζουν χέρια μέσα σε ένα σύννεφο από καπνό τσιγάρου.
Το Σάγκι Μπέιν είναι μια ιστορία αγάπης ανάμεσα σε έναν γιο και τη μητέρα του· εκθαμβωτική αλλά και βαθιά προβληματική. Το μυθιστόρημα είναι ακλόνητο στις περιγραφές του τι σημαίνει να σε μεγαλώνει ένα εξαρτημένο άτομο· οι ρόλοι του φροντιστή και του εξαρτώμενου μέλους αντιστρέφονται διαρκώς, χωρίς όμως ποτέ να παρεκκλίνουν σε αντεγκλήσεις. «Δεν είναι ένα βιβλίο γεμάτο θυμό· πότε πότε διακρίνεται η θλίψη και συχνά η οδύνη» λέει ο Stuart. «Δεν ήθελα όμως να γράψω κάτι με θυμό, γιατί πιστεύω ότι αν το είχα γράψει έτσι, θα είχε αφανίσει την αγάπη».

Στο δεύτερο μυθιστόρημά του, με τίτλο
Ο νεαρός Μάνγκο, καταπιάνεται με την ιστορία δύο εφήβων που γίνονται εραστές κάτω από αντίξοες συνθήκες, σε μια Γλασκόβη όπου κυριαρχούν η βία των συμμοριών και το χάσμα μεταξύ καθολικών και προτεσταντών.

Συναντιόμαστε μια ηλιόλουστη μέρα στη Νέα Υόρκη, με το έντονο φως να αντανακλάται στους τοίχους του Atla, ενός μοντέρνου μεξικάνικου εστιατορίου που βρίσκεται σε μικρή απόσταση με τα πόδια από το διαμέρισμα του Stuart στο Ιστ Βίλατζ. «Τον χειμώνα είναι πολύ όμορφα εδώ, επειδή τα παράθυρα είναι τόσο μεγάλα» λέει. Αυτό που μας περιβάλλει δεν θα μπορούσε να απέχει περισσότερο από τη μουντή Γλασκόβη που απεικονίζεται στο Σάγκι Μπέιν.

Ο Stuart είναι ντυμένος με ένα διακριτικό αλλά πολύ κομψό ένδυμα: ένα μαύρο φούτερ με κοντό φερμουάρ και ένα μπλουζάκι από μέσα. Τα μαύρα του γένια, που έχουν αρχίσει να γκριζάρουν εδώ κι εκεί, είναι περιποιημένα.
Αφού καθόμαστε και καθένας μας παραγγέλνει από ένα ποτήρι λευκό κρασί, μοιραζόμαστε αναμνήσεις από τη Γλασκόβη και συζητάμε για το πώς καταλήξαμε στο Μανχάταν. Οι γονείς μου μεγάλωσαν και οι δύο σε συγκρότημα εργατικών κατοικιών στη νότια πλευρά της Γλασκόβης, περίπου έξι χιλιόμετρα από το Σάιτχιλ, όπου έζησε τα παιδικά του χρόνια ο Stuart.
Ήρθε στη Νέα Υόρκη το 2000, σε ηλικία 24 ετών, αφού έπιασε δουλειά ως σχεδιαστής στον Calvin Klein, ενώ έκανε το μεταπτυχιακό του στο Βασιλικό Κολέγιο Καλών Τεχνών του Λονδίνου. Ήταν το αποκορύφωμα ενός είδους απόδρασης. Η μητέρα του, βυθισμένη στο αλκοόλ, είχε πεθάνει οχτώ χρόνια νωρίτερα, αφήνοντάς τον ορφανό να ζει σε μια γκαρσονιέρα, ενώ ήταν ο πρώτος από την οικογένειά του που τελείωσε το λύκειο.
«Στη Νέα Υόρκη κάνεις μεγάλη ζωή» λέει για τα πρώτα του χρόνια στην πόλη. «Όταν είσαι νέος, θέλεις να δουλέψεις πολύ σκληρά, θέλεις να περάσεις καλά και να απολαύσεις ό,τι έχει να σου δώσει».
Μέχρι το 2008 ο Stuart –κατά τα φαινόμενα τουλάχιστον– τα είχε καταφέρει. Ζούσε με τον επί χρόνια σύντροφό του Michael Cary, επιμελητή στην γκαλερί Gagosian (παντρεύτηκαν το 2018), ενώ ανελίχθηκε γοργά στην κλίμακα της βιομηχανίας μόδας.
«Στην πραγματικότητα βρισκόμουν στο απόγειο της καριέρας μου. Ήμουν ανώτερος διευθυντής σχεδιασμού για την Banana Republic» θυμάται. «Μιλάμε για μια επιχείρηση αξίας 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων και η δουλειά ήταν απίστευτα απαιτητική. Ταξίδευα κάθε τέσσερις πέντε εβδομάδες στο εξωτερικό, κυρίως στην Ασία και την Ευρώπη». Κάτι όμως δεν πήγαινε καλά.
«Πιστεύω ότι ήμουν δυστυχισμένος. Και είχα αρχίσει να κουράζομαι με όλα όσα έκανα στον χώρο της μόδας» αναφέρει. «Τίποτα δεν ήταν προσωπικό, όλα είχαν να κάνουν με επιτροπές. Οπότε το 2008 στρώθηκα και άρχισα να γράφω το Σάγκι Μπέιν».
Ο Stuart έχει επισκεφτεί το Atla κάμποσες φορές, αλλά, όπως τονίζει, δεν είναι το στέκι του, και παραγγέλνει και για τους δυο μας διάφορα μεξικάνικα πιάτα. Μετά το σεβίτσε, κόβει μια φέτα από το πεντανόστιμο χοιρινό αλ παστόρ γκρίνγκα, το οποίο στάζει με τα κομμάτια λιπαρού κρέατος και τυριού να εξισορροπούνται γευστικά με την πικάντικη σάλτσα ανανά. «Το φαγητό είναι τέλειο» λέει επιδοκιμαστικά. Συμφωνώ και επαυξάνω.

Ο Stuart χρειάστηκε μία δεκαετία για να ολοκληρώσει το Σάγκι Μπέιν, κατά τη διάρκεια της οποίας έγραφε στα κλεφτά πριν και μετά τα δωδεκάωρα στη δουλειά. «Μπορεί να είχα 30 λεπτά για γράψιμο τα πρωινά, στο αεροπλάνο ή αν είχα κάποια Κυριακή ελεύθερη. Όταν τελείωσα το πρώτο σχεδίασμα, ήταν μια πολύ χαλαρή συλλογή περίπου 35 διηγημάτων ή ιστοριών. Δεν ομολογούσα στον εαυτό μου ότι προσπαθούσα να γράψω βιβλίο. Αυτό παραήταν τρομακτικό».
Ούτε μπορούσε να το πει στους φίλους από τον χώρο της μόδας, καθώς φοβόταν ότι θα τον κορόιδευαν ή θα τον απέρριπταν ως κάποιον από το Λος Άντζελες που «πάντα γράφει κάποιο σενάριο ή κάτι τέτοιο». Τα πρώτα σχεδιάσματα του μυθιστορήματος τα μοιράστηκε μόνο με τον σύντροφό του. Μέχρι το 2018 είχε περιορίσει το χειρόγραφο στις 550 σελίδες, ενώνοντας τα «μαργαριτάρια που δεν θα έλεγες ότι ήταν και απολύτως συνδεδεμένα» σε ένα μυθιστόρημα, ενώ υπέγραψε και συμφωνία με τον εκδοτικό οίκο Grove Atlantic.
Ο Stuart εγκατέλειψε τον χώρο της μόδας μόλις έκλεισε το συμβόλαιο και έδωσε το «παρών» σε ένα μεγάλο αποχαιρετιστήριο πάρτι στο εστιατόριο Cipriani του Τερματικού Σταθμού Grand Central. Εκείνο το βράδυ επιβεβαίωσε τις υποψίες του περί κενότητας της βιομηχανίας μόδας. «Ούτε ένας δεν με ρώτησε ποιο ήταν το θέμα του βιβλίου. Εκείνο που με ρωτούσαν όλοι ήταν αν θα σχεδίαζα το εξώφυλλο».

Ο νεαρός Μάνγκο είναι κάτι διαφορετικό, μια παρέκκλιση, καθώς πατάει λιγότερο στην ιστορία της ζωής του. «Και πάλι βασίζεται αρκετά σε προσωπικές εμπειρίες, όχι όμως στην πλοκή ή τους χαρακτήρες, στη θεματολογία» επισημαίνει. «Γράφω για την αίσθηση του ανήκειν· και για το πού βρίσκεσαι αν δεν ξέρεις πού ανήκεις στην οικογένεια ή στις εργατικές πολυκατοικίες».
Ο Stuart παραδέχεται ότι πριν από την έκδοση του Νεαρού Μάνγκο είχε αγωνία για την υποδοχή που θα του επιφύλασσε η κριτική, μετά τον ενθουσιασμό που είχε προκαλέσει το Σάγκι Μπέιν, το οποίο πούλησε 1,5 εκατομμύριο αντίτυπα παγκοσμίως. «Θα ήμουν αφελής αν πίστευα πως δεν θα υπάρξει κάποιου είδους σύγκριση ανάμεσα στα δύο βιβλία μου. Φαντάζομαι ότι θα βρεθούν κάποιοι που θα δουν με δυσπιστία την επιτυχία μου και θα θελήσουν…» λέει, αφήνοντας τη φωνή του να σβήσει.
Καθώς παίρνει ένα μοσχαρίσιο τάκος καλυμμένο με φρέσκα βότανα, μου αφηγείται πόσο δύσκολο ήταν να βρει εκδότη για το Σάγκι Μπέιν, ένα μυθιστόρημα που, όπως λέει, δεν ταίριαζε στην εποχή του. «Ήταν κάτι εντελώς ξέχωρο απ’ όσα θεωρούσαμε συλλογικά… το κίνημα #MeToo, o τραμπισμός, η έννοια της φυλής στην Αμερική. Μια οικογένεια στη Σκοτία, από άλλη εποχή και άλλο μέρος. Οι άνθρωποι δεν καταλάβαιναν πώς μπορούσαν να το εντάξουν στην κουβέντα. Σε ποιο ράφι θα τοποθετούνταν; Πώς θα έλεγαν στο Oprah Magazine ότι πρέπει να δείξει κάποιο ενδιαφέρον γι’ αυτό;»
Είχε τη λανθασμένη εντύπωση ότι το Σάγκι Μπέιν είχε απορριφθεί 20 φορές, οι αυταπάτες του όμως διαλύθηκαν όταν το ανέφερε σε έναν δημοσιογράφο: «Ο ατζέντης μου με σκούντηξε και μου είπε: “Στην πραγματικότητα απορρίφθηκε 44 φορές, απλώς σταμάτησα να σου το λέω”». Κάποιοι εκδότες το περιέγραψαν ως υπερβολικά θλιβερό, ενώ άλλοι ως υπερβολικά μεγάλο. Κάποιος προέβλεψε ότι θα κέρδιζε το Booker, αλλά δήλωσε ότι δεν ήξερε πώς να το εκδώσει.

Ο Stuart ήταν ο έκτος άνθρωπος που κέρδισε το κορυφαίο λογοτεχνικό βραβείο της Βρετανίας με το παρθενικό του μυθιστόρημα. Η επιτυχία του όμως μετριάστηκε από το lockdown, που τον ανάγκασε να λάβει το βραβείο μέσω βιντεοκλήσης από το διαμέρισμά του. Ωστόσο τα στάδια της πανδημίας έχουν χρησιμεύσει ως ορόσημα για τις αλλαγές στη ζωή του ίδιου. «Ξεκίνησα ως πρώην σχεδιαστής μόδας που επρόκειτο να εκδώσει ένα βιβλίο και κατέληξα να είμαι ο νικητής του Booker που πρόκειται να εκδώσει το δεύτερό του μυθιστόρημα. Η ζωή μου έχει αλλάξει ριζικά».
Όταν τελικά μπόρεσε να κάνει περιοδεία για την προώθηση του βιβλίου του, υπήρξαν και κάποια εκνευριστικά περιστατικά. Ένας αναγνώστης ρώτησε γιατί ο Stuart, του οποίου η προφορά, ομολογουμένως, έχασε λίγο από το χρώμα της Γλασκόβης, «μιλούσε τόσο όμορφα για κάποιον που είναι τόσο τραχύς».
Εκφράζει μια κάποια ανακούφιση που η σκυτάλη έχει περάσει στον Νοτιοαφρικανό συγγραφέα Damon Galgut. «Μου έχει λείψει η μοναξιά. Πιστεύω ότι το καλύτερο κομμάτι της δουλειάς μου προέρχεται από αυτήν και απλώς δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ για έναν χρόνο. Είμαι ενθουσιασμένος που επέστρεψα στη συγγραφή».

Οι αρετές του Σάγκι Μπέιν σε σχέση με τα βιβλία που περιγράφονται υποτιμητικά ως «απομνημονεύματα μιζέριας» είναι πολλές, με τη γραφή του Stuart –κινηματογραφική και ιμπρεσιονιστική– να ξεχωρίζει. Αυτό είναι και το πιο εντυπωσιακό, αφού πριν ξεκινήσει να γράφει το πρώτο του μυθιστόρημα δεν είχε κάνει ανάλογες σπουδές και δεν είχε εμπειρία στη συγγραφή. Τον ρωτάω, λοιπόν, αν είναι μανιώδης αναγνώστης, από αυτούς τους συγγραφείς που μαθαίνουν μέσω μιας διαδικασίας ώσμωσης. Η απάντηση είναι αρνητική.
«Άρχισα να διαβάζω βιβλία στα 17. Και τότε, πολύ συχνά, ήμουν πολύ απασχολημένος με τόσα πράγματα που έκανα στον χώρο της μόδας» αναφέρει. «Πάντα θα έχω την αίσθηση ότι πρέπει να καλύψω τα κενά, ότι δεν έχω διαβάσει αρκετά και πρέπει να τρέξω για να προλάβω. Ο κόσμος με ρωτάει αν έχω διαβάσει Τολστόι, Προυστ, Ντοστογιέφσκι. Και η αλήθεια είναι ότι δεν έχω διαβάσει αρκετά τέτοια βιβλία. Συχνά με συγκρίνουν με τον Κάρολο Ντίκενς. Και δεν έχω διαβάσει ποτέ Ντίκενς».
Ο ίδιος αποδίδει το ταλέντο του στα μοναχικά παιδικά χρόνια που πέρασε κλεισμένος στο σπίτι ενώ η μητέρα του βυθιζόταν στο αλκοόλ, χωρίς να μπορεί να παίξει με τα παιδιά της γειτονιάς, που είχαν διακρίνει ότι ήταν διαφορετικός από τα υπόλοιπα αγόρια. «Κατοικούσα σε φανταστικούς κόσμους και έλεγα στον εαυτό μου ιστορίες εντελώς διαφορετικές από ό,τι συνέβαινε στην πραγματικότητα. Είτε επειδή μου έκαναν μπούλινγκ είτε επειδή στην οικογένειά μου συνυπήρχαμε με τον εθισμό, η φαντασία μου ήταν αυτό στο οποίο βασιζόμουν για να φτιάξω μια πραγματικότητα διαφορετική από εκείνη στην οποία ζούσα».
Το Σάγκι Μπέιν είναι μυθοπλασία, όχι απομνημονεύματα, παρ’ όλα αυτά ήταν προϊόν βαθιάς και επώδυνης ανασκαφής της παιδικής ηλικίας του Stuart. Κατά τη διάρκεια του γεύματός μας αναφέρει συχνά την Άγκνες ως «η μητέρα μου». «Χρειάστηκε να ξηλώσω πολλές στιγμές που ένιωθα πολύ θυμωμένος. Παρότι δεν θα ευχόμουν σε κανέναν να ζήσει τα δικά μου παιδικά χρόνια, η χαμένη είναι της μητέρας μου. Κανένας δεν χάνει περισσότερα απ’ ό,τι ο ίδιος ο εθισμένος. Χρειάστηκε πολλή δουλειά στη ζωή μου για να συμβιβαστώ με αυτό».

Πίνουμε τις τελευταίες γουλιές από το κρασί μας, ένα Xarel-lo με αρώματα εσπεριδοειδών από την Καταλονία, και ομολογώ ότι πριν από τη συνέντευξη αναρωτιόμουν αν ο Stuart ήταν απ’ αυτούς που δεν βάζουν αλκοόλ στο στόμα τους, δεδομένης της σκληρής περιγραφής του αλκοολισμού στο Σάγκι Μπέιν. «Έχω μια πολύ χαλαρή σχέση με το αλκοόλ. Δεν πίνω κοκτέιλ ή μπίρα, δεν μου αρέσουν, σε αντίθεση με το κρασί, το οποίο απολαμβάνω» επισημαίνει. «Αλλά νομίζω ότι έχω τον νου μου. Κανένας μας δεν ξέρει τι θα τον βρει, είτε πρόκειται για ναρκωτικά είτε για αλκοόλ ή για κάτι άλλο. Πάντως προς το παρόν είμαι εθισμένος με το τηλέφωνό μου. Κι αυτό είναι κάτι τρομερό για έναν συγγραφέα».
Τον ρωτάω αν μπορεί να εντοπίσει στους άλλους τυχόν προβλήματα εθισμού. «Στ’ αλήθεια όχι, λιγάκι μόνο» μου απαντάει. «Μπορώ όμως να διακρίνω πότε οι άνθρωποι νιώθουν πληγωμένοι και μόνοι. Ειλικρινά, έχω ραντάρ για τις βασανισμένες ψυχές».
Πίνοντας τον καφέ μας, συζητάμε για την εξέχουσα θέση που έχει το αλκοόλ στην κοινωνία της Γλασκόβης. Ο αείμνηστος παππούς μου, του οποίου η κατανάλωση έγινε προβληματική (παρόλο που ποτέ δεν χρησιμοποιήσαμε στην οικογένεια τη «λέξη από Α»), έλεγε συχνά: «Το ποτό είναι πιο δυνατό από τον άνθρωπο». Αναρωτιέμαι γιατί φαίνεται να είναι πολύ μεγαλύτερο το πρόβλημα εκεί απ’ ό,τι σε άλλες πόλεις της Αγγλίας, όπως το Μάντσεστερ ή το Λιντς.
«Όταν άρχισα να γράφω το βιβλίο, είχα μια πολύ νεοϋορκέζικη εντύπωση περί αλκοολισμού» λέει ο Stuart. «Σκεφτόμουν πως κάτι κακό πρέπει να είχε συμβεί στη μητέρα μου και στράφηκε στο πιοτό. Όταν όμως γύρισα να το συζητήσω με την οικογένειά μου, τότε συνειδητοποίησα ότι επρόκειτο για μια κοινωνία με μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ. Ήμουν πρόθυμος να ανακαλύψω ότι κάποια στιγμή η μαμά μου είχε μια άσχημη εβδομάδα και ήθελα να μάθω γιατί κανένας δεν της είπε “κόψ’ το αμέσως”. Ρώτησα τις θείες μου, αλλά δεν μπορούσαν να μου δώσουν καμία απάντηση. Σε όλους άρεσε να βγαίνουν ή να πηγαίνουν σε πάρτι, και ξαφνικά ερχόταν μια άσχημη νύχτα και μετά μια άλλη και, προτού το καταλάβουν, είχαν πέσει στα βαθιά νερά. Η αλήθεια είναι ότι σε πολλά μέρη του κόσμου η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο να περνάς καλά και το να περνάς άσχημα είναι ευδιάκριτη. Στη Γλασκόβη όμως κάτι τέτοιο δεν διακρίνεται εύκολα».

Καθώς χαλαρώνουμε και μιλάμε για διάφορα θέματα, ο Stuart πετάγεται ελαφρώς όταν θυμάται ότι του παίρνω συνέντευξη, μόλις του λέω ότι πρέπει να βγάλουμε και μια φωτογραφία για να πλαισιώσουμε το κείμενο. Αγχώνεται και όταν έρχεται ο λογαριασμός. «Ο λογαριασμός πάει στην εφημερίδα;» ρωτάει γεμάτος αγωνία. «Δεν θέλω να φανούμε αστοί». Τον διαβεβαιώνω ότι είναι χαμηλός για τα δεδομένα των Financial Times. Έπειτα από αυτό βγαίνουμε στο ηλιόλουστο πεζοδρόμιο. Εκείνος κατευθύνεται ανατολικά κι εγώ νότια, στα γραφεία των Financial Times. Λίγο πριν αποχωριστούμε, τον ρωτάω αν σκοπεύει να μείνει μόνιμα στη Νέα Υόρκη. Ίσως και όχι, η Γλασκόβη εξακολουθεί να τον ελκύει. «Πάντα νιώθω ότι η παραμονή μου εδώ μπορεί να είναι προσωρινή. Απλώς, υποθέτω, ότι τα 21 χρόνια διαφωνούν με αυτό».

Η συνέντευξη δόθηκε στον David Crow για τους Financial Times και δημοσιεύτηκε στις 21/1/2022.
https://www.ft.com/content/fe42153b-6571-4105-aefe-8237503bf56e

Έχει ήδη περάσει μισή ώρα από τη στιγμή που έχουμε καθίσει για μεσημεριανό με τον Douglas Stuart, και καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε ένα πρόβλημα. Το στρογγυλό τραπέζι μπροστά μας είναι τρομερά μικρό· θα ήταν καταλληλότερο για έναν καφέ παρά για τα μεξικάνικα πιάτα που έχουμε παραγγείλει να δοκιμάσουμε από κοινού. Μόλις που έχουμε αγγίξει το γουακαμόλε και το σεβίτσε με χτένια, και φτάνει μια πλούσια μερίδα τάκος με μοσχάρι, συνοδευόμενη από μια «γκρίνγκα», μια αποδομημένη κεσαδίγια που χύνεται στο πλάι του πιάτου.
«Ξεμένουμε από χώρο» λέει ο Stuart προτού μαζέψει μια χούφτα τσιπς τορτίγιας και τα βάλει σε ένα άλλο μπολ. «Θέλεις να πάρεις το κινητό σου;» με ρωτάει καθώς αρχίζει να μετακινεί τα πράγματα για να χωρέσει το επιπλέον φαγητό.
Ο Stuart, σχεδιαστής μόδας στο επάγγελμα, ξέρει πώς να κάνει τα πράγματα να χωράνε. Το πρώτο σχεδίασμα του συγγραφικού του ντεμπούτου, το οποίο κέρδισε το βραβείο Booker τον Νοέμβριο του 2020, και πριν αρχίσει τις περικοπές είχε έκταση 1.800 σελίδες. «Το βιβλίο είχε πολλά να διυλίσει» λέει για το Σάγκι Μπέιν, μια ιστορία για όσα στοιχειώνουν τον πρωταγωνιστή του, που συνδέεται στενά και με την προσωπική εμπειρία του Stuart, το γεγονός ότι μεγάλωσε στη Γλασκόβη της δεκαετίας του ’80 με μητέρα αλκοολική.
Σε αντίθεση με τα περισσότερα μυθιστορήματα τα οποία διαδραματίζονται σε μια Σκοτία που κλονίζεται από τη βιομηχανική πολιτική της Μάργκαρετ Θάτσερ, το Σάγκι Μπέιν δεν έχει σχέση με απεργίες ή παμπ, αλλά περιγράφει ένα οικιακό σύμπαν όπου πρωταγωνιστούν κατά κύριο λόγο γυναίκες. Ένα μεγάλο κομμάτι του διαδραματίζεται σε αποπνικτικές εργατικές κατοικίες, όπου τα μεταλλικά κουτάκια και τα μπουκάλια με το αλκοόλ, αγορασμένα από κάβες που στη Γλασκόβη είναι γνωστές και ως «carry-outs», αλλάζουν χέρια μέσα σε ένα σύννεφο από καπνό τσιγάρου.
Το Σάγκι Μπέιν είναι μια ιστορία αγάπης ανάμεσα σε έναν γιο και τη μητέρα του· εκθαμβωτική αλλά και βαθιά προβληματική. Το μυθιστόρημα είναι ακλόνητο στις περιγραφές του τι σημαίνει να σε μεγαλώνει ένα εξαρτημένο άτομο· οι ρόλοι του φροντιστή και του εξαρτώμενου μέλους αντιστρέφονται διαρκώς, χωρίς όμως ποτέ να παρεκκλίνουν σε αντεγκλήσεις. «Δεν είναι ένα βιβλίο γεμάτο θυμό· πότε πότε διακρίνεται η θλίψη και συχνά η οδύνη» λέει ο Stuart. «Δεν ήθελα όμως να γράψω κάτι με θυμό, γιατί πιστεύω ότι αν το είχα γράψει έτσι, θα είχε αφανίσει την αγάπη».

Στο δεύτερο μυθιστόρημά του, με τίτλο
Ο νεαρός Μάνγκο, καταπιάνεται με την ιστορία δύο εφήβων που γίνονται εραστές κάτω από αντίξοες συνθήκες, σε μια Γλασκόβη όπου κυριαρχούν η βία των συμμοριών και το χάσμα μεταξύ καθολικών και προτεσταντών.

Συναντιόμαστε μια ηλιόλουστη μέρα στη Νέα Υόρκη, με το έντονο φως να αντανακλάται στους τοίχους του Atla, ενός μοντέρνου μεξικάνικου εστιατορίου που βρίσκεται σε μικρή απόσταση με τα πόδια από το διαμέρισμα του Stuart στο Ιστ Βίλατζ. «Τον χειμώνα είναι πολύ όμορφα εδώ, επειδή τα παράθυρα είναι τόσο μεγάλα» λέει. Αυτό που μας περιβάλλει δεν θα μπορούσε να απέχει περισσότερο από τη μουντή Γλασκόβη που απεικονίζεται στο Σάγκι Μπέιν.

Ο Stuart είναι ντυμένος με ένα διακριτικό αλλά πολύ κομψό ένδυμα: ένα μαύρο φούτερ με κοντό φερμουάρ και ένα μπλουζάκι από μέσα. Τα μαύρα του γένια, που έχουν αρχίσει να γκριζάρουν εδώ κι εκεί, είναι περιποιημένα.
Αφού καθόμαστε και καθένας μας παραγγέλνει από ένα ποτήρι λευκό κρασί, μοιραζόμαστε αναμνήσεις από τη Γλασκόβη και συζητάμε για το πώς καταλήξαμε στο Μανχάταν. Οι γονείς μου μεγάλωσαν και οι δύο σε συγκρότημα εργατικών κατοικιών στη νότια πλευρά της Γλασκόβης, περίπου έξι χιλιόμετρα από το Σάιτχιλ, όπου έζησε τα παιδικά του χρόνια ο Stuart.
Ήρθε στη Νέα Υόρκη το 2000, σε ηλικία 24 ετών, αφού έπιασε δουλειά ως σχεδιαστής στον Calvin Klein, ενώ έκανε το μεταπτυχιακό του στο Βασιλικό Κολέγιο Καλών Τεχνών του Λονδίνου. Ήταν το αποκορύφωμα ενός είδους απόδρασης. Η μητέρα του, βυθισμένη στο αλκοόλ, είχε πεθάνει οχτώ χρόνια νωρίτερα, αφήνοντάς τον ορφανό να ζει σε μια γκαρσονιέρα, ενώ ήταν ο πρώτος από την οικογένειά του που τελείωσε το λύκειο.
«Στη Νέα Υόρκη κάνεις μεγάλη ζωή» λέει για τα πρώτα του χρόνια στην πόλη. «Όταν είσαι νέος, θέλεις να δουλέψεις πολύ σκληρά, θέλεις να περάσεις καλά και να απολαύσεις ό,τι έχει να σου δώσει».
Μέχρι το 2008 ο Stuart –κατά τα φαινόμενα τουλάχιστον– τα είχε καταφέρει. Ζούσε με τον επί χρόνια σύντροφό του Michael Cary, επιμελητή στην γκαλερί Gagosian (παντρεύτηκαν το 2018), ενώ ανελίχθηκε γοργά στην κλίμακα της βιομηχανίας μόδας.
«Στην πραγματικότητα βρισκόμουν στο απόγειο της καριέρας μου. Ήμουν ανώτερος διευθυντής σχεδιασμού για την Banana Republic» θυμάται. «Μιλάμε για μια επιχείρηση αξίας 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων και η δουλειά ήταν απίστευτα απαιτητική. Ταξίδευα κάθε τέσσερις πέντε εβδομάδες στο εξωτερικό, κυρίως στην Ασία και την Ευρώπη». Κάτι όμως δεν πήγαινε καλά.
«Πιστεύω ότι ήμουν δυστυχισμένος. Και είχα αρχίσει να κουράζομαι με όλα όσα έκανα στον χώρο της μόδας» αναφέρει. «Τίποτα δεν ήταν προσωπικό, όλα είχαν να κάνουν με επιτροπές. Οπότε το 2008 στρώθηκα και άρχισα να γράφω το Σάγκι Μπέιν».
Ο Stuart έχει επισκεφτεί το Atla κάμποσες φορές, αλλά, όπως τονίζει, δεν είναι το στέκι του, και παραγγέλνει και για τους δυο μας διάφορα μεξικάνικα πιάτα. Μετά το σεβίτσε, κόβει μια φέτα από το πεντανόστιμο χοιρινό αλ παστόρ γκρίνγκα, το οποίο στάζει με τα κομμάτια λιπαρού κρέατος και τυριού να εξισορροπούνται γευστικά με την πικάντικη σάλτσα ανανά. «Το φαγητό είναι τέλειο» λέει επιδοκιμαστικά. Συμφωνώ και επαυξάνω.

Ο Stuart χρειάστηκε μία δεκαετία για να ολοκληρώσει το Σάγκι Μπέιν, κατά τη διάρκεια της οποίας έγραφε στα κλεφτά πριν και μετά τα δωδεκάωρα στη δουλειά. «Μπορεί να είχα 30 λεπτά για γράψιμο τα πρωινά, στο αεροπλάνο ή αν είχα κάποια Κυριακή ελεύθερη. Όταν τελείωσα το πρώτο σχεδίασμα, ήταν μια πολύ χαλαρή συλλογή περίπου 35 διηγημάτων ή ιστοριών. Δεν ομολογούσα στον εαυτό μου ότι προσπαθούσα να γράψω βιβλίο. Αυτό παραήταν τρομακτικό».
Ούτε μπορούσε να το πει στους φίλους από τον χώρο της μόδας, καθώς φοβόταν ότι θα τον κορόιδευαν ή θα τον απέρριπταν ως κάποιον από το Λος Άντζελες που «πάντα γράφει κάποιο σενάριο ή κάτι τέτοιο». Τα πρώτα σχεδιάσματα του μυθιστορήματος τα μοιράστηκε μόνο με τον σύντροφό του. Μέχρι το 2018 είχε περιορίσει το χειρόγραφο στις 550 σελίδες, ενώνοντας τα «μαργαριτάρια που δεν θα έλεγες ότι ήταν και απολύτως συνδεδεμένα» σε ένα μυθιστόρημα, ενώ υπέγραψε και συμφωνία με τον εκδοτικό οίκο Grove Atlantic.
Ο Stuart εγκατέλειψε τον χώρο της μόδας μόλις έκλεισε το συμβόλαιο και έδωσε το «παρών» σε ένα μεγάλο αποχαιρετιστήριο πάρτι στο εστιατόριο Cipriani του Τερματικού Σταθμού Grand Central. Εκείνο το βράδυ επιβεβαίωσε τις υποψίες του περί κενότητας της βιομηχανίας μόδας. «Ούτε ένας δεν με ρώτησε ποιο ήταν το θέμα του βιβλίου. Εκείνο που με ρωτούσαν όλοι ήταν αν θα σχεδίαζα το εξώφυλλο».

Ο νεαρός Μάνγκο είναι κάτι διαφορετικό, μια παρέκκλιση, καθώς πατάει λιγότερο στην ιστορία της ζωής του. «Και πάλι βασίζεται αρκετά σε προσωπικές εμπειρίες, όχι όμως στην πλοκή ή τους χαρακτήρες, στη θεματολογία» επισημαίνει. «Γράφω για την αίσθηση του ανήκειν· και για το πού βρίσκεσαι αν δεν ξέρεις πού ανήκεις στην οικογένεια ή στις εργατικές πολυκατοικίες».
Ο Stuart παραδέχεται ότι πριν από την έκδοση του Νεαρού Μάνγκο είχε αγωνία για την υποδοχή που θα του επιφύλασσε η κριτική, μετά τον ενθουσιασμό που είχε προκαλέσει το Σάγκι Μπέιν, το οποίο πούλησε 1,5 εκατομμύριο αντίτυπα παγκοσμίως. «Θα ήμουν αφελής αν πίστευα πως δεν θα υπάρξει κάποιου είδους σύγκριση ανάμεσα στα δύο βιβλία μου. Φαντάζομαι ότι θα βρεθούν κάποιοι που θα δουν με δυσπιστία την επιτυχία μου και θα θελήσουν…» λέει, αφήνοντας τη φωνή του να σβήσει.
Καθώς παίρνει ένα μοσχαρίσιο τάκος καλυμμένο με φρέσκα βότανα, μου αφηγείται πόσο δύσκολο ήταν να βρει εκδότη για το Σάγκι Μπέιν, ένα μυθιστόρημα που, όπως λέει, δεν ταίριαζε στην εποχή του. «Ήταν κάτι εντελώς ξέχωρο απ’ όσα θεωρούσαμε συλλογικά… το κίνημα #MeToo, o τραμπισμός, η έννοια της φυλής στην Αμερική. Μια οικογένεια στη Σκοτία, από άλλη εποχή και άλλο μέρος. Οι άνθρωποι δεν καταλάβαιναν πώς μπορούσαν να το εντάξουν στην κουβέντα. Σε ποιο ράφι θα τοποθετούνταν; Πώς θα έλεγαν στο Oprah Magazine ότι πρέπει να δείξει κάποιο ενδιαφέρον γι’ αυτό;»
Είχε τη λανθασμένη εντύπωση ότι το Σάγκι Μπέιν είχε απορριφθεί 20 φορές, οι αυταπάτες του όμως διαλύθηκαν όταν το ανέφερε σε έναν δημοσιογράφο: «Ο ατζέντης μου με σκούντηξε και μου είπε: “Στην πραγματικότητα απορρίφθηκε 44 φορές, απλώς σταμάτησα να σου το λέω”». Κάποιοι εκδότες το περιέγραψαν ως υπερβολικά θλιβερό, ενώ άλλοι ως υπερβολικά μεγάλο. Κάποιος προέβλεψε ότι θα κέρδιζε το Booker, αλλά δήλωσε ότι δεν ήξερε πώς να το εκδώσει.

Ο Stuart ήταν ο έκτος άνθρωπος που κέρδισε το κορυφαίο λογοτεχνικό βραβείο της Βρετανίας με το παρθενικό του μυθιστόρημα. Η επιτυχία του όμως μετριάστηκε από το lockdown, που τον ανάγκασε να λάβει το βραβείο μέσω βιντεοκλήσης από το διαμέρισμά του. Ωστόσο τα στάδια της πανδημίας έχουν χρησιμεύσει ως ορόσημα για τις αλλαγές στη ζωή του ίδιου. «Ξεκίνησα ως πρώην σχεδιαστής μόδας που επρόκειτο να εκδώσει ένα βιβλίο και κατέληξα να είμαι ο νικητής του Booker που πρόκειται να εκδώσει το δεύτερό του μυθιστόρημα. Η ζωή μου έχει αλλάξει ριζικά».
Όταν τελικά μπόρεσε να κάνει περιοδεία για την προώθηση του βιβλίου του, υπήρξαν και κάποια εκνευριστικά περιστατικά. Ένας αναγνώστης ρώτησε γιατί ο Stuart, του οποίου η προφορά, ομολογουμένως, έχασε λίγο από το χρώμα της Γλασκόβης, «μιλούσε τόσο όμορφα για κάποιον που είναι τόσο τραχύς».
Εκφράζει μια κάποια ανακούφιση που η σκυτάλη έχει περάσει στον Νοτιοαφρικανό συγγραφέα Damon Galgut. «Μου έχει λείψει η μοναξιά. Πιστεύω ότι το καλύτερο κομμάτι της δουλειάς μου προέρχεται από αυτήν και απλώς δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ για έναν χρόνο. Είμαι ενθουσιασμένος που επέστρεψα στη συγγραφή».

Οι αρετές του Σάγκι Μπέιν σε σχέση με τα βιβλία που περιγράφονται υποτιμητικά ως «απομνημονεύματα μιζέριας» είναι πολλές, με τη γραφή του Stuart –κινηματογραφική και ιμπρεσιονιστική– να ξεχωρίζει. Αυτό είναι και το πιο εντυπωσιακό, αφού πριν ξεκινήσει να γράφει το πρώτο του μυθιστόρημα δεν είχε κάνει ανάλογες σπουδές και δεν είχε εμπειρία στη συγγραφή. Τον ρωτάω, λοιπόν, αν είναι μανιώδης αναγνώστης, από αυτούς τους συγγραφείς που μαθαίνουν μέσω μιας διαδικασίας ώσμωσης. Η απάντηση είναι αρνητική.
«Άρχισα να διαβάζω βιβλία στα 17. Και τότε, πολύ συχνά, ήμουν πολύ απασχολημένος με τόσα πράγματα που έκανα στον χώρο της μόδας» αναφέρει. «Πάντα θα έχω την αίσθηση ότι πρέπει να καλύψω τα κενά, ότι δεν έχω διαβάσει αρκετά και πρέπει να τρέξω για να προλάβω. Ο κόσμος με ρωτάει αν έχω διαβάσει Τολστόι, Προυστ, Ντοστογιέφσκι. Και η αλήθεια είναι ότι δεν έχω διαβάσει αρκετά τέτοια βιβλία. Συχνά με συγκρίνουν με τον Κάρολο Ντίκενς. Και δεν έχω διαβάσει ποτέ Ντίκενς».
Ο ίδιος αποδίδει το ταλέντο του στα μοναχικά παιδικά χρόνια που πέρασε κλεισμένος στο σπίτι ενώ η μητέρα του βυθιζόταν στο αλκοόλ, χωρίς να μπορεί να παίξει με τα παιδιά της γειτονιάς, που είχαν διακρίνει ότι ήταν διαφορετικός από τα υπόλοιπα αγόρια. «Κατοικούσα σε φανταστικούς κόσμους και έλεγα στον εαυτό μου ιστορίες εντελώς διαφορετικές από ό,τι συνέβαινε στην πραγματικότητα. Είτε επειδή μου έκαναν μπούλινγκ είτε επειδή στην οικογένειά μου συνυπήρχαμε με τον εθισμό, η φαντασία μου ήταν αυτό στο οποίο βασιζόμουν για να φτιάξω μια πραγματικότητα διαφορετική από εκείνη στην οποία ζούσα».
Το Σάγκι Μπέιν είναι μυθοπλασία, όχι απομνημονεύματα, παρ’ όλα αυτά ήταν προϊόν βαθιάς και επώδυνης ανασκαφής της παιδικής ηλικίας του Stuart. Κατά τη διάρκεια του γεύματός μας αναφέρει συχνά την Άγκνες ως «η μητέρα μου». «Χρειάστηκε να ξηλώσω πολλές στιγμές που ένιωθα πολύ θυμωμένος. Παρότι δεν θα ευχόμουν σε κανέναν να ζήσει τα δικά μου παιδικά χρόνια, η χαμένη είναι της μητέρας μου. Κανένας δεν χάνει περισσότερα απ’ ό,τι ο ίδιος ο εθισμένος. Χρειάστηκε πολλή δουλειά στη ζωή μου για να συμβιβαστώ με αυτό».

Πίνουμε τις τελευταίες γουλιές από το κρασί μας, ένα Xarel-lo με αρώματα εσπεριδοειδών από την Καταλονία, και ομολογώ ότι πριν από τη συνέντευξη αναρωτιόμουν αν ο Stuart ήταν απ’ αυτούς που δεν βάζουν αλκοόλ στο στόμα τους, δεδομένης της σκληρής περιγραφής του αλκοολισμού στο Σάγκι Μπέιν. «Έχω μια πολύ χαλαρή σχέση με το αλκοόλ. Δεν πίνω κοκτέιλ ή μπίρα, δεν μου αρέσουν, σε αντίθεση με το κρασί, το οποίο απολαμβάνω» επισημαίνει. «Αλλά νομίζω ότι έχω τον νου μου. Κανένας μας δεν ξέρει τι θα τον βρει, είτε πρόκειται για ναρκωτικά είτε για αλκοόλ ή για κάτι άλλο. Πάντως προς το παρόν είμαι εθισμένος με το τηλέφωνό μου. Κι αυτό είναι κάτι τρομερό για έναν συγγραφέα».
Τον ρωτάω αν μπορεί να εντοπίσει στους άλλους τυχόν προβλήματα εθισμού. «Στ’ αλήθεια όχι, λιγάκι μόνο» μου απαντάει. «Μπορώ όμως να διακρίνω πότε οι άνθρωποι νιώθουν πληγωμένοι και μόνοι. Ειλικρινά, έχω ραντάρ για τις βασανισμένες ψυχές».
Πίνοντας τον καφέ μας, συζητάμε για την εξέχουσα θέση που έχει το αλκοόλ στην κοινωνία της Γλασκόβης. Ο αείμνηστος παππούς μου, του οποίου η κατανάλωση έγινε προβληματική (παρόλο που ποτέ δεν χρησιμοποιήσαμε στην οικογένεια τη «λέξη από Α»), έλεγε συχνά: «Το ποτό είναι πιο δυνατό από τον άνθρωπο». Αναρωτιέμαι γιατί φαίνεται να είναι πολύ μεγαλύτερο το πρόβλημα εκεί απ’ ό,τι σε άλλες πόλεις της Αγγλίας, όπως το Μάντσεστερ ή το Λιντς.
«Όταν άρχισα να γράφω το βιβλίο, είχα μια πολύ νεοϋορκέζικη εντύπωση περί αλκοολισμού» λέει ο Stuart. «Σκεφτόμουν πως κάτι κακό πρέπει να είχε συμβεί στη μητέρα μου και στράφηκε στο πιοτό. Όταν όμως γύρισα να το συζητήσω με την οικογένειά μου, τότε συνειδητοποίησα ότι επρόκειτο για μια κοινωνία με μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ. Ήμουν πρόθυμος να ανακαλύψω ότι κάποια στιγμή η μαμά μου είχε μια άσχημη εβδομάδα και ήθελα να μάθω γιατί κανένας δεν της είπε “κόψ’ το αμέσως”. Ρώτησα τις θείες μου, αλλά δεν μπορούσαν να μου δώσουν καμία απάντηση. Σε όλους άρεσε να βγαίνουν ή να πηγαίνουν σε πάρτι, και ξαφνικά ερχόταν μια άσχημη νύχτα και μετά μια άλλη και, προτού το καταλάβουν, είχαν πέσει στα βαθιά νερά. Η αλήθεια είναι ότι σε πολλά μέρη του κόσμου η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο να περνάς καλά και το να περνάς άσχημα είναι ευδιάκριτη. Στη Γλασκόβη όμως κάτι τέτοιο δεν διακρίνεται εύκολα».

Καθώς χαλαρώνουμε και μιλάμε για διάφορα θέματα, ο Stuart πετάγεται ελαφρώς όταν θυμάται ότι του παίρνω συνέντευξη, μόλις του λέω ότι πρέπει να βγάλουμε και μια φωτογραφία για να πλαισιώσουμε το κείμενο. Αγχώνεται και όταν έρχεται ο λογαριασμός. «Ο λογαριασμός πάει στην εφημερίδα;» ρωτάει γεμάτος αγωνία. «Δεν θέλω να φανούμε αστοί». Τον διαβεβαιώνω ότι είναι χαμηλός για τα δεδομένα των Financial Times. Έπειτα από αυτό βγαίνουμε στο ηλιόλουστο πεζοδρόμιο. Εκείνος κατευθύνεται ανατολικά κι εγώ νότια, στα γραφεία των Financial Times. Λίγο πριν αποχωριστούμε, τον ρωτάω αν σκοπεύει να μείνει μόνιμα στη Νέα Υόρκη. Ίσως και όχι, η Γλασκόβη εξακολουθεί να τον ελκύει. «Πάντα νιώθω ότι η παραμονή μου εδώ μπορεί να είναι προσωρινή. Απλώς, υποθέτω, ότι τα 21 χρόνια διαφωνούν με αυτό».

Η συνέντευξη δόθηκε στον David Crow για τους Financial Times και δημοσιεύτηκε στις 21/1/2022.
https://www.ft.com/content/fe42153b-6571-4105-aefe-8237503bf56e