Από το Άουσβιτς στον Γράμμο, μια ανάσα δρόμος
Την άνοιξη του 2024 με προσέγγισε η Έττυ Περέζ. Είχε αναζητήσει βιβλία μου και, αν θυμάμαι καλά, διάβασε ή διέτρεξε το Είμαι όσα έχω ξεχάσει και το Μόνο της ζωής τους ταξίδι. Εκείνη η μείξη βιωματικής γραφής και μυθοπλασίας, ιστορικής τεκμηρίωσης και ελεύθερης αφήγησης, μάλλον κάτι «της είπε» και μου τηλεφώνησε.
Η Έττυ γύρευε κάποιον να γράψει ένα βιβλίο βασισμένο στις περιπέτειες που είχε ο πατέρας της, Χάρρυ Περέζ, στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και στον ελληνικό Εμφύλιο. Ο πατέρας της ήταν επιζών του Άουσβιτς (όπου οι γονείς του χάθηκαν στους θαλάμους αερίων), επέστρεψε στην Ελλάδα, γνώρισε τη Ρετζίνα, ερωτεύτηκαν, παντρεύτηκαν και το 1947 γεννήθηκε η Έττυ.
Όμως, ο πατέρας της κλήθηκε να υπηρετήσει στον Εθνικό Στρατό, σε μια περίοδο πολύ δύσκολη: από το 1946 είχαν ουσιαστικά ξεκινήσει οι εχθροπραξίες που σηματοδότησαν τον αιματηρό ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο. Έτσι, παρά την άκρως τραυματική εμπειρία του Χάρρυ Περέζ στο Άουσβιτς, υπηρέτησε στο μέτωπο του Γράμμου (1947-1949). Ο Περέζ είχε σπουδάσει γιατρός με αποτέλεσμα να υπηρετήσει με αυτή την ειδικότητα στο 628 Τάγμα Πεζικού.
Η Έττυ γνώριζε μονάχα πολύ βασικά γεγονότα από την περιπέτεια του πατέρα της, τόσο στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όσο και στον ελληνικό Εμφύλιο. Ο πατέρας της δεν μίλησε ποτέ για τις τραυματικές του εμπειρίες σε μια προσπάθειά του να αφήσει πίσω το παρελθόν.
Και αν σε ώριμη ηλικία δέχθηκε να μιλήσει για το Ολοκαύτωμα, σε εκτενή βιντεοσκοπημένη συνέντευξη στο Αρχείο του Στίβεν Σπίλμπεργκ, οπότε η Έττυ πληροφορήθηκε λεπτομέρειες γύρω από τη σκοτεινή εκείνη περίοδο της ζωής του πατέρα της, για τα χρόνια του ως γιατρού σε μάχιμο τάγμα στον Εμφύλιο δεν γνώριζε τίποτα.
Κάποια στιγμή, τελείως τυχαία (μυθιστορηματικά θα έλεγα), ανακάλυψε ένα μεγάλο πάκο με επιστολές των γονιών της από τη θητεία του στον Εμφύλιο. Η Έττυ αγνοούσε ακόμα και την ύπαρξη αυτών των επιστολών. Με αυτό το πολύτιμο υλικό στα χέρια της, ήρθε να με βρει και να με ρωτήσει αν θα μπορούσα να το κάνω βιβλίο.
Ήταν μια πρόκληση. Ωστόσο, οι επιστολές του Χάρρυ προς τη Ρετζίνα ήταν η κορυφή ενός παγόβουνου, όπως συνηθίζουμε να λέμε. Φανέρωναν πολλά, αλλά έκρυβαν ακόμα περισσότερα, όχι μόνο σε προσωπικό, ατομικό ή οικογενειακό επίπεδο, μα και σε συλλογικό - όπως συμβαίνει δηλαδή πολύ συχνά με τέτοιου είδους καταχωνιασμένες επιστολές που με έναν μαγικό τρόπο έρχονται στο φως απ’ το πουθενά: υπερβαίνουν το μερικό.
Συνεπώς, δεν αρκούσαν από μόνες τους οι επιστολές προκειμένου να στοιχειοθετηθεί ένα ευρύ, συνεκτικό αφήγημα. Το θέμα αξίωνε μια κάποια έρευνα και την τοποθέτηση αυτών των προσωπικών γραμμάτων σε ένα ιστορικό, κοινωνικό, πολιτισμικό ακόμα, πλαίσιο. Αυτό ανέλαβα να φέρω σε πέρας.
Όπως μου είχε πει η Έττυ από την αρχή: «Δεν θα ήθελα ένα ακόμα βιβλίο για το Ολοκαύτωμα». Δεν είχε άδικο: ο Εμφύλιος κυριαρχεί εδώ αλλά, και πάλι, οι επιστολές, που καταγράφουν τον απελπισμένο έρωτα δύο νέων ανθρώπων που χωρίστηκαν από τη σκληρή ιστορική συγκυρία, βρίσκονται στο επίκεντρο μιας αφήγησης με έντονα ιστορικό πρόσημο, πάνω απ’ όλα όμως, είναι η αφήγηση μιας ερωτικής ιστορίας, της έλλειψης και του αποχωρισμού εξαιτίας των συγκυριών. Στην καρδιά, λοιπόν, του βιβλίου βρίσκεται αυτός ο έρωτας ως αντίδοτο στη βαρβαρότητα του πολέμου.
Ηλίας Μαγκλίνης
Την άνοιξη του 2024 με προσέγγισε η Έττυ Περέζ. Είχε αναζητήσει βιβλία μου και, αν θυμάμαι καλά, διάβασε ή διέτρεξε το Είμαι όσα έχω ξεχάσει και το Μόνο της ζωής τους ταξίδι. Εκείνη η μείξη βιωματικής γραφής και μυθοπλασίας, ιστορικής τεκμηρίωσης και ελεύθερης αφήγησης, μάλλον κάτι «της είπε» και μου τηλεφώνησε.
Η Έττυ γύρευε κάποιον να γράψει ένα βιβλίο βασισμένο στις περιπέτειες που είχε ο πατέρας της, Χάρρυ Περέζ, στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και στον ελληνικό Εμφύλιο. Ο πατέρας της ήταν επιζών του Άουσβιτς (όπου οι γονείς του χάθηκαν στους θαλάμους αερίων), επέστρεψε στην Ελλάδα, γνώρισε τη Ρετζίνα, ερωτεύτηκαν, παντρεύτηκαν και το 1947 γεννήθηκε η Έττυ.
Όμως, ο πατέρας της κλήθηκε να υπηρετήσει στον Εθνικό Στρατό, σε μια περίοδο πολύ δύσκολη: από το 1946 είχαν ουσιαστικά ξεκινήσει οι εχθροπραξίες που σηματοδότησαν τον αιματηρό ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο. Έτσι, παρά την άκρως τραυματική εμπειρία του Χάρρυ Περέζ στο Άουσβιτς, υπηρέτησε στο μέτωπο του Γράμμου (1947-1949). Ο Περέζ είχε σπουδάσει γιατρός με αποτέλεσμα να υπηρετήσει με αυτή την ειδικότητα στο 628 Τάγμα Πεζικού.
Η Έττυ γνώριζε μονάχα πολύ βασικά γεγονότα από την περιπέτεια του πατέρα της, τόσο στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όσο και στον ελληνικό Εμφύλιο. Ο πατέρας της δεν μίλησε ποτέ για τις τραυματικές του εμπειρίες σε μια προσπάθειά του να αφήσει πίσω το παρελθόν.
Και αν σε ώριμη ηλικία δέχθηκε να μιλήσει για το Ολοκαύτωμα, σε εκτενή βιντεοσκοπημένη συνέντευξη στο Αρχείο του Στίβεν Σπίλμπεργκ, οπότε η Έττυ πληροφορήθηκε λεπτομέρειες γύρω από τη σκοτεινή εκείνη περίοδο της ζωής του πατέρα της, για τα χρόνια του ως γιατρού σε μάχιμο τάγμα στον Εμφύλιο δεν γνώριζε τίποτα.
Κάποια στιγμή, τελείως τυχαία (μυθιστορηματικά θα έλεγα), ανακάλυψε ένα μεγάλο πάκο με επιστολές των γονιών της από τη θητεία του στον Εμφύλιο. Η Έττυ αγνοούσε ακόμα και την ύπαρξη αυτών των επιστολών. Με αυτό το πολύτιμο υλικό στα χέρια της, ήρθε να με βρει και να με ρωτήσει αν θα μπορούσα να το κάνω βιβλίο.
Ήταν μια πρόκληση. Ωστόσο, οι επιστολές του Χάρρυ προς τη Ρετζίνα ήταν η κορυφή ενός παγόβουνου, όπως συνηθίζουμε να λέμε. Φανέρωναν πολλά, αλλά έκρυβαν ακόμα περισσότερα, όχι μόνο σε προσωπικό, ατομικό ή οικογενειακό επίπεδο, μα και σε συλλογικό - όπως συμβαίνει δηλαδή πολύ συχνά με τέτοιου είδους καταχωνιασμένες επιστολές που με έναν μαγικό τρόπο έρχονται στο φως απ’ το πουθενά: υπερβαίνουν το μερικό.
Συνεπώς, δεν αρκούσαν από μόνες τους οι επιστολές προκειμένου να στοιχειοθετηθεί ένα ευρύ, συνεκτικό αφήγημα. Το θέμα αξίωνε μια κάποια έρευνα και την τοποθέτηση αυτών των προσωπικών γραμμάτων σε ένα ιστορικό, κοινωνικό, πολιτισμικό ακόμα, πλαίσιο. Αυτό ανέλαβα να φέρω σε πέρας.
Όπως μου είχε πει η Έττυ από την αρχή: «Δεν θα ήθελα ένα ακόμα βιβλίο για το Ολοκαύτωμα». Δεν είχε άδικο: ο Εμφύλιος κυριαρχεί εδώ αλλά, και πάλι, οι επιστολές, που καταγράφουν τον απελπισμένο έρωτα δύο νέων ανθρώπων που χωρίστηκαν από τη σκληρή ιστορική συγκυρία, βρίσκονται στο επίκεντρο μιας αφήγησης με έντονα ιστορικό πρόσημο, πάνω απ’ όλα όμως, είναι η αφήγηση μιας ερωτικής ιστορίας, της έλλειψης και του αποχωρισμού εξαιτίας των συγκυριών. Στην καρδιά, λοιπόν, του βιβλίου βρίσκεται αυτός ο έρωτας ως αντίδοτο στη βαρβαρότητα του πολέμου.
Ηλίας Μαγκλίνης
Ηλίας Μαγκλίνης
Από το 1999 γράφει στην εφηµερίδα Καθηµερινή. Ζει στο Μετς με τη γυναίκα του, τις δυο τους κόρες και τη γάτα τους.
