H Claire Lynch δίνει φωνή στους ανθρώπους που αδικήθηκαν αλλά παρέμειναν σιωπηλοί
Όλα ξεκινούν από μια πάγια πρακτική των βρετανικών δικαστηρίων στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν: Τη δεκαετία του 1980, όταν μια παντρεμένη μητέρα έπαιρνε διαζύγιο από τον άντρα της λόγω εξωσυζυγικής σχέσης με άλλη γυναίκα, στο 90% των περιπτώσεων έχανε την επιμέλεια των παιδιών της, ακόμα κι αν αυτά ήταν σε νηπιακή ηλικία.
Με αυτή την αφορμή, η Claire Lynch συνθέτει ένα μυθιστόρημα με δύο παράλληλα αφηγηματικά σκέλη: Το 1982 η Ντον, παντρεμένη με τον Χέρον και μητέρα της μικρής Μάγκι, γνωρίζει και ερωτεύεται τη Χέιζελ. Το 2022 η Μάγκι, σαράντα τριών ετών πια, μητέρα πλέον και η ίδια, διαπιστώνει ότι όσα γνώριζε για τον χωρισμό των γονιών της δεν ανταποκρίνονται στην πλήρη αλήθεια. Και λίγο λίγο αποκαλύπτεται η πραγματική ιστορία της οικογένειας.
Αντί να σταθούμε στην υπόθεση του βιβλίου, είναι ίσως σκοπιμότερο να ειπωθούν δυο λόγια για τη γεύση που αφήνει. Παρότι πρόκειται για το πρώτο μυθιστόρημα της Lynch, δεν έχει καθόλου την αίσθηση του πρωτόλειου, κάτι που οφείλεται ασφαλώς και στην ακαδημαϊκή ενασχόληση της συγγραφέα με τη λογοτεχνία. Μάλλον όμως ο κυριότερος λόγος είναι άλλος: το βιβλίο μοιάζει να πηγάζει από την προσωπική ανάγκη της να μιλήσει για όλες εκείνες τις αληθινές μανάδες που απομακρύνθηκαν βίαια από τα παιδιά τους. Είναι ένας φόρος τιμής στις θυσίες που έγιναν και τις μάχες που δόθηκαν κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, ώστε η ίδια να έχει σήμερα τη δυνατότητα να μεγαλώνει τις τρεις κόρες της με τη σύζυγό της. Γιατί μπορεί κανένας από τους ήρωες του μυθιστορήματος να μην είναι υπαρκτό πρόσωπο, αλλά η ιστορία τους είναι πέρα ως πέρα αληθινή· όπως αληθινά είναι και ορισμένα αποσπάσματα από δικαστικές αποφάσεις, γνωμοδοτήσεις και άλλα κείμενα της εποχής, τα οποία, όπως επισημαίνει η συγγραφέας στο σημείωμά της, παρατίθενται «ως υπενθύμιση του πόσο μακριά βρισκόμαστε από το πρόσφατο παρελθόν. Και πόσο κοντά».
Το κείμενο είναι ανεπιτήδευτο αλλά μεστό, με γλώσσα που παραμένει σταθερά χαμηλόφωνη, χωρίς να γίνεται καταγγελτική. Η Lynch εξερευνά τις λεπτές αποχρώσεις των χαρακτήρων και των ανθρώπινων σχέσεων, καθώς και τις συνέπειες των επιλογών, ακόμα κι όταν γίνονται με τις αγαθότερες προθέσεις. Και ίσως αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του βιβλίου: ότι, παρά τη συγκεκριμένη αφετηρία του, μοιάζει να αφορά κάτι πιο οικουμενικό – την ανθρώπινη κατάσταση. Η συγγραφέας έχει μια μοναδική ικανότητα να παρατηρεί το μικρό και το καθημερινό, λεπτομέρειες φαινομενικά πεζές, ασήμαντες, που σπάνια τις παρατηρούμε κι ακόμα σπανιότερα καταφέρνουμε να τις χωρέσουμε σε λόγια. Χωρίς να περιγράφει τα ίδια τα συναισθήματα, περιγράφει τη συνθήκη της δημιουργίας τους, ώστε ο αναγνώστης να βιώνει το συναίσθημα αντί απλώς να το διαβάζει. Οι ήρωές της παρουσιάζονται χωρίς φίλτρα· έχουμε πρόσβαση ακόμα και στις πιο μύχιες σκέψεις τους, αυτές που δεν θα τολμούσαν να πουν φωναχτά. Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο αφοπλιστικής ειλικρίνειας, τρυφερό και βαθιά ανθρώπινο, που το πνεύμα του αποτυπώνεται με τον καλύτερο τρόπο στην αφιέρωση του βιβλίου: «Σ’ εκείνους που κάνουν ό,τι μπορούν. Έτσι κι αλλιώς, είναι το μόνο που μπορείτε να κάνετε».
Δέσποινα Κανελλοπούλου
Όλα ξεκινούν από μια πάγια πρακτική των βρετανικών δικαστηρίων στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν: Τη δεκαετία του 1980, όταν μια παντρεμένη μητέρα έπαιρνε διαζύγιο από τον άντρα της λόγω εξωσυζυγικής σχέσης με άλλη γυναίκα, στο 90% των περιπτώσεων έχανε την επιμέλεια των παιδιών της, ακόμα κι αν αυτά ήταν σε νηπιακή ηλικία.
Με αυτή την αφορμή, η Claire Lynch συνθέτει ένα μυθιστόρημα με δύο παράλληλα αφηγηματικά σκέλη: Το 1982 η Ντον, παντρεμένη με τον Χέρον και μητέρα της μικρής Μάγκι, γνωρίζει και ερωτεύεται τη Χέιζελ. Το 2022 η Μάγκι, σαράντα τριών ετών πια, μητέρα πλέον και η ίδια, διαπιστώνει ότι όσα γνώριζε για τον χωρισμό των γονιών της δεν ανταποκρίνονται στην πλήρη αλήθεια. Και λίγο λίγο αποκαλύπτεται η πραγματική ιστορία της οικογένειας.
Αντί να σταθούμε στην υπόθεση του βιβλίου, είναι ίσως σκοπιμότερο να ειπωθούν δυο λόγια για τη γεύση που αφήνει. Παρότι πρόκειται για το πρώτο μυθιστόρημα της Lynch, δεν έχει καθόλου την αίσθηση του πρωτόλειου, κάτι που οφείλεται ασφαλώς και στην ακαδημαϊκή ενασχόληση της συγγραφέα με τη λογοτεχνία. Μάλλον όμως ο κυριότερος λόγος είναι άλλος: το βιβλίο μοιάζει να πηγάζει από την προσωπική ανάγκη της να μιλήσει για όλες εκείνες τις αληθινές μανάδες που απομακρύνθηκαν βίαια από τα παιδιά τους. Είναι ένας φόρος τιμής στις θυσίες που έγιναν και τις μάχες που δόθηκαν κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, ώστε η ίδια να έχει σήμερα τη δυνατότητα να μεγαλώνει τις τρεις κόρες της με τη σύζυγό της. Γιατί μπορεί κανένας από τους ήρωες του μυθιστορήματος να μην είναι υπαρκτό πρόσωπο, αλλά η ιστορία τους είναι πέρα ως πέρα αληθινή· όπως αληθινά είναι και ορισμένα αποσπάσματα από δικαστικές αποφάσεις, γνωμοδοτήσεις και άλλα κείμενα της εποχής, τα οποία, όπως επισημαίνει η συγγραφέας στο σημείωμά της, παρατίθενται «ως υπενθύμιση του πόσο μακριά βρισκόμαστε από το πρόσφατο παρελθόν. Και πόσο κοντά».
Το κείμενο είναι ανεπιτήδευτο αλλά μεστό, με γλώσσα που παραμένει σταθερά χαμηλόφωνη, χωρίς να γίνεται καταγγελτική. Η Lynch εξερευνά τις λεπτές αποχρώσεις των χαρακτήρων και των ανθρώπινων σχέσεων, καθώς και τις συνέπειες των επιλογών, ακόμα κι όταν γίνονται με τις αγαθότερες προθέσεις. Και ίσως αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του βιβλίου: ότι, παρά τη συγκεκριμένη αφετηρία του, μοιάζει να αφορά κάτι πιο οικουμενικό – την ανθρώπινη κατάσταση. Η συγγραφέας έχει μια μοναδική ικανότητα να παρατηρεί το μικρό και το καθημερινό, λεπτομέρειες φαινομενικά πεζές, ασήμαντες, που σπάνια τις παρατηρούμε κι ακόμα σπανιότερα καταφέρνουμε να τις χωρέσουμε σε λόγια. Χωρίς να περιγράφει τα ίδια τα συναισθήματα, περιγράφει τη συνθήκη της δημιουργίας τους, ώστε ο αναγνώστης να βιώνει το συναίσθημα αντί απλώς να το διαβάζει. Οι ήρωές της παρουσιάζονται χωρίς φίλτρα· έχουμε πρόσβαση ακόμα και στις πιο μύχιες σκέψεις τους, αυτές που δεν θα τολμούσαν να πουν φωναχτά. Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο αφοπλιστικής ειλικρίνειας, τρυφερό και βαθιά ανθρώπινο, που το πνεύμα του αποτυπώνεται με τον καλύτερο τρόπο στην αφιέρωση του βιβλίου: «Σ’ εκείνους που κάνουν ό,τι μπορούν. Έτσι κι αλλιώς, είναι το μόνο που μπορείτε να κάνετε».
Δέσποινα Κανελλοπούλου
