Το σπίτι των άλλων

Μια πραγματεία πάνω στην ατομική ελευθερία, μια ωδή στο δικαίωμα που στέκει έξω και πέρα από θεϊκά και ανθρώπινα πράγματα. Μια ελευθερία που ανήκει στα ανήκουστα, ανάμεσα σε παραμέτρους όπως τα απλωμένα σεντόνια των κοριτσιών μες στον άνεμο, όπως η στήλη μιας νεφέλης, όπως τόσα πολλά πράγματα που μας διαφεύγουν για να τα ξαναβρούμε κάτω από χαρισματικούς σκιοφωτισμούς στα ξαφνικά βιβλία της ζωής μας.
literature.gr

Ο Silvio D’Arzo σπάει τα λογοτεχνικά πρότυπα αφήγησης της μεταπολεμικής περιόδου, εγκαινιάζοντας τη λιτή σχεδόν δωρικού τύπου πρόζα, που δεν επιδιώκει να θίξει ιστορικά ζητήματα, αλλά αντιθέτως υπαρξιακά.
fractalart.gr

Με λόγο λιτό ο συγγραφέας μας βάζει σ’ έναν κόσμο ακίνητο, σ’ έναν κόσμο σχεδόν πεθαμένο. Ατμόσφαιρα μουντή όλον τον χρόνο, γεμίζει τον αναγνώστη με μια μελαγχολία που φτάνει στα όρια της απελπισίας.
exostis.gr

Ερχόμαστε στον πλανήτη χωρίς να ερωτηθούμε, τον αποκαλούμε σπίτι μας, κι όταν έρθει η ώρα μας αποχωρούμε επιστρέφοντας στο πουθενά από όπου ξεκινήσαμε. Για κάποιους όμως το κοινό αυτό σπίτι παραμένει ξένο, αφιλόξενο, ένα «σπίτι των άλλων». Ποια λύση τους απομένει, λοιπόν, παρά να αποχωρήσουν εκούσια πριν την ώρα τους, δίνοντας τέλος σε μια αδιέξοδη προοπτική;

Ο πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ένας καθολικός παπάς στην ιταλική επαρχία στα μεταπολεμικά χρόνια της φτώχειας και της μετανάστευσης. Το ποίμνιο του ορεινού χωριού θαρρείς ότι δεν έχει καν ψυχή για την οποία αξίζει κάποιος να δώσει αγώνα, αφού όλα κυλούν άψυχα ακολουθώντας τον μετρονόμο του χρόνου και της εναλλαγής των εποχών. Άνθρωποι ζουν, άνθρωποι πεθαίνουν και τίποτα δεν διαταράσσει την κυκλικότητα, πέρα από το βλέμμα των κατοικίδιων κατσικιών που παρατηρούν έκπληκτες τα ανθρώπινα όντα να επιδίδονται στις ταπεινές ασχολίες τους.

Τον αδιατάρακτο κύκλο θα σπάσει η μυστηριώδης παρουσία της γηραιάς κυρίας, η οποία θα έρθει σε επαφή με τον ιερέα, υποβάλλοντάς τον σε συνειδησιακή κρίση. Η φύση γύρω συνεχίζει την πορεία της χωρίς αμφιθυμίες, όπως και οι άνθρωποι εντός της, εκτός από τους δύο ήρωες του μικρού αυτού δράματος, οι οποίοι θα εισέλθουν σε έναν μικρό χορό προσέγγισης και αποφυγής, με τον ιερέα να πρωτοστατεί. Ο συγγραφέας με έξυπνο τρόπο αποφεύγει να αποκαλύψει το μυστικό της γυναίκας, κλιμακώνοντας τη δράση μέσω της απουσίας της – κάτι που λειτουργεί άψογα, αφού ο αναγνώστης παρασύρεται σταδιακά αναμένοντας κάτι που ναι μεν έχει σημασία αφ’ εαυτό, αλλά είναι άρρηκτα τοποθετημένο στο υπάρχον πλαίσιο.

Η αυτοχειρία της γυναίκας (αυτό είναι το μέγα μυστικό και αμάρτημα) θα λάβει χώρα χωρίς παρέμβαση του ιερέα. Δεν μαθαίνουμε το πώς και το πότε, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, αφού ο άντρας δεν διαθέτει καμία δύναμη αποτροπής, καμία εξουσία τελικά κι είναι κάτι που γνωρίζει καλά εξαρχής. Όσα συμβαίνουν, είναι σαν να έχουν ήδη συμβεί και θα επαναληφθούν μοιρολατρικά, όπως ακριβώς και οι εποχές που επανέρχονται αφήνοντας στο διάβα τους μνήματα. Οι άνθρωποι και τα ζώα τους θα είναι παρόντες και πρωταγωνιστές στην παράσταση, μέχρι τη στιγμή που θα κληθούν να αποχωρήσουν άδοξα και ταπεινά. Το τοπίο θα μείνει το ίδιο, μονότονο όπως και η ζωή των κατοίκων. Κάποιοι ελάχιστοι επιλέγουν να αποχωρήσουν με τον τρόπο τους. Τίποτα δεν θα αλλάξει.

Το εκπληκτικό που πετυχαίνει ο D'Arzo στο κείμενό του είναι να φέρει τον κάθε αναγνώστη μπροστά στον καθρέφτη του. Ο δανεικός κόσμος μπορεί να ανήκει στον καθένα μας, ιδίως όταν συνειδητοποιούμε τη ζωή που ζήσαμε. Ήτοι, φέρνει τον κάθε άνθρωπο ενώπιον του μέγιστου υπαρξιακού ερωτήματος, αναφορικά με τη ζωή και τον θάνατο, σχετικά με την αξία της ζωής και την κρυφίως αναγνωρίσιμη αξία του θανάτου. Και το πιο σημαντικό, όλα τα παραπάνω δεν λέγονται ευθέως, είναι καλοκρυμμένα κάτω και πίσω από τις λέξεις του κειμένου.  
diastixo.gr

Η μοναξιά, η πίστη, η ανθρώπινη υπόσταση, ο θάνατος, η ύπαρξη αλλά και η ζωή είναι τροχιές που θα παρασύρουν τον αναγνώστη στη δίνη τους και θα τον προβληματίσουν.
fractalart.gr

May_2-TA_NEA_D'Arzo

Το σπίτι των άλλων του Σίλβιο Ντ’ Άρτσο γράφτηκε λίγο πριν από τον πρόωρο θάνατο του Ιταλού συγγραφέα και δημοσιεύτηκε post mortem το 1952. Tο διήγημα αυτό έχει αποκτήσει μια σχεδόν μυθική φήμη ως υπόδειγμα λιτής, αλλά βαθιάς αφήγησης.

Στο κέντρο βρίσκεται ένας ηλικιωμένος ιερέας σε ένα απομονωμένο χωριό των Απεννίνων. Ένας άνθρωπος καθόλα συνηθισμένος σε μικρές, επαναλαμβανόμενες πράξεις πίστης και καθημερινότητας. Η ισορροπία αυτή διαταράσσεται όταν μια γυναίκα του χωριού, εξίσου μοναχική και περιθωριακή, του θέτει ένα ερώτημα που δεν είναι ούτε καθαρά θεολογικό ούτε απλώς πρακτικό: ζητά τη γνώμη του για κάτι που αγγίζει τα όρια της ηθικής, της απελπισίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Το ακριβές περιεχόμενο του ερωτήματος παραμένει σχεδόν υπαινικτικό, και αυτή η αποσιώπηση είναι κρίσιμη.

Ο ιερέας αδυνατεί να απαντήσει. Όχι επειδή δεν γνωρίζει το «σωστό», αλλά επειδή αντιλαμβάνεται ότι καμία απάντηση δεν επαρκεί. Εκεί ακριβώς βρίσκεται και ο πυρήνας του έργου: στη σύγκρουση ανάμεσα στους κανόνες και στη ζωή, ανάμεσα στη θεσμική ηθική και στην εμπειρία του αδιεξόδου. Το σπίτι των άλλων δεν είναι απλώς ένας τόπος· είναι η μεταφορά για την ύπαρξη του άλλου, στην οποία δεν μπορούμε ποτέ να εισέλθουμε πλήρως, όσο και αν καλούμαστε να κρίνουμε ή να βοηθήσουμε.

Η γραφή του Ντ’ Άρτσο είναι εξαιρετικά συγκρατημένη, σχεδόν απέριττη, και όμως φορτισμένη. Δεν υπάρχουν δραματικές κορυφώσεις, ούτε εξωτερικά γεγονότα μεγάλης έντασης· υπάρχει μόνο μια αργή, επίμονη συνειδητοποίηση της ανεπάρκειας – της γλώσσας, της ηθικής, της ίδιας της ανθρώπινης επαφής.