

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΑΝΤΡΑΣ
Nicole Krauss: «Η ιδέα του ανδρισμού είναι πολύ ταλαιπωρημένη,
προβληματική και σύνθετη»
Η Nicole Krauss έχει γράψει τέσσερα μυθιστορήματα, μεταξύ των οποίων το μπεστ σέλερ Η ιστορία ενός έρωτα. Μεγάλωσε στο Λονγκ Άιλαντ, σε ένα θαυμάσιο σπίτι τεχνοτροπίας Μπάουχαους. Η μητέρα της είναι Βρετανίδα, ο πατέρας της Αμερικάνος, και οι δύο παιδιά Εβραίων μεταναστών. Το έργο της Krauss διερευνά τον εβραϊκό πολιτισμό και την ιστορία του, κυρίως το Ολοκαύτωμα και τα ίχνη που έχει αφήσει στον σύγχρονο αμερικάνικο και ισραηλινό τρόπο ζωής. Η ίδια ζει στο Μπρούκλιν με τους δύο γιους της, ηλικίας 13 και 16 ετών. Πατέρας τους είναι ο συγγραφέας Jonathan Safran Foer, τον οποίο η Krauss παντρεύτηκε το 2004, αλλά τελικά χώρισαν το 2014. Το βιβλίο της με τίτλο Τι σημαίνει να είσαι άντρας είναι η πρώτη της συλλογή διηγημάτων.
Η σκέψη σας φαίνεται σαν να κατοικεί ταυτόχρονα στο Ισραήλ και την Αμερική. Η διπλή αυτή ταυτότητα πόσο επηρεάζει τη γραφή σας;
Αυτό είναι πραγματικό θείο δώρο για έναν συγγραφέα. Ό,τι στερείται το αμερικάνικο ή νεοϋορκέζικο πλαίσιο, για παράδειγμα ιστορία 2.000 ή 3.000 χρόνων, το βρίσκω στο Ισραήλ. Επίσης, εδώ στις ΗΠΑ δεν αισθάνομαι ότι ανήκω σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό σύνολο στο οποίο να είμαι αυθεντία – όπως ο Roth στο Νιούαρκ. Το Ισραήλ ή τουλάχιστον το Τελ Αβίβ είναι ένα πολύ μικρότερο κοινωνικό σύνολο, πολύ πιο διαχειρίσιμο. Αυτά τα δύο μέρη διαπνέονται και από εντελώς διαφορετικές αξίες. Ενώ στην Αμερική υποστηρίζεται με πάθος η ιδέα ότι ο καθένας μπορεί να γίνει ό,τι θέλει, στο Ισραήλ ισχύουν άλλες αξίες σχετικά με το τι σημαίνει να ανήκεις σε μια οικογένεια, στην Ιστορία, τι σημαίνει να ενεργείς μόνιμα υπό το βάρος της Ιστορίας. Μια έντονη αίσθηση του επείγοντος της ζωής.
Οι χαρακτήρες στα διηγήματα της συλλογής σας φαίνεται να ακροβατούν ανάμεσα σε ακραίες καταστάσεις. Τελικά η αντιφατικότητα των ανθρώπων είναι αυτή που τους κάνει να ζωντανεύουν στο χαρτί;
Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα χαρακτήρες και καταστάσεις που έχουν κάποια παραδοξότητα. Με ενδιαφέρουν οι εντάσεις, όχι όμως και η επίλυσή τους. Σε αυτή τη συλλογή, για παράδειγμα, οι ιστορίες είναι διαποτισμένες από τη λαχτάρα για ελευθερία αλλά και σταθερότητα σε μια σχέση, και από την επιθυμία του ανήκειν, καταστάσεις εκ των πραγμάτων αλληλοσυγκρουόμενες. Αυτό ελκύει το ενδιαφέρον μου, γιατί είναι κάτι που οι περισσότεροι βιώνουμε. Με ρώτησαν πρόσφατα για τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην τρυφερότητα και τη βία που υπάρχουν σε μια σχέση, κι εγώ απάντησα ότι σε αυτή τη λεπτή γραμμή βρίσκει καταφύγιο ο συγγραφέας. Πάντα μου ασκούσαν έλξη τέτοιες καταστάσεις, και μάλιστα τώρα περισσότερο από ποτέ.
Τόσο σε αυτά τα διηγήματα όσο και στο Δάσος σκοτεινό, το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά σας, δίνεται η εντύπωση ότι ωθείτε τη φόρμα στα όρια του συγγραφικού ελέγχου. Η γραφή απαιτεί να μάθει τι μπορεί να κάνει η φόρμα, από τη συνύφανση μυθοπλαστικών και βιογραφικών στοιχείων στο Δάσος σκοτεινό μέχρι την εκπληκτική κυκλική εναλλαγή οπτικής γωνίας στο ομότιτλο διήγημα της συλλογής.
Η αψηφισιά στην τέχνη είναι πολύ ελκυστική, ίσως περισσότερο απ’ ό,τι στην ίδια τη ζωή. Όποτε φέρνω στο μυαλό μου τους αγαπημένους μου συγγραφείς, μουσικούς ή ζωγράφους, πάντα αναγνωρίζω σε αυτούς μια αίσθηση κινδύνου, λες και ό,τι κάνουν μπορεί ανά πάσα στιγμή να διαλυθεί.
Για ποιον λόγο δώσατε στη συλλογή σας τον τίτλο Τι σημαίνει να είσαι άντρας;
Σκεφτόμουν τον τρόπο που αποτύπωνα τους άντρες στα μυθιστορήματά μου, καθώς συχνά γράφω με τη φωνή και αντρών και γυναικών. Ύστερα άρχισα να φέρνω στον νου μου τις δικές μου εμπειρίες με τους άντρες. Τι σημαίνει να είσαι η μητέρα δύο αγοριών και τι σημαίνει να μεγαλώνεις αυτά τα αγόρια ώστε να γίνουν άντρες στην παρούσα συγκυρία, όπου η ιδέα του ανδρισμού είναι πολύ ταλαιπωρημένη, προβληματική και σύνθετη. Ήθελα μέσα από αυτό το βιβλίο να βρω για την αρρενωπότητα μια προοπτική που δεν έχω βρει τα τελευταία χρόνια στη σκιά του κινήματος #MeToo. Προσπαθούσα να σκεφτώ τις πτυχές του ανδρισμού που δεν θα φώτιζε αυτό το κίνημα, επειδή είχε τόσα άλλα να φωτίσει. Πόσο ευάλωτοι είναι οι άντρες και πόσο περίπλοκο αυτό που τους ζητείται από άποψη δύναμης τόσο σε επίπεδο κοινωνίας όσο και σε επίπεδο ατόμου – όλες αυτές οι σύνθετες σκέψεις και οι αντιφάσεις υπήρχαν στο μυαλό μου. Επιθυμία μου ήταν να βρω μια φόρμα που θα αντιμετώπιζε τους άντρες με τρυφερότητα, εκτιμώντας τον αγώνα τους και το τι σημαίνει να είσαι γυναίκα ανάμεσά τους.
Πώς περάσατε στο lockdown;
Έτρεχα πάρα πολύ. Είμαι αντιδραστική. Αποδέχτηκα τη μοίρα μας και την αναγκαιότητα του εγκλεισμού, αλλά βαθιά μέσα μου ήταν έντονη η ανάγκη για κίνηση. Τον πρώτο μήνα πήγαινα καθημερινά για τρέξιμο σε ένα κοντινό πάρκο, στο οποίο δεν κυκλοφορούσε ψυχή… Απέφευγα να πηγαίνω σε σημεία όπου υπήρχε συνωστισμός. Ένα πρωί προσπέρασα έναν ψηλό άντρα που φορούσε μάσκα. Τότε μια γυναίκα που βρισκόταν κοντά μου του φώναξε: «Έι, Μπιλ… Μπιλ ντε Μπλάζιο (ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης)! Θα έπρεπε να είχες κλείσει το μετρό νωρίτερα! Θα έπρεπε να είχες κλείσει τα σχολεία!». Αυτή η λεκτική επίθεση σημειώθηκε σε αυτό το κατά τα άλλα ήσυχο πάρκο. Τον είδα πάλι την επόμενη ημέρα, αυτή τη φορά όμως είχε το κεφάλι κατεβασμένο στο τηλέφωνό του. Από τότε δεν τον έχω ξαναδεί.
Ποια βιβλία υπάρχουν στο κομοδίνο σας;
Διαβάζω τη βιογραφία του Philip Roth που υπογράφει ο Blake Bailey, η οποία θα κυκλοφορήσει την άνοιξη[1].
Ποιους σύγχρονους συγγραφείς θαυμάζετε;
Την Jenny Erpenbeck για την ηθική της καθαρότητα. Είναι εξαιρετική! Συνιστώ ανεπιφύλακτα τους Περαστικούς. Τη Rachel Cusk για την οξεία σκέψη της, με βάση την οποία δομεί τη μυθοπλασία της. Τον Robert Macfarlane για την ευχέρεια με την οποία μιλάει τη γλώσσα του φυσικού κόσμου. Θεωρώ πως είναι εκπληκτικός συγγραφέας και σπουδαίος στοχαστής λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση του περιβάλλοντος σήμερα.
Πώς ταξινομείτε τα βιβλία σας;
Είμαι αρκετά οργανωτική. Αλφαβητικά, με βάση το είδος: λογοτεχνία, ποίηση, non fiction, μια κατηγορία που είναι επίσης χωρισμένη σε θεματικές. Επιστρέφω συνεχώς στα βιβλία που θεωρώ σημαντικά και γι’ αυτό χρειάζεται να ξέρω πού να τα βρω. Η Jenny Erpenbeck ταξινομεί τα βιβλία της με βάση τη χρονολογία έκδοσης. Δεν ξέρω κανέναν άλλο που να κάνει κάτι τέτοιο.
Ποιο κλασικό μυθιστόρημα διαβάσατε πρόσφατα για πρώτη φορά;
Το Sleepless nights της Elizabeth Hardwick – μια έκρηξη προοπτικών στις περιγραφές, στους χαρακτήρες και στη δομή. Είναι πανέξυπνο και ιδιαίτερο βιβλίο. Το προτείνω χωρίς δεύτερη σκέψη.
Ποιο βιβλίο θα χαρίζατε σε ένα παιδί;
Το Draw me a star του Eric Carle. Είναι εκπληκτικό, θα το έδινα σε κάθε παιδάκι, γιατί πραγματεύεται το τι σημαίνει να είσαι καλλιτέχνης και να αναδημιουργείς τον κόσμο. Στον ιουδαϊσμό υπάρχει μια όμορφη ιδέα, το Tikkun olam, η «επισκευή» του κόσμου. Αυτό μου θυμίζει. Και σήμερα το χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ. Με τους γιους μου διαβάζαμε ποίηση. Πριν κοιμηθούμε, απαγγέλαμε ποιήματα των Yehuda Amichai και Mary Oliver. Η ποίηση σε αυτή την ηλικία είναι πολύ σημαντική, καθώς είναι η μόνη ευκαιρία που έχουμε όσοι δεν είμαστε θρησκευόμενοι να προσφέρουμε στα παιδιά μας πνευματική μόρφωση.
Συνέντευξη της Nicole Krauss στον Alex Preston και την εφημερίδα The Guardian στις 24/10/2020.
[1] Η Nicole Krauss αναφέρεται στην άνοιξη του 2021. Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2020.
Nicole Krauss: «Η ιδέα του ανδρισμού είναι πολύ ταλαιπωρημένη,
προβληματική και σύνθετη»
Η Nicole Krauss έχει γράψει τέσσερα μυθιστορήματα, μεταξύ των οποίων το μπεστ σέλερ Η ιστορία ενός έρωτα. Μεγάλωσε στο Λονγκ Άιλαντ, σε ένα θαυμάσιο σπίτι τεχνοτροπίας Μπάουχαους. Η μητέρα της είναι Βρετανίδα, ο πατέρας της Αμερικάνος, και οι δύο παιδιά Εβραίων μεταναστών. Το έργο της Krauss διερευνά τον εβραϊκό πολιτισμό και την ιστορία του, κυρίως το Ολοκαύτωμα και τα ίχνη που έχει αφήσει στον σύγχρονο αμερικάνικο και ισραηλινό τρόπο ζωής. Η ίδια ζει στο Μπρούκλιν με τους δύο γιους της, ηλικίας 13 και 16 ετών. Πατέρας τους είναι ο συγγραφέας Jonathan Safran Foer, τον οποίο η Krauss παντρεύτηκε το 2004, αλλά τελικά χώρισαν το 2014. Το βιβλίο της με τίτλο Τι σημαίνει να είσαι άντρας είναι η πρώτη της συλλογή διηγημάτων.
Η σκέψη σας φαίνεται σαν να κατοικεί ταυτόχρονα στο Ισραήλ και την Αμερική. Η διπλή αυτή ταυτότητα πόσο επηρεάζει τη γραφή σας;
Αυτό είναι πραγματικό θείο δώρο για έναν συγγραφέα. Ό,τι στερείται το αμερικάνικο ή νεοϋορκέζικο πλαίσιο, για παράδειγμα ιστορία 2.000 ή 3.000 χρόνων, το βρίσκω στο Ισραήλ. Επίσης, εδώ στις ΗΠΑ δεν αισθάνομαι ότι ανήκω σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό σύνολο στο οποίο να είμαι αυθεντία – όπως ο Roth στο Νιούαρκ. Το Ισραήλ ή τουλάχιστον το Τελ Αβίβ είναι ένα πολύ μικρότερο κοινωνικό σύνολο, πολύ πιο διαχειρίσιμο. Αυτά τα δύο μέρη διαπνέονται και από εντελώς διαφορετικές αξίες. Ενώ στην Αμερική υποστηρίζεται με πάθος η ιδέα ότι ο καθένας μπορεί να γίνει ό,τι θέλει, στο Ισραήλ ισχύουν άλλες αξίες σχετικά με το τι σημαίνει να ανήκεις σε μια οικογένεια, στην Ιστορία, τι σημαίνει να ενεργείς μόνιμα υπό το βάρος της Ιστορίας. Μια έντονη αίσθηση του επείγοντος της ζωής.
Οι χαρακτήρες στα διηγήματα της συλλογής σας φαίνεται να ακροβατούν ανάμεσα σε ακραίες καταστάσεις. Τελικά η αντιφατικότητα των ανθρώπων είναι αυτή που τους κάνει να ζωντανεύουν στο χαρτί;
Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα χαρακτήρες και καταστάσεις που έχουν κάποια παραδοξότητα. Με ενδιαφέρουν οι εντάσεις, όχι όμως και η επίλυσή τους. Σε αυτή τη συλλογή, για παράδειγμα, οι ιστορίες είναι διαποτισμένες από τη λαχτάρα για ελευθερία αλλά και σταθερότητα σε μια σχέση, και από την επιθυμία του ανήκειν, καταστάσεις εκ των πραγμάτων αλληλοσυγκρουόμενες. Αυτό ελκύει το ενδιαφέρον μου, γιατί είναι κάτι που οι περισσότεροι βιώνουμε. Με ρώτησαν πρόσφατα για τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην τρυφερότητα και τη βία που υπάρχουν σε μια σχέση, κι εγώ απάντησα ότι σε αυτή τη λεπτή γραμμή βρίσκει καταφύγιο ο συγγραφέας. Πάντα μου ασκούσαν έλξη τέτοιες καταστάσεις, και μάλιστα τώρα περισσότερο από ποτέ.
Τόσο σε αυτά τα διηγήματα όσο και στο Δάσος σκοτεινό, το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά σας, δίνεται η εντύπωση ότι ωθείτε τη φόρμα στα όρια του συγγραφικού ελέγχου. Η γραφή απαιτεί να μάθει τι μπορεί να κάνει η φόρμα, από τη συνύφανση μυθοπλαστικών και βιογραφικών στοιχείων στο Δάσος σκοτεινό μέχρι την εκπληκτική κυκλική εναλλαγή οπτικής γωνίας στο ομότιτλο διήγημα της συλλογής.
Η αψηφισιά στην τέχνη είναι πολύ ελκυστική, ίσως περισσότερο απ’ ό,τι στην ίδια τη ζωή. Όποτε φέρνω στο μυαλό μου τους αγαπημένους μου συγγραφείς, μουσικούς ή ζωγράφους, πάντα αναγνωρίζω σε αυτούς μια αίσθηση κινδύνου, λες και ό,τι κάνουν μπορεί ανά πάσα στιγμή να διαλυθεί.
Για ποιον λόγο δώσατε στη συλλογή σας τον τίτλο Τι σημαίνει να είσαι άντρας;
Σκεφτόμουν τον τρόπο που αποτύπωνα τους άντρες στα μυθιστορήματά μου, καθώς συχνά γράφω με τη φωνή και αντρών και γυναικών. Ύστερα άρχισα να φέρνω στον νου μου τις δικές μου εμπειρίες με τους άντρες. Τι σημαίνει να είσαι η μητέρα δύο αγοριών και τι σημαίνει να μεγαλώνεις αυτά τα αγόρια ώστε να γίνουν άντρες στην παρούσα συγκυρία, όπου η ιδέα του ανδρισμού είναι πολύ ταλαιπωρημένη, προβληματική και σύνθετη. Ήθελα μέσα από αυτό το βιβλίο να βρω για την αρρενωπότητα μια προοπτική που δεν έχω βρει τα τελευταία χρόνια στη σκιά του κινήματος #MeToo. Προσπαθούσα να σκεφτώ τις πτυχές του ανδρισμού που δεν θα φώτιζε αυτό το κίνημα, επειδή είχε τόσα άλλα να φωτίσει. Πόσο ευάλωτοι είναι οι άντρες και πόσο περίπλοκο αυτό που τους ζητείται από άποψη δύναμης τόσο σε επίπεδο κοινωνίας όσο και σε επίπεδο ατόμου – όλες αυτές οι σύνθετες σκέψεις και οι αντιφάσεις υπήρχαν στο μυαλό μου. Επιθυμία μου ήταν να βρω μια φόρμα που θα αντιμετώπιζε τους άντρες με τρυφερότητα, εκτιμώντας τον αγώνα τους και το τι σημαίνει να είσαι γυναίκα ανάμεσά τους.
Πώς περάσατε στο lockdown;
Έτρεχα πάρα πολύ. Είμαι αντιδραστική. Αποδέχτηκα τη μοίρα μας και την αναγκαιότητα του εγκλεισμού, αλλά βαθιά μέσα μου ήταν έντονη η ανάγκη για κίνηση. Τον πρώτο μήνα πήγαινα καθημερινά για τρέξιμο σε ένα κοντινό πάρκο, στο οποίο δεν κυκλοφορούσε ψυχή… Απέφευγα να πηγαίνω σε σημεία όπου υπήρχε συνωστισμός. Ένα πρωί προσπέρασα έναν ψηλό άντρα που φορούσε μάσκα. Τότε μια γυναίκα που βρισκόταν κοντά μου του φώναξε: «Έι, Μπιλ… Μπιλ ντε Μπλάζιο (ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης)! Θα έπρεπε να είχες κλείσει το μετρό νωρίτερα! Θα έπρεπε να είχες κλείσει τα σχολεία!». Αυτή η λεκτική επίθεση σημειώθηκε σε αυτό το κατά τα άλλα ήσυχο πάρκο. Τον είδα πάλι την επόμενη ημέρα, αυτή τη φορά όμως είχε το κεφάλι κατεβασμένο στο τηλέφωνό του. Από τότε δεν τον έχω ξαναδεί.
Ποια βιβλία υπάρχουν στο κομοδίνο σας;
Διαβάζω τη βιογραφία του Philip Roth που υπογράφει ο Blake Bailey, η οποία θα κυκλοφορήσει την άνοιξη[1].
Ποιους σύγχρονους συγγραφείς θαυμάζετε;
Την Jenny Erpenbeck για την ηθική της καθαρότητα. Είναι εξαιρετική! Συνιστώ ανεπιφύλακτα τους Περαστικούς. Τη Rachel Cusk για την οξεία σκέψη της, με βάση την οποία δομεί τη μυθοπλασία της. Τον Robert Macfarlane για την ευχέρεια με την οποία μιλάει τη γλώσσα του φυσικού κόσμου. Θεωρώ πως είναι εκπληκτικός συγγραφέας και σπουδαίος στοχαστής λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση του περιβάλλοντος σήμερα.
Πώς ταξινομείτε τα βιβλία σας;
Είμαι αρκετά οργανωτική. Αλφαβητικά, με βάση το είδος: λογοτεχνία, ποίηση, non fiction, μια κατηγορία που είναι επίσης χωρισμένη σε θεματικές. Επιστρέφω συνεχώς στα βιβλία που θεωρώ σημαντικά και γι’ αυτό χρειάζεται να ξέρω πού να τα βρω. Η Jenny Erpenbeck ταξινομεί τα βιβλία της με βάση τη χρονολογία έκδοσης. Δεν ξέρω κανέναν άλλο που να κάνει κάτι τέτοιο.
Ποιο κλασικό μυθιστόρημα διαβάσατε πρόσφατα για πρώτη φορά;
Το Sleepless nights της Elizabeth Hardwick – μια έκρηξη προοπτικών στις περιγραφές, στους χαρακτήρες και στη δομή. Είναι πανέξυπνο και ιδιαίτερο βιβλίο. Το προτείνω χωρίς δεύτερη σκέψη.
Ποιο βιβλίο θα χαρίζατε σε ένα παιδί;
Το Draw me a star του Eric Carle. Είναι εκπληκτικό, θα το έδινα σε κάθε παιδάκι, γιατί πραγματεύεται το τι σημαίνει να είσαι καλλιτέχνης και να αναδημιουργείς τον κόσμο. Στον ιουδαϊσμό υπάρχει μια όμορφη ιδέα, το Tikkun olam, η «επισκευή» του κόσμου. Αυτό μου θυμίζει. Και σήμερα το χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ. Με τους γιους μου διαβάζαμε ποίηση. Πριν κοιμηθούμε, απαγγέλαμε ποιήματα των Yehuda Amichai και Mary Oliver. Η ποίηση σε αυτή την ηλικία είναι πολύ σημαντική, καθώς είναι η μόνη ευκαιρία που έχουμε όσοι δεν είμαστε θρησκευόμενοι να προσφέρουμε στα παιδιά μας πνευματική μόρφωση.
Συνέντευξη της Nicole Krauss στον Alex Preston και την εφημερίδα The Guardian στις 24/10/2020.
[1] Η Nicole Krauss αναφέρεται στην άνοιξη του 2021. Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2020.












