

Σύντομη ιστορία του κόσμου
Στους ανθρώπους αρέσουν οι καλές ιστορίες και, αφού ως είδος είμαστε κάπως ναρκισσιστές, προτιμάμε περισσότερο τη δική μας ιστορία – πώς φτάσαμε εδώ που είμαστε και γιατί. Σήμερα, τις ιστορίες αυτές τις λέμε ιστορία και είναι επιστήμη, αλλά για υπερβολικά μεγάλο διάστημα ο ορισμός της ιστορίας ήταν περιορισμένος και διαστρέβλωνε την πραγματικότητα με τρόπο δραματικό.
Όταν ήμουν ακόμη στο λύκειο, έμαθα ότι η «καταγεγραμμένη ιστορία» ξεκινούσε περίπου 5.000 χρόνια πριν, με την επινόηση της γραφής. Ο ορισμός αυτός όμως εξαιρεί σχεδόν το σύνολο της ανθρώπινης ιστορίας – τουλάχιστον το 95%. Δεν μπορούμε βέβαια να γνωρίζουμε τους ανθρώπους που έζησαν 100.000 χρόνια πριν τόσο καλά όσο γνωρίζουμε τον Τζένγκις Χαν ή την Κλεοπάτρα, αλλά η παράλειψή τους από την ιστορία αυτή κάνει την ανθρώπινη ιστορία να φαντάζει πολύ πιο πρόσφατη απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα. Αν σκεφτείτε ότι η ιστορία μας ξεκινάει με την εμφάνιση της γεωργίας ή της γραφής ή μιας συγκεκριμένης καινοτομίας, η ανθρώπινη ιστορία δείχνει να έχει μια συνεχή πρόοδο: η ζωή διαρκεί περισσότερο. Ο κόσμος είναι λιγότερο πεινασμένος και λιγότερο φτωχός και πιο μορφωμένος. Οι τεχνολογικές βελτιώσεις γίνονται κτήμα περισσότερων και οι καινοτομίες χτίζουν πάνω στις προηγούμενες καινοτομίες ώστε να είναι αναπόφευκτη η βελτίωση της ζωής.
Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, η αφήγηση αυτή πήγαινε κάπως διαφορετικά. Γίνονταν σημαντικές καινοτομίες, καθώς ορισμένες μικρές κοινότητες μετέδιδαν τη γνώση τους από τη μία γενιά στην επόμενη, αλλά η ανθρώπινη ζωή δεν βελτιωνόταν διαρκώς ως προς την υγεία ή την παραγωγικότητα. Όπως θα μάθετε από το βιβλίο του David Baker, παραλίγο να εξαφανιστούμε πολύ πριν ανακαλύψουμε πώς να καλλιεργούμε φυτά ή πώς να φτιάχνουμε ατμομηχανές και αντιβιοτικά. Είμαστε το κυρίαρχο είδος του πλανήτη για μια απειροελάχιστη στιγμή της ιστορίας μας και μέχρι να το κατανοήσουμε αυτό, δεν μπορούμε να δούμε από τη σωστή οπτική τις δραματικές και αιφνίδιες αλλαγές που επιφέρουμε στον πλανήτη και τη βιόσφαιρά του.
Οι περιορισμένες θεωρήσεις της ιστορίας πολύ συχνά δημιουργούν επίσης μια ψευδή διάκριση ανάμεσα στις «σκληρές» επιστήμες –χημεία, φυσική, βιολογία– και τις «μαλακές» ανθρωπιστικές επιστήμες – ιστορία, λογοτεχνία και ανθρωπολογία. Οι ανθρώπινες ιστορίες δεν μπορούν να εξεταστούν χωριστά η μία από την άλλη – δεν μπορούμε να κατανοήσουμε την Ευρώπη του 14ου αιώνα χωρίς να μάθουμε για τη βιολογία του βακτηρίου Yersina pestis και τους φορείς αρουραίους. Και δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πώς προέκυψε η ζωή στη Γη χωρίς να ρίξουμε μια ματιά στο πώς ξεκίνησε ο χρόνος και πώς ο καθένας από μας είναι φτιαγμένος από τα ίδια τα άστρα.
Στη Σύντομη ιστορία του κόσμου, ο David Baker μας αφηγείται όχι μόνο την ιστορία του είδους και του πλανήτη μας, αλλά και την ιστορία του τεράστιου σύμπαντός μας. Δεν είμαστε το τέλος αυτής της ιστορίας ούτε και η αρχή της – κάθε άλλο, έχουμε εμφανιστεί στη μέση μιας αφήγησης που θα συνεχιστεί για πολύ μετά τη δική μας εξαφάνιση. Μία ματιά και μόνο στο εύρος της ιστορίας του σύμπαντος μπορεί να κάνει κάποιον ή και ολόκληρο το είδος του να αισθάνεται πολύ μικρός. Και όμως αποτελεί υπενθύμιση του πόσο θαυμαστή είναι η ζωή, πόσο εκπληκτική. Όπως γράφει και ο Baker, όταν κοιτάμε τον νυχτερινό ουρανό, δεν κοιτάμε το Σύμπαν, είμαστε το Σύμπαν που κοιτάζει τον εαυτό του.
Από τον πρόλογο του μπεστσελερίστα συγγραφέα John Green που περιλαμβάνεται στο βιβλίο.
Στους ανθρώπους αρέσουν οι καλές ιστορίες και, αφού ως είδος είμαστε κάπως ναρκισσιστές, προτιμάμε περισσότερο τη δική μας ιστορία – πώς φτάσαμε εδώ που είμαστε και γιατί. Σήμερα, τις ιστορίες αυτές τις λέμε ιστορία και είναι επιστήμη, αλλά για υπερβολικά μεγάλο διάστημα ο ορισμός της ιστορίας ήταν περιορισμένος και διαστρέβλωνε την πραγματικότητα με τρόπο δραματικό.
Όταν ήμουν ακόμη στο λύκειο, έμαθα ότι η «καταγεγραμμένη ιστορία» ξεκινούσε περίπου 5.000 χρόνια πριν, με την επινόηση της γραφής. Ο ορισμός αυτός όμως εξαιρεί σχεδόν το σύνολο της ανθρώπινης ιστορίας – τουλάχιστον το 95%. Δεν μπορούμε βέβαια να γνωρίζουμε τους ανθρώπους που έζησαν 100.000 χρόνια πριν τόσο καλά όσο γνωρίζουμε τον Τζένγκις Χαν ή την Κλεοπάτρα, αλλά η παράλειψή τους από την ιστορία αυτή κάνει την ανθρώπινη ιστορία να φαντάζει πολύ πιο πρόσφατη απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα. Αν σκεφτείτε ότι η ιστορία μας ξεκινάει με την εμφάνιση της γεωργίας ή της γραφής ή μιας συγκεκριμένης καινοτομίας, η ανθρώπινη ιστορία δείχνει να έχει μια συνεχή πρόοδο: η ζωή διαρκεί περισσότερο. Ο κόσμος είναι λιγότερο πεινασμένος και λιγότερο φτωχός και πιο μορφωμένος. Οι τεχνολογικές βελτιώσεις γίνονται κτήμα περισσότερων και οι καινοτομίες χτίζουν πάνω στις προηγούμενες καινοτομίες ώστε να είναι αναπόφευκτη η βελτίωση της ζωής.
Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, η αφήγηση αυτή πήγαινε κάπως διαφορετικά. Γίνονταν σημαντικές καινοτομίες, καθώς ορισμένες μικρές κοινότητες μετέδιδαν τη γνώση τους από τη μία γενιά στην επόμενη, αλλά η ανθρώπινη ζωή δεν βελτιωνόταν διαρκώς ως προς την υγεία ή την παραγωγικότητα. Όπως θα μάθετε από το βιβλίο του David Baker, παραλίγο να εξαφανιστούμε πολύ πριν ανακαλύψουμε πώς να καλλιεργούμε φυτά ή πώς να φτιάχνουμε ατμομηχανές και αντιβιοτικά. Είμαστε το κυρίαρχο είδος του πλανήτη για μια απειροελάχιστη στιγμή της ιστορίας μας και μέχρι να το κατανοήσουμε αυτό, δεν μπορούμε να δούμε από τη σωστή οπτική τις δραματικές και αιφνίδιες αλλαγές που επιφέρουμε στον πλανήτη και τη βιόσφαιρά του.
Οι περιορισμένες θεωρήσεις της ιστορίας πολύ συχνά δημιουργούν επίσης μια ψευδή διάκριση ανάμεσα στις «σκληρές» επιστήμες –χημεία, φυσική, βιολογία– και τις «μαλακές» ανθρωπιστικές επιστήμες – ιστορία, λογοτεχνία και ανθρωπολογία. Οι ανθρώπινες ιστορίες δεν μπορούν να εξεταστούν χωριστά η μία από την άλλη – δεν μπορούμε να κατανοήσουμε την Ευρώπη του 14ου αιώνα χωρίς να μάθουμε για τη βιολογία του βακτηρίου Yersina pestis και τους φορείς αρουραίους. Και δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πώς προέκυψε η ζωή στη Γη χωρίς να ρίξουμε μια ματιά στο πώς ξεκίνησε ο χρόνος και πώς ο καθένας από μας είναι φτιαγμένος από τα ίδια τα άστρα.
Στη Σύντομη ιστορία του κόσμου, ο David Baker μας αφηγείται όχι μόνο την ιστορία του είδους και του πλανήτη μας, αλλά και την ιστορία του τεράστιου σύμπαντός μας. Δεν είμαστε το τέλος αυτής της ιστορίας ούτε και η αρχή της – κάθε άλλο, έχουμε εμφανιστεί στη μέση μιας αφήγησης που θα συνεχιστεί για πολύ μετά τη δική μας εξαφάνιση. Μία ματιά και μόνο στο εύρος της ιστορίας του σύμπαντος μπορεί να κάνει κάποιον ή και ολόκληρο το είδος του να αισθάνεται πολύ μικρός. Και όμως αποτελεί υπενθύμιση του πόσο θαυμαστή είναι η ζωή, πόσο εκπληκτική. Όπως γράφει και ο Baker, όταν κοιτάμε τον νυχτερινό ουρανό, δεν κοιτάμε το Σύμπαν, είμαστε το Σύμπαν που κοιτάζει τον εαυτό του.
Από τον πρόλογο του μπεστσελερίστα συγγραφέα John Green που περιλαμβάνεται στο βιβλίο.








