

ΣΤΟ ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΤΗΣ ΝΟΕΛ ΜΠΑΞΕΡ
Όταν έγραφα το Από δρυ παλιά κι από πέτρα, 15 χρόνια πριν, δεν είχα στον νου ότι θα συνεχιζόταν το μυθιστόρημα σε επόμενο βιβλίο. Ούτε καν περνούσε από το μυαλό μου τότε να γράψω μια διλογία.
Την εποχή της Δρυ δεν είχα επισκεφθεί τη Σμύρνη. Tα προγονικά μου ήταν αφηγήσεις γεγονότων, βουνό μνήμες, σκέψεις που είχαν καρπίσει κι ένας κόμπος από περιπλεγμένα αισθήματα που είχε ακουμπήσει πάνω μου -με μεγάλη επιμέλεια σχολιάζω σήμερα-, η θεία μου που είχε χάσει τη Σμύρνη της στην τρυφερή ηλικία των έξι χρονών, κατά την Καταστροφή. Πάνω σε αυτά ήταν τοποθετημένες τιμητικά οι αναφορές του σχολείου μας, της Εμπορικής Σχολής Barkshire, στα βιβλία παλιών Ελλήνων Σμυρνιών.
Ασφαλώς, ως ιστορικός με σπουδές στην έρευνα είχα μελετήσει το παρελθόν της μαγικής πόλης, μιας Ατλαντίδας, αφού την αντιμετωπίζω ως μια πολιτεία βυθισμένη στον χρόνο και στους καημούς. Ταιριάζει να πω βυθισμένη στα δάκρυα, και θα ήμουν ασφαλώς πολύ κοντά στην αλήθεια, αλλά στη Σμύρνη εκείνη δεν μπορώ να μην κοιτώ και τις καλές της μέρες, τη μακριά περίοδο ευζωίας των κατοίκων της.
Με αυτόν τον οπλισμό έγραψα το μυθιστόρημα Από δρυ παλιά κι από πέτρα που κυκλοφόρησε το 2008. Η υποδοχή που του επιφύλαξε το αναγνωστικό κοινό και η μακροζωία αυτού του βιβλίου μού έδειξαν πως ο οπλισμός μου ήταν ο ίδιος με του διπλανού μου και του παραδιπλανού μου, όλων των απογόνων προσφύγων «στη θέση μου». Η εγγύτητα που ένιωσα με το αναγνωστικό κοινό της λεγόμενης «χαμένης πατρίδας» δεν με εγκατέλειψε έκτοτε.
Τα χρόνια που μεσολάβησαν μου παρέδωσαν τη σκυτάλη της διαχείρισης της «Σμύρνης», αφού η προηγούμενη προσφυγική γενιά μου αναχώρησε από τη ζωή. Συνέχισα λοιπόν τη διαδρομή μου κρατώντας σφιχτά τη σκυτάλη μου, γιατί φυσικά θα ήταν αδιανόητο να πέσει κάτω. Η αμεσότητα αυτή με το παρελθόν μου, ως άμεση διαχειρίστριά του πλέον, μου δημιούργησε την εσωτερική ανάγκη να ορίσω με ακρίβεια την απόχρωση της απώλειας και όλου του μετέπειτα, για να ξέρω τι βλέπω. Ανοίχτηκε νέο κεφάλαιο σκέψης που, συρτά, με έφερε σε έναν διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης του παρελθόντος. Στον δικό μου τρόπο.
Κι έτσι προέκυψε Η επιστροφή της Πηνελόπης! Η απόγονος που επιστρέφει στην προγονική της Σμύρνη, 100 χρόνια μετά. Είχε προηγηθεί το δικό μου ταξίδι. Τα «ευρήματα» από αυτό το ταξίδι μετέφερα στην εγγονή της Πηνελόπης, της κεντρικής ηρωίδας του πολυπρόσωπου Από δρυ παλιά κι από πέτρα. Στη Δρυ εμφανίζεται ως μικρό κορίτσι στο τρίτο μέρος του βιβλίου, να επισκέπτεται τη γιαγιά της. Παρόμοια με μένα, ως το ευχαριστώ μου, έβαλα και το κοριτσάκι του μυθιστορήματος να έχει μια θεία, τη Ζόι, που όλο της μιλάει για τη Σμύρνη τους και τι επέφερε στη ζωή της οικογένειας η φρικτή Καταστροφή.
Ξεκινώντας να στήνω τη μυθιστορία της Επιστροφής της Πηνελόπης, ανέτρεξα στη Δρυ με σκοπό να επιλέξω τα συνδετικά σημεία που θα έδεναν τα δύο βιβλία ως διλογία. Την ξαναδιάβασα με προσοχή. Οι δύο τελευταίες σελίδες είναι αφιερωμένες στο μέλλον, με ένα τρυφερό κείμενο. Είναι η ετοιμασία του ταξιδιού της εγγονής. «Θα κάνεις το ίδιο ταξίδι, ξέρω. Ένα νέο χελιδονάκι ετοιμάζεται να ταξιδέψει στην παλιά διαδρομή» έγραφα προφητικά. «Ξέρω, μια μέρα κι εσύ θα ανακαλύψεις το μπαούλο. Μέσα του έχω τακτοποιήσει για σένα θησαυρούς, λάφυρα πολλών μεγάλων ταξιδιών. Πάνω πάνω έστρωσα προσεκτικά μια ζωγραφιά που χάθηκε και σου ακούμπησα να βρεις το παλιό κλειδί.»
Συγκλονίστηκα με την αποκάλυψη ότι βαθιά, πολύ βαθύτερα από το συνειδητό πεδίο, γνώριζα πως κάποτε θα επιστρέψω. Μπορεί να μην το ήξερε τότε ο νους μου, αλλά το γνώριζε η ψυχή μου.
Νοέλ Μπάξερ
Όταν έγραφα το Από δρυ παλιά κι από πέτρα, 15 χρόνια πριν, δεν είχα στον νου ότι θα συνεχιζόταν το μυθιστόρημα σε επόμενο βιβλίο. Ούτε καν περνούσε από το μυαλό μου τότε να γράψω μια διλογία.
Την εποχή της Δρυ δεν είχα επισκεφθεί τη Σμύρνη. Tα προγονικά μου ήταν αφηγήσεις γεγονότων, βουνό μνήμες, σκέψεις που είχαν καρπίσει κι ένας κόμπος από περιπλεγμένα αισθήματα που είχε ακουμπήσει πάνω μου -με μεγάλη επιμέλεια σχολιάζω σήμερα-, η θεία μου που είχε χάσει τη Σμύρνη της στην τρυφερή ηλικία των έξι χρονών, κατά την Καταστροφή. Πάνω σε αυτά ήταν τοποθετημένες τιμητικά οι αναφορές του σχολείου μας, της Εμπορικής Σχολής Barkshire, στα βιβλία παλιών Ελλήνων Σμυρνιών.
Ασφαλώς, ως ιστορικός με σπουδές στην έρευνα είχα μελετήσει το παρελθόν της μαγικής πόλης, μιας Ατλαντίδας, αφού την αντιμετωπίζω ως μια πολιτεία βυθισμένη στον χρόνο και στους καημούς. Ταιριάζει να πω βυθισμένη στα δάκρυα, και θα ήμουν ασφαλώς πολύ κοντά στην αλήθεια, αλλά στη Σμύρνη εκείνη δεν μπορώ να μην κοιτώ και τις καλές της μέρες, τη μακριά περίοδο ευζωίας των κατοίκων της.
Με αυτόν τον οπλισμό έγραψα το μυθιστόρημα Από δρυ παλιά κι από πέτρα που κυκλοφόρησε το 2008. Η υποδοχή που του επιφύλαξε το αναγνωστικό κοινό και η μακροζωία αυτού του βιβλίου μού έδειξαν πως ο οπλισμός μου ήταν ο ίδιος με του διπλανού μου και του παραδιπλανού μου, όλων των απογόνων προσφύγων «στη θέση μου». Η εγγύτητα που ένιωσα με το αναγνωστικό κοινό της λεγόμενης «χαμένης πατρίδας» δεν με εγκατέλειψε έκτοτε.
Τα χρόνια που μεσολάβησαν μου παρέδωσαν τη σκυτάλη της διαχείρισης της «Σμύρνης», αφού η προηγούμενη προσφυγική γενιά μου αναχώρησε από τη ζωή. Συνέχισα λοιπόν τη διαδρομή μου κρατώντας σφιχτά τη σκυτάλη μου, γιατί φυσικά θα ήταν αδιανόητο να πέσει κάτω. Η αμεσότητα αυτή με το παρελθόν μου, ως άμεση διαχειρίστριά του πλέον, μου δημιούργησε την εσωτερική ανάγκη να ορίσω με ακρίβεια την απόχρωση της απώλειας και όλου του μετέπειτα, για να ξέρω τι βλέπω. Ανοίχτηκε νέο κεφάλαιο σκέψης που, συρτά, με έφερε σε έναν διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης του παρελθόντος. Στον δικό μου τρόπο.
Κι έτσι προέκυψε Η επιστροφή της Πηνελόπης! Η απόγονος που επιστρέφει στην προγονική της Σμύρνη, 100 χρόνια μετά. Είχε προηγηθεί το δικό μου ταξίδι. Τα «ευρήματα» από αυτό το ταξίδι μετέφερα στην εγγονή της Πηνελόπης, της κεντρικής ηρωίδας του πολυπρόσωπου Από δρυ παλιά κι από πέτρα. Στη Δρυ εμφανίζεται ως μικρό κορίτσι στο τρίτο μέρος του βιβλίου, να επισκέπτεται τη γιαγιά της. Παρόμοια με μένα, ως το ευχαριστώ μου, έβαλα και το κοριτσάκι του μυθιστορήματος να έχει μια θεία, τη Ζόι, που όλο της μιλάει για τη Σμύρνη τους και τι επέφερε στη ζωή της οικογένειας η φρικτή Καταστροφή.
Ξεκινώντας να στήνω τη μυθιστορία της Επιστροφής της Πηνελόπης, ανέτρεξα στη Δρυ με σκοπό να επιλέξω τα συνδετικά σημεία που θα έδεναν τα δύο βιβλία ως διλογία. Την ξαναδιάβασα με προσοχή. Οι δύο τελευταίες σελίδες είναι αφιερωμένες στο μέλλον, με ένα τρυφερό κείμενο. Είναι η ετοιμασία του ταξιδιού της εγγονής. «Θα κάνεις το ίδιο ταξίδι, ξέρω. Ένα νέο χελιδονάκι ετοιμάζεται να ταξιδέψει στην παλιά διαδρομή» έγραφα προφητικά. «Ξέρω, μια μέρα κι εσύ θα ανακαλύψεις το μπαούλο. Μέσα του έχω τακτοποιήσει για σένα θησαυρούς, λάφυρα πολλών μεγάλων ταξιδιών. Πάνω πάνω έστρωσα προσεκτικά μια ζωγραφιά που χάθηκε και σου ακούμπησα να βρεις το παλιό κλειδί.»
Συγκλονίστηκα με την αποκάλυψη ότι βαθιά, πολύ βαθύτερα από το συνειδητό πεδίο, γνώριζα πως κάποτε θα επιστρέψω. Μπορεί να μην το ήξερε τότε ο νους μου, αλλά το γνώριζε η ψυχή μου.
Νοέλ Μπάξερ










