

Η ΤΡΙΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΘΕΜΕΛΗ ΣΕ ΕΝΑΝ ΤΟΜΟ
Το 1998 διάβασα για πρώτη φορά Νίκο Θέμελη. Είχα την τύχη τότε να αναλάβω την επιμέλεια της Αναζήτησης. Έκτοτε συνεργάστηκα μαζί του σε όλα του τα βιβλία.
Είκοσι χρόνια μετά, βρίσκομαι να ξαναδιαβάζω την Αναζήτηση, την Ανατροπή και την Αναλαμπή, γιατί αποφασίσαμε με τον Νώντα Παπαγεωργίου να επανεκδώσουμε την τριλογία σ’ έναν τόμο.
Ομολογώ ότι είχα τεράστια περιέργεια και προσμονή. Πώς θα ήταν η ανάγνωση είκοσι χρόνια μετά;
Ένας επιμελητής διαβάζει και ξαναδιαβάζει το κείμενο, ελέγχει, διορθώνει. Στο τέλος το ξέρει «απέξω κι ανακατωτά» που λέει ο λόγος. Ή τέλος πάντων, για να το πω άκομψα, δεν θέλει να το ξαναδεί - γιατί φοβάται ότι είναι γεμάτο λάθη τα οποία δεν πρόσεξε, δεν διόρθωσε… Όλοι εμείς που κάνουμε αυτή τη δουλειά, το ξέρουμε πολύ καλά.
Ξαναδιαβάζοντας την τριλογία είχα και μια ανησυχία παραπάνω: ο Θέμελης δεν ζει πια – για μένα είναι μια μεγάλη απώλεια, έχασα τον συγγραφέα, τον φίλο, τον άνθρωπο. Δεν θα τον είχα δίπλα μου να συζητήσω, όπως κάνω με άλλους συγγραφείς όταν πρόκειται για επανέκδοση. Τι κάνεις σ’ αυτές τις περιπτώσεις; Μπορεί ο συγγραφέας να θέλει να ξαναδουλέψει το κείμενό του. Εξάλλου, ο ίδιος ο Θέμελης κάποια στιγμή μού είχε πει «Με το πρώτο μου βιβλίο, την Αναζήτηση, κάτι θα ήθελα να κάνω…». Εννοούσε ότι εκ των υστέρων, όντας ώριμος συγγραφέας, θα μπορούσε να το ξαναδουλέψει.
Σήμερα, που η τριλογία επανεκδίδεται, και αφού ξαναδιάβασα και τα τρία βιβλία, θέλω να του στείλω το μήνυμα: Τίποτα δεν έπρεπε να αλλάξεις στα βιβλία σου, και ειδικά στην Αναζήτηση. Γιατί έχει όλη τη μαγεία του πρώτου «αθώου» βιβλίου, με μια εξαιρετική εναλλασσόμενη αφήγηση, με μυθοπλαστική ευχέρεια και αφηγηματική άνεση καταξιωμένου συγγραφέα. Στην Ανατροπή, πάλι, η συναρπαστική δράση και οι ήρωες, ο Θωμάς και η Ελένη, οι ολοζώντανοι αυτοί χαρακτήρες, είναι φίλοι της προόδου και εχθροί του συντηρητισμού, ποτισμένοι με τις αξίες του Διαφωτισμού. Και στην Αναλαμπή παρακολουθούμε τον Δημητράκη και τον Στέφανο, τους βασικούς ήρωες, να αγωνίζονται για την ατομική και συλλογική τους ταυτότητα.
Ξαναδιάβασα λοιπόν και τα τρία βιβλία απνευστί, ξαγρύπνησα, «ένα κεφάλαιο ακόμα και μετά θα κοιμηθώ...» έλεγα κάθε βράδυ. Θαύμασα και πάλι τη γοητεία της αφήγησης του Θέμελη, την «παραμυθία» του. Όταν κλείνεις τον υπέροχο τόμο της τριλογίας -είμαστε πολύ περήφανοι όλοι εδώ στο Μεταίχμιο που ετοιμάσαμε αυτό το βιβλίο- στενοχωριέσαι που τέλειωσε.
Στον τόμο έχουν προστεθεί επιλεγμένες κριτικές και προλογικά ένα ανέκδοτο κείμενο του Θέμελη με τον τίτλο «Ανατρέχοντας». Εκεί μεταξύ άλλων, με τον δικό του μοναδικό τρόπο, διαβάζουμε:
…Γράφω γιατί αισθάνομαι την ανάγκη να αναστοχαστούμε για ένα παρελθόν ολοκληρωμένο, όμως όχι και πεπερασμένο. Γιατί ήταν χωλή η παιδεία που μας προσέφεραν για να πορευτούμε και ανέκαθεν με ενοχλούσαν, στην πραγματικότητα που ζούσα, ιδέες και αντιλήψεις που τις θεωρούσα υπεύθυνες για τις κάθε λογής υστερήσεις και μας εμπόδιζαν «να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα»…
Το 1998 διάβασα για πρώτη φορά Νίκο Θέμελη. Είχα την τύχη τότε να αναλάβω την επιμέλεια της Αναζήτησης. Έκτοτε συνεργάστηκα μαζί του σε όλα του τα βιβλία.
Είκοσι χρόνια μετά, βρίσκομαι να ξαναδιαβάζω την Αναζήτηση, την Ανατροπή και την Αναλαμπή, γιατί αποφασίσαμε με τον Νώντα Παπαγεωργίου να επανεκδώσουμε την τριλογία σ’ έναν τόμο.
Ομολογώ ότι είχα τεράστια περιέργεια και προσμονή. Πώς θα ήταν η ανάγνωση είκοσι χρόνια μετά;
Ένας επιμελητής διαβάζει και ξαναδιαβάζει το κείμενο, ελέγχει, διορθώνει. Στο τέλος το ξέρει «απέξω κι ανακατωτά» που λέει ο λόγος. Ή τέλος πάντων, για να το πω άκομψα, δεν θέλει να το ξαναδεί - γιατί φοβάται ότι είναι γεμάτο λάθη τα οποία δεν πρόσεξε, δεν διόρθωσε… Όλοι εμείς που κάνουμε αυτή τη δουλειά, το ξέρουμε πολύ καλά.
Ξαναδιαβάζοντας την τριλογία είχα και μια ανησυχία παραπάνω: ο Θέμελης δεν ζει πια – για μένα είναι μια μεγάλη απώλεια, έχασα τον συγγραφέα, τον φίλο, τον άνθρωπο. Δεν θα τον είχα δίπλα μου να συζητήσω, όπως κάνω με άλλους συγγραφείς όταν πρόκειται για επανέκδοση. Τι κάνεις σ’ αυτές τις περιπτώσεις; Μπορεί ο συγγραφέας να θέλει να ξαναδουλέψει το κείμενό του. Εξάλλου, ο ίδιος ο Θέμελης κάποια στιγμή μού είχε πει «Με το πρώτο μου βιβλίο, την Αναζήτηση, κάτι θα ήθελα να κάνω…». Εννοούσε ότι εκ των υστέρων, όντας ώριμος συγγραφέας, θα μπορούσε να το ξαναδουλέψει.
Σήμερα, που η τριλογία επανεκδίδεται, και αφού ξαναδιάβασα και τα τρία βιβλία, θέλω να του στείλω το μήνυμα: Τίποτα δεν έπρεπε να αλλάξεις στα βιβλία σου, και ειδικά στην Αναζήτηση. Γιατί έχει όλη τη μαγεία του πρώτου «αθώου» βιβλίου, με μια εξαιρετική εναλλασσόμενη αφήγηση, με μυθοπλαστική ευχέρεια και αφηγηματική άνεση καταξιωμένου συγγραφέα. Στην Ανατροπή, πάλι, η συναρπαστική δράση και οι ήρωες, ο Θωμάς και η Ελένη, οι ολοζώντανοι αυτοί χαρακτήρες, είναι φίλοι της προόδου και εχθροί του συντηρητισμού, ποτισμένοι με τις αξίες του Διαφωτισμού. Και στην Αναλαμπή παρακολουθούμε τον Δημητράκη και τον Στέφανο, τους βασικούς ήρωες, να αγωνίζονται για την ατομική και συλλογική τους ταυτότητα.
Ξαναδιάβασα λοιπόν και τα τρία βιβλία απνευστί, ξαγρύπνησα, «ένα κεφάλαιο ακόμα και μετά θα κοιμηθώ...» έλεγα κάθε βράδυ. Θαύμασα και πάλι τη γοητεία της αφήγησης του Θέμελη, την «παραμυθία» του. Όταν κλείνεις τον υπέροχο τόμο της τριλογίας -είμαστε πολύ περήφανοι όλοι εδώ στο Μεταίχμιο που ετοιμάσαμε αυτό το βιβλίο- στενοχωριέσαι που τέλειωσε.
Στον τόμο έχουν προστεθεί επιλεγμένες κριτικές και προλογικά ένα ανέκδοτο κείμενο του Θέμελη με τον τίτλο «Ανατρέχοντας». Εκεί μεταξύ άλλων, με τον δικό του μοναδικό τρόπο, διαβάζουμε:
…Γράφω γιατί αισθάνομαι την ανάγκη να αναστοχαστούμε για ένα παρελθόν ολοκληρωμένο, όμως όχι και πεπερασμένο. Γιατί ήταν χωλή η παιδεία που μας προσέφεραν για να πορευτούμε και ανέκαθεν με ενοχλούσαν, στην πραγματικότητα που ζούσα, ιδέες και αντιλήψεις που τις θεωρούσα υπεύθυνες για τις κάθε λογής υστερήσεις και μας εμπόδιζαν «να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα»…








