Δωρεάν μεταφορικά για αγορές άνω των 20€
Δωρεάν μεταφορικά για αγορές άνω των 20€
Δωρεάν αντικαταβολή για αγορές άνω των 30€
Δωρεάν αντικαταβολή για αγορές άνω των 30€
Η ΤΕΛΕΙΑ ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ
Η ΤΕΛΕΙΑ ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ
Η ΤΕΛΕΙΑ ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ

Η ΤΕΛΕΙΑ ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ

Κι ενώ το νέο επίκαιρο βιβλίο του Ολλανδού Geert Mak με τίτλο «Μεγάλες προσδοκίες» μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά, τον πρόλαβαν τα γεγονότα. Ο ίδιος γράφει για τον πόλεμο στην Ουκρανία συμπληρώνοντας τον πρόλογο του βιβλίου.

Γράφω αυτές τις αράδες με έναν κόμπο στο στομάχι: την Πέμπτη 24 Φεβρουαρίου 2022, ύστερα από μήνες απειλών, ο ρωσικός στρατός εισέβαλε στην Ουκρανία. Εκείνο το πρωί έλαβα ένα απόσπασμα από το ημερολόγιο ενός παλιού γνωστού, του Ρώσου πολεμικού φωτογράφου Όλεγκ Κλιμόφ: «Όλοι περίμεναν τον πόλεμο, αλλά κανείς δεν τον πίστευε. Για κάποιον λόγο οι άνθρωποι μπορούν να πιστέψουν στον Θεό και το καλό, αλλά αδυνατούν να πιστέψουν στον πόλεμο και το κακό. Αυτό δεν έχει λογική. Αφού, αν δεν υπάρχει το κακό, δεν υπάρχει ούτε το καλό».

Η Ουκρανία αντιστέκεται σθεναρά στους «απελευθερωτές» του Πούτιν, οι εθελοντές συρρέουν, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι αποδεικνύεται ένας εξαιρετικά θαρραλέος και χαρισματικός ηγέτης, η ομόνοια είναι πρωτόγνωρη. Αυτή η απροσδόκητη ενότητα ισχύει και για τη Δύση: πέφτουν βροχή οι κυρώσεις, μέσα σε μία εβδομάδα η ανέκαθεν πασιφιστική Γερμανία εγκατέλειψε την Οστπολιτίκ[1] και τώρα επενδύει όλη την ενέργειά της στη δημιουργία αποτελεσματικών ενόπλων δυνάμεων, η ΕΕ –επίσης πρωτάκουστο– ξαφνικά χρηματοδοτεί αγορές όπλων για την Ουκρανία, οι εσωτερικές εντάσεις μεταξύ Ανατολής και Δύσης και μεταξύ Βορρά και Νότου μοιάζουν να έχουν ξεχαστεί, ακόμα και η αιωνίως ουδέτερη Ελβετία πλέον παίρνει θέση. Αυτό που οι διπλωμάτες δεν κατάφεραν σε δύο δεκαετίες ο Πούτιν το πέτυχε μέσα σε δύο εβδομάδες: μια συσπειρωμένη Ευρώπη.

Πρόκειται για τον μεγαλύτερο ευρωπαϊκό πόλεμο από το 1945, με ήδη χιλιάδες θύματα. Απελπισμένοι πρόσφυγες κατακλύζουν τα πολωνικά, ουγγρικά και ρουμανικά σύνορα –πάνω από δύο εκατομμύρια μέσα σε δύο εβδομάδες, αριθμός διπλάσιος από το σύνολο του έτους της κρίσης 2015–, και έπεται συνέχεια. Τα θεμέλια του ευρωπαϊκού συστήματος ασφαλείας τρίζουν. Αυτό είναι το οριστικό τέλος της χαλαρής περιόδου μετά το 1989. Η παλιά ευρωπαϊκή τάξη, οι κανόνες και οι συμφωνίες, ο κόσμος της ήπιας δύναμης αντί της επιθετικής, όλα αυτά τελείωσαν. Αμερικανοί στρατηγοί μιλούν για μια «στιγμή του ’39». Για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1980 ο κίνδυνος ενός πυρηνικού πολέμου είναι σαφώς ορατός. Την ημέρα της επίθεσης ο Πούτιν απείλησε πως όποιος αναμειχθεί θα βρεθεί αντιμέτωπος με συνέπειες που δεν έχει βιώσει ποτέ στο παρελθόν.

Εντωμεταξύ στη Δύση έχει δημιουργηθεί μια πολεμική ατμόσφαιρα, που θυμίζει αόριστα τον ενθουσιασμό των μηνών του καλοκαιριού του 1914. Μετά την απομόνωση και τη διχόνοια που υπήρχε στα χρόνια του κορονοϊού, τόσο οι πολίτες όσο και οι πολιτικοί φαίνεται να απολαμβάνουν το ζεστό αίσθημα αλληλεγγύης που ζωντανεύει ένας κοινός εχθρός. Αυτό ίσως να οφείλεται και στην ντροπή, έπειτα από όλα αυτά τα επικερδή συμβόλαια για το φυσικό αέριο και τα χρόνια που στρέφαμε το βλέμμα αλλού και συνεργαζόμασταν σιωπηρά. Και αυτός ο οικονομικός πόλεμος πονάει: εξαιτίας των μποϊκοτάζ και των κυρώσεων, σύντομα θα υπάρξουν ελλείψεις σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και σιτηρά, οι τιμές του ψωμιού και της βενζίνης εκτοξεύονται, ο πληθωρισμός φουντώνει, και αυτά δεν είναι παρά μόνο η αρχή. Όλοι τρέμουν μια περαιτέρω κλιμάκωση. Όλοι επίσης τρέμουν ένα δεύτερο Μόναχο.

Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε ιδέα ποια θα είναι η συνέχεια. Βλέπουμε ωστόσο μπροστά στα μάτια μας να δημιουργούνται πολλές ευρωπαϊκές κρίσεις ταυτόχρονα: μια κρίση γύρω από την άμυνά μας, μια πρωτόγνωρη προσφυγική κρίση, μια σοβαρή ενεργειακή κρίση, μια αυξανόμενη κλιματική κρίση και μια εκτεταμένη επισιτιστική κρίση – η Ουκρανία είναι και ένας από τους σιτοβολώνες του κόσμου.

Γνωρίζαμε ότι ο παλιός μας κόσμος ήταν ετοιμόρροπος. Αλλά κανένας δεν είχε προβλέψει ότι τόσο ξαφνικά, με αυτή την «τέλεια καταιγίδα», θα κατέρρεε.

Βρισκόμαστε στην αρχή μιας νέας φάσης στην παγκόσμια πολιτική. Μια τέτοια μετάβαση είναι επώδυνη και επικίνδυνη, απαιτεί μια μάχη για όλα όσα πραγματικά πιστεύουμε. Αλλά δεν μπορούμε πλέον να αποστρέψουμε το βλέμμα.

Geert Mak
Φεβρουάριος 2022


[1] Πολιτική εξομάλυνσης των σχέσεων με την Ανατολική Ευρώπη που εγκαινίασε ο καγκελάριος Βίλι Μπραντ το 1969. (Σ.τ.Μ.)

Γράφω αυτές τις αράδες με έναν κόμπο στο στομάχι: την Πέμπτη 24 Φεβρουαρίου 2022, ύστερα από μήνες απειλών, ο ρωσικός στρατός εισέβαλε στην Ουκρανία. Εκείνο το πρωί έλαβα ένα απόσπασμα από το ημερολόγιο ενός παλιού γνωστού, του Ρώσου πολεμικού φωτογράφου Όλεγκ Κλιμόφ: «Όλοι περίμεναν τον πόλεμο, αλλά κανείς δεν τον πίστευε. Για κάποιον λόγο οι άνθρωποι μπορούν να πιστέψουν στον Θεό και το καλό, αλλά αδυνατούν να πιστέψουν στον πόλεμο και το κακό. Αυτό δεν έχει λογική. Αφού, αν δεν υπάρχει το κακό, δεν υπάρχει ούτε το καλό».

Η Ουκρανία αντιστέκεται σθεναρά στους «απελευθερωτές» του Πούτιν, οι εθελοντές συρρέουν, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι αποδεικνύεται ένας εξαιρετικά θαρραλέος και χαρισματικός ηγέτης, η ομόνοια είναι πρωτόγνωρη. Αυτή η απροσδόκητη ενότητα ισχύει και για τη Δύση: πέφτουν βροχή οι κυρώσεις, μέσα σε μία εβδομάδα η ανέκαθεν πασιφιστική Γερμανία εγκατέλειψε την Οστπολιτίκ[1] και τώρα επενδύει όλη την ενέργειά της στη δημιουργία αποτελεσματικών ενόπλων δυνάμεων, η ΕΕ –επίσης πρωτάκουστο– ξαφνικά χρηματοδοτεί αγορές όπλων για την Ουκρανία, οι εσωτερικές εντάσεις μεταξύ Ανατολής και Δύσης και μεταξύ Βορρά και Νότου μοιάζουν να έχουν ξεχαστεί, ακόμα και η αιωνίως ουδέτερη Ελβετία πλέον παίρνει θέση. Αυτό που οι διπλωμάτες δεν κατάφεραν σε δύο δεκαετίες ο Πούτιν το πέτυχε μέσα σε δύο εβδομάδες: μια συσπειρωμένη Ευρώπη.

Πρόκειται για τον μεγαλύτερο ευρωπαϊκό πόλεμο από το 1945, με ήδη χιλιάδες θύματα. Απελπισμένοι πρόσφυγες κατακλύζουν τα πολωνικά, ουγγρικά και ρουμανικά σύνορα –πάνω από δύο εκατομμύρια μέσα σε δύο εβδομάδες, αριθμός διπλάσιος από το σύνολο του έτους της κρίσης 2015–, και έπεται συνέχεια. Τα θεμέλια του ευρωπαϊκού συστήματος ασφαλείας τρίζουν. Αυτό είναι το οριστικό τέλος της χαλαρής περιόδου μετά το 1989. Η παλιά ευρωπαϊκή τάξη, οι κανόνες και οι συμφωνίες, ο κόσμος της ήπιας δύναμης αντί της επιθετικής, όλα αυτά τελείωσαν. Αμερικανοί στρατηγοί μιλούν για μια «στιγμή του ’39». Για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1980 ο κίνδυνος ενός πυρηνικού πολέμου είναι σαφώς ορατός. Την ημέρα της επίθεσης ο Πούτιν απείλησε πως όποιος αναμειχθεί θα βρεθεί αντιμέτωπος με συνέπειες που δεν έχει βιώσει ποτέ στο παρελθόν.

Εντωμεταξύ στη Δύση έχει δημιουργηθεί μια πολεμική ατμόσφαιρα, που θυμίζει αόριστα τον ενθουσιασμό των μηνών του καλοκαιριού του 1914. Μετά την απομόνωση και τη διχόνοια που υπήρχε στα χρόνια του κορονοϊού, τόσο οι πολίτες όσο και οι πολιτικοί φαίνεται να απολαμβάνουν το ζεστό αίσθημα αλληλεγγύης που ζωντανεύει ένας κοινός εχθρός. Αυτό ίσως να οφείλεται και στην ντροπή, έπειτα από όλα αυτά τα επικερδή συμβόλαια για το φυσικό αέριο και τα χρόνια που στρέφαμε το βλέμμα αλλού και συνεργαζόμασταν σιωπηρά. Και αυτός ο οικονομικός πόλεμος πονάει: εξαιτίας των μποϊκοτάζ και των κυρώσεων, σύντομα θα υπάρξουν ελλείψεις σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και σιτηρά, οι τιμές του ψωμιού και της βενζίνης εκτοξεύονται, ο πληθωρισμός φουντώνει, και αυτά δεν είναι παρά μόνο η αρχή. Όλοι τρέμουν μια περαιτέρω κλιμάκωση. Όλοι επίσης τρέμουν ένα δεύτερο Μόναχο.

Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε ιδέα ποια θα είναι η συνέχεια. Βλέπουμε ωστόσο μπροστά στα μάτια μας να δημιουργούνται πολλές ευρωπαϊκές κρίσεις ταυτόχρονα: μια κρίση γύρω από την άμυνά μας, μια πρωτόγνωρη προσφυγική κρίση, μια σοβαρή ενεργειακή κρίση, μια αυξανόμενη κλιματική κρίση και μια εκτεταμένη επισιτιστική κρίση – η Ουκρανία είναι και ένας από τους σιτοβολώνες του κόσμου.

Γνωρίζαμε ότι ο παλιός μας κόσμος ήταν ετοιμόρροπος. Αλλά κανένας δεν είχε προβλέψει ότι τόσο ξαφνικά, με αυτή την «τέλεια καταιγίδα», θα κατέρρεε.

Βρισκόμαστε στην αρχή μιας νέας φάσης στην παγκόσμια πολιτική. Μια τέτοια μετάβαση είναι επώδυνη και επικίνδυνη, απαιτεί μια μάχη για όλα όσα πραγματικά πιστεύουμε. Αλλά δεν μπορούμε πλέον να αποστρέψουμε το βλέμμα.

Geert Mak
Φεβρουάριος 2022


[1] Πολιτική εξομάλυνσης των σχέσεων με την Ανατολική Ευρώπη που εγκαινίασε ο καγκελάριος Βίλι Μπραντ το 1969. (Σ.τ.Μ.)