

«Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν» της Betty Smith
Φέτος συμπληρώνονται 80 χρόνια από την πρώτη έκδοση του πολυδιαβασμένου και πολυμεταφρασμένου, εν μέρει αυτοβιογραφικού, αριστουργήματος της Betty Smith. Το μυθιστόρημα Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν είναι μια διαχρονική ιστορία ενηλικίωσης που μας μεταφέρει στη Νέα Υόρκη των αρχών του προηγούμενου αιώνα.
Ας πούμε λίγα λόγια για την υπόθεση: Βρισκόμαστε στο 1912. Η εντεκάχρονη Φράνσι Νόλαν ζει σε μια φτωχογειτονιά του Μπρούκλιν με τον αδερφό της Νίλι και τους γονείς τους, τον Τζόνι και την Κέιτι. Η μητέρα της, αποφασισμένη να προσφέρει μια καλύτερη τύχη στα παιδιά της, εργάζεται ως καθαρίστρια για να εξασφαλίζει τα προς το ζην – βοηθάνε βέβαια και τα μικρά με όσα καταφέρνουν να βγάζουν από τις διάφορες μικροδουλειές που κάνουν. Το σίγουρο είναι πως δεν μπορούν να βασιστούν στον γεμάτο καλοσύνη Τζόνι, γιατί είναι αλκοολικός και δεν στεριώνει σε καμία δουλειά. Οι δυσκολίες είναι πολλές. Από τη στιγμή που γεννήθηκε η Φράνσι έπρεπε να είναι δυνατή. Γιατί δεν είναι εύκολη υπόθεση να μεγαλώνει κανείς υπό τέτοιες συνθήκες. Χρειάζονται σθένος, προνοητικότητα και οξυδέρκεια. Έτσι εκείνη, για να ξεφύγει από τον φτωχό κόσμο της, καταφεύγει στη φαντασία της και βρίσκει διέξοδο στην αγάπη της για τα βιβλία.
Το μοναδικό δέντρο στην αυλή της Φράνσι δεν ήταν ούτε πεύκο ούτε κώνειο. Μυτερά φύλλα που φύτρωναν πάνω σε πράσινες βέργες και απλώνονταν σαν ακτίνες από τον κλώνο σχημάτιζαν ένα δέντρο που έμοιαζε με ένα πλήθος ανοιχτές πράσινες ομπρέλες. Κάποιοι το έλεγαν Δέντρο του Ουρανού. […] Οι φουντωτές ομπρέλες του τυλίγονταν γύρω από τη σκαλίτσα της εξόδου κινδύνου στο τρίτο πάτωμα, όπου έμενε, και τη σκέπαζαν. Ένα εντεκάχρονο κορίτσι, καθισμένο σε αυτή τη σκαλίτσα, μπορούσε να φανταστεί ότι ζούσε σε ένα δέντρο. Κι αυτό φανταζόταν η Φράνσι τα καλοκαιρινά απογεύματα του Σαββάτου.
Το βιβλίο της Betty Smith, που αρχικά είχε τον τίτλο They lived in Brooklyn (Ζούσαν στο Μπρούκλιν), απορρίφθηκε από πολλούς εκδότες, ώσπου τελικά έδειξε ενδιαφέρον γι’ αυτό ο οίκος Harper and Brothers. Κυκλοφόρησε με τον τίτλο που είναι γνωστό μέχρι σήμερα και αμέσως γνώρισε μεγάλη επιτυχία. Μάλιστα, βγήκε και σε ειδική χαρτόδετη έκδοση για να χωράει στις τσέπες της στολής όσων υπηρετούσαν στις ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ. Ένας πεζοναύτης έγραψε κάποτε στην Betty Smith ότι το μυθιστόρημά της είχε προκαλέσει μια συναισθηματική αντίδραση στη νεκρή του καρδιά.
Το Δέντρο του Ουρανού, που φύτρωνε φουντωτό μέσα στα τσιμέντα της πόλης, συμβολίζει την επιθυμία της Φράνσι να γίνει η καλύτερη εκδοχή του εαυτού της.
Το Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν αποτελείται από πέντε επιμέρους βιβλία, καθένα από τα οποία καλύπτει μια διαφορετική περίοδο της ζωής των πρωταγωνιστών. Στο πρώτο βιβλίο γνωρίζουμε την εντεκάχρονη Φράνσι, τον δεκάχρονο αδερφό της, τον Νίλι, και τους γονείς τους, τον Τζόνι και την Κέιτι. Η φαντασία του κοριτσιού και η αγάπη του για τα βιβλία προσφέρουν ένα καταφύγιο, είναι μια απόδραση από την ανέχεια που καθορίζει τη ζωή της οικογένειας.
Στο δεύτερο βιβλίο μεταφερόμαστε στο 1900 και παρακολουθούμε τη γνωριμία του Τζόνι και της Κέιτι, παιδιών μεταναστών από την Ιρλανδία και την Αυστρία, αντίστοιχα. Όταν συνειδητοποιούν ότι θα αποκτήσουν παιδί, ο Τζόνι πανικοβάλλεται και το ρίχνει στο ποτό, ενώ η Κέιτι παίρνει την απόφαση να προσφέρει στο παιδί της μια καλύτερη ζωή από εκείνη που η ίδια έχει ζήσει. Στα εφτά πρώτα χρόνια του γάμου τους οι Νόλαν αναγκάζονται να μετακομίσουν δύο φορές μέσα στο Γουίλιαμσμπεργκ, ώσπου να καταλήξουν στο διαμέρισμα που συναντάμε στο πρώτο βιβλίο.
Στο τρίτο βιβλίο οι Νόλαν εγκαθίστανται στο νέο τους σπίτι. Η εφτάχρονη Φράνσι και ο εξάχρονος Νίλι πηγαίνουν στο άθλιο, υπερπλήρες δημόσιο σχολείο της γειτονιάς. Καθώς η Φράνσι είναι εκ φύσεως φιλομαθής, πηγαίνει σε ένα καλύτερο σχολείο, σε μια διαφορετική γειτονιά, με την υποστήριξη του Τζόνι. Όμως την ημέρα των Χριστουγέννων του 1915 ο Τζόνι πεθαίνει από πνευμονία σε ηλικία μόλις 34 ετών. Στις 28 Μαΐου 1916 γεννιέται το νέο μέλος της οικογένειας, η Άνι Λόρι.
Στην αρχή του τέταρτου βιβλίου η Φράνσι και ο Νίλι κάνουν διάφορες μικροδουλειές καθώς δεν υπάρχει η οικονομική δυνατότητα να πάνε στο γυμνάσιο. Η Φράνσι στην αρχή εργάζεται σε ένα εργοστάσιο που φτιάχνει ψεύτικα φυτά, αλλά στη συνέχεια βρίσκει μια καλύτερα αμειβόμενη δουλειά στην Πρότυπη Υπηρεσία Αποκομμάτων Τύπου, την οποία όμως θα χάσει με την είσοδο των ΗΠΑ στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Το 1918 η Κέιτι δέχεται πρόταση γάμου από τον Μάικλ ΜακΣέιν, πρώην αστυνομικό που τη θαύμαζε από καιρό και που έχει πλέον γίνει πλούσιος επιχειρηματίας και πολιτικός.
Το πέμπτο βιβλίο ξεκινάει το φθινόπωρο του ίδιου έτους, όταν η Φράνσι είναι σχεδόν 17 ετών και πρόκειται να ξεκινήσει μαθήματα στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν με τη βοήθεια του Μπεν Μπλέικ που συναντάμε στο τέταρτο βιβλίο. Οι Νόλαν προετοιμάζονται για τον γάμο της Κέιτι και για τη μετακόμιση από το διαμέρισμά τους στο Μπρούκλιν στο σπίτι του ΜακΣέιν. Η Φράνσι κάνει μια τελευταία επίσκεψη σε κάποια αγαπημένα μέρη της παιδικής της ηλικίας και θυμάται όλους τους ανθρώπους που ήρθαν στη ζωή της κι έπειτα έφυγαν.
«Γεια σου, Φράνσι».
«Δεν με λένε Φράνσι» φώναξε το κοριτσάκι. «Με λένε Φλόρι και το ξέρεις».
«Το ξέρω» είπε η Φράνσι.
Κοίταξε κάτω στην αυλή. Το δέντρο με τα μεγάλα σαν ομπρέλες φύλλα του που τυλίγονταν και κάλυπταν όλη τη σκάλα όπου κάποτε καθόταν εκείνη το είχαν κόψει, επειδή οι νοικοκυρές παραπονιούνταν ότι τα ρούχα στα σχοινιά της μπουγάδας μπλέκονταν στα κλαδιά του. Ο ιδιοκτήτης του κτιρίου είχε στείλει δυο άντρες και το είχαν κόψει με τα τσεκούρια τους. Όμως το δέντρο δεν είχε μαραθεί... Δεν είχε μαραθεί.
Ένα νέο δεντράκι είχε πεταχτεί από το κούτσουρο και ο κορμός του είχε μεγαλώσει παράλληλα με το έδαφος, ώσπου βρήκε ένα σημείο όπου δεν υπήρχαν από πάνω του σχοινιά. Και τότε άρχισε πάλι να μεγαλώνει και να ψηλώνει προς τον ουρανό.
Το μυθιστόρημα της Betty Smith έχει διασκευαστεί επανειλημμένως. Από τις πιο χαρακτηριστικές διασκευές είναι η ταινία του 1945 σε σκηνοθεσία Ελία Καζάν, καθώς και το μιούζικαλ στο Μπρόντγουεϊ το 1951 από τον Τζορτζ Άμποτ.
Φέτος συμπληρώνονται 80 χρόνια από την πρώτη έκδοση του πολυδιαβασμένου και πολυμεταφρασμένου, εν μέρει αυτοβιογραφικού, αριστουργήματος της Betty Smith. Το μυθιστόρημα Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν είναι μια διαχρονική ιστορία ενηλικίωσης που μας μεταφέρει στη Νέα Υόρκη των αρχών του προηγούμενου αιώνα.
Ας πούμε λίγα λόγια για την υπόθεση: Βρισκόμαστε στο 1912. Η εντεκάχρονη Φράνσι Νόλαν ζει σε μια φτωχογειτονιά του Μπρούκλιν με τον αδερφό της Νίλι και τους γονείς τους, τον Τζόνι και την Κέιτι. Η μητέρα της, αποφασισμένη να προσφέρει μια καλύτερη τύχη στα παιδιά της, εργάζεται ως καθαρίστρια για να εξασφαλίζει τα προς το ζην – βοηθάνε βέβαια και τα μικρά με όσα καταφέρνουν να βγάζουν από τις διάφορες μικροδουλειές που κάνουν. Το σίγουρο είναι πως δεν μπορούν να βασιστούν στον γεμάτο καλοσύνη Τζόνι, γιατί είναι αλκοολικός και δεν στεριώνει σε καμία δουλειά. Οι δυσκολίες είναι πολλές. Από τη στιγμή που γεννήθηκε η Φράνσι έπρεπε να είναι δυνατή. Γιατί δεν είναι εύκολη υπόθεση να μεγαλώνει κανείς υπό τέτοιες συνθήκες. Χρειάζονται σθένος, προνοητικότητα και οξυδέρκεια. Έτσι εκείνη, για να ξεφύγει από τον φτωχό κόσμο της, καταφεύγει στη φαντασία της και βρίσκει διέξοδο στην αγάπη της για τα βιβλία.
Το μοναδικό δέντρο στην αυλή της Φράνσι δεν ήταν ούτε πεύκο ούτε κώνειο. Μυτερά φύλλα που φύτρωναν πάνω σε πράσινες βέργες και απλώνονταν σαν ακτίνες από τον κλώνο σχημάτιζαν ένα δέντρο που έμοιαζε με ένα πλήθος ανοιχτές πράσινες ομπρέλες. Κάποιοι το έλεγαν Δέντρο του Ουρανού. […] Οι φουντωτές ομπρέλες του τυλίγονταν γύρω από τη σκαλίτσα της εξόδου κινδύνου στο τρίτο πάτωμα, όπου έμενε, και τη σκέπαζαν. Ένα εντεκάχρονο κορίτσι, καθισμένο σε αυτή τη σκαλίτσα, μπορούσε να φανταστεί ότι ζούσε σε ένα δέντρο. Κι αυτό φανταζόταν η Φράνσι τα καλοκαιρινά απογεύματα του Σαββάτου.
Το βιβλίο της Betty Smith, που αρχικά είχε τον τίτλο They lived in Brooklyn (Ζούσαν στο Μπρούκλιν), απορρίφθηκε από πολλούς εκδότες, ώσπου τελικά έδειξε ενδιαφέρον γι’ αυτό ο οίκος Harper and Brothers. Κυκλοφόρησε με τον τίτλο που είναι γνωστό μέχρι σήμερα και αμέσως γνώρισε μεγάλη επιτυχία. Μάλιστα, βγήκε και σε ειδική χαρτόδετη έκδοση για να χωράει στις τσέπες της στολής όσων υπηρετούσαν στις ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ. Ένας πεζοναύτης έγραψε κάποτε στην Betty Smith ότι το μυθιστόρημά της είχε προκαλέσει μια συναισθηματική αντίδραση στη νεκρή του καρδιά.
Το Δέντρο του Ουρανού, που φύτρωνε φουντωτό μέσα στα τσιμέντα της πόλης, συμβολίζει την επιθυμία της Φράνσι να γίνει η καλύτερη εκδοχή του εαυτού της.
Το Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν αποτελείται από πέντε επιμέρους βιβλία, καθένα από τα οποία καλύπτει μια διαφορετική περίοδο της ζωής των πρωταγωνιστών. Στο πρώτο βιβλίο γνωρίζουμε την εντεκάχρονη Φράνσι, τον δεκάχρονο αδερφό της, τον Νίλι, και τους γονείς τους, τον Τζόνι και την Κέιτι. Η φαντασία του κοριτσιού και η αγάπη του για τα βιβλία προσφέρουν ένα καταφύγιο, είναι μια απόδραση από την ανέχεια που καθορίζει τη ζωή της οικογένειας.
Στο δεύτερο βιβλίο μεταφερόμαστε στο 1900 και παρακολουθούμε τη γνωριμία του Τζόνι και της Κέιτι, παιδιών μεταναστών από την Ιρλανδία και την Αυστρία, αντίστοιχα. Όταν συνειδητοποιούν ότι θα αποκτήσουν παιδί, ο Τζόνι πανικοβάλλεται και το ρίχνει στο ποτό, ενώ η Κέιτι παίρνει την απόφαση να προσφέρει στο παιδί της μια καλύτερη ζωή από εκείνη που η ίδια έχει ζήσει. Στα εφτά πρώτα χρόνια του γάμου τους οι Νόλαν αναγκάζονται να μετακομίσουν δύο φορές μέσα στο Γουίλιαμσμπεργκ, ώσπου να καταλήξουν στο διαμέρισμα που συναντάμε στο πρώτο βιβλίο.
Στο τρίτο βιβλίο οι Νόλαν εγκαθίστανται στο νέο τους σπίτι. Η εφτάχρονη Φράνσι και ο εξάχρονος Νίλι πηγαίνουν στο άθλιο, υπερπλήρες δημόσιο σχολείο της γειτονιάς. Καθώς η Φράνσι είναι εκ φύσεως φιλομαθής, πηγαίνει σε ένα καλύτερο σχολείο, σε μια διαφορετική γειτονιά, με την υποστήριξη του Τζόνι. Όμως την ημέρα των Χριστουγέννων του 1915 ο Τζόνι πεθαίνει από πνευμονία σε ηλικία μόλις 34 ετών. Στις 28 Μαΐου 1916 γεννιέται το νέο μέλος της οικογένειας, η Άνι Λόρι.
Στην αρχή του τέταρτου βιβλίου η Φράνσι και ο Νίλι κάνουν διάφορες μικροδουλειές καθώς δεν υπάρχει η οικονομική δυνατότητα να πάνε στο γυμνάσιο. Η Φράνσι στην αρχή εργάζεται σε ένα εργοστάσιο που φτιάχνει ψεύτικα φυτά, αλλά στη συνέχεια βρίσκει μια καλύτερα αμειβόμενη δουλειά στην Πρότυπη Υπηρεσία Αποκομμάτων Τύπου, την οποία όμως θα χάσει με την είσοδο των ΗΠΑ στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Το 1918 η Κέιτι δέχεται πρόταση γάμου από τον Μάικλ ΜακΣέιν, πρώην αστυνομικό που τη θαύμαζε από καιρό και που έχει πλέον γίνει πλούσιος επιχειρηματίας και πολιτικός.
Το πέμπτο βιβλίο ξεκινάει το φθινόπωρο του ίδιου έτους, όταν η Φράνσι είναι σχεδόν 17 ετών και πρόκειται να ξεκινήσει μαθήματα στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν με τη βοήθεια του Μπεν Μπλέικ που συναντάμε στο τέταρτο βιβλίο. Οι Νόλαν προετοιμάζονται για τον γάμο της Κέιτι και για τη μετακόμιση από το διαμέρισμά τους στο Μπρούκλιν στο σπίτι του ΜακΣέιν. Η Φράνσι κάνει μια τελευταία επίσκεψη σε κάποια αγαπημένα μέρη της παιδικής της ηλικίας και θυμάται όλους τους ανθρώπους που ήρθαν στη ζωή της κι έπειτα έφυγαν.
«Γεια σου, Φράνσι».
«Δεν με λένε Φράνσι» φώναξε το κοριτσάκι. «Με λένε Φλόρι και το ξέρεις».
«Το ξέρω» είπε η Φράνσι.
Κοίταξε κάτω στην αυλή. Το δέντρο με τα μεγάλα σαν ομπρέλες φύλλα του που τυλίγονταν και κάλυπταν όλη τη σκάλα όπου κάποτε καθόταν εκείνη το είχαν κόψει, επειδή οι νοικοκυρές παραπονιούνταν ότι τα ρούχα στα σχοινιά της μπουγάδας μπλέκονταν στα κλαδιά του. Ο ιδιοκτήτης του κτιρίου είχε στείλει δυο άντρες και το είχαν κόψει με τα τσεκούρια τους. Όμως το δέντρο δεν είχε μαραθεί... Δεν είχε μαραθεί.
Ένα νέο δεντράκι είχε πεταχτεί από το κούτσουρο και ο κορμός του είχε μεγαλώσει παράλληλα με το έδαφος, ώσπου βρήκε ένα σημείο όπου δεν υπήρχαν από πάνω του σχοινιά. Και τότε άρχισε πάλι να μεγαλώνει και να ψηλώνει προς τον ουρανό.
Το μυθιστόρημα της Betty Smith έχει διασκευαστεί επανειλημμένως. Από τις πιο χαρακτηριστικές διασκευές είναι η ταινία του 1945 σε σκηνοθεσία Ελία Καζάν, καθώς και το μιούζικαλ στο Μπρόντγουεϊ το 1951 από τον Τζορτζ Άμποτ.








