

«ΔΥΟ ΣΤΟΜΑΤΑ» ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΔΗΜΟΚΑ
Το εφηβικό μυθιστόρημά μου «Δύο Στόματα» βασίζεται σε ιστορικά στοιχεία. Ειδικότερα, εστιάζει στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, κρύβοντας παρασκηνιακά το αποτρόπαιο έγκλημα κατά αμάχων που διαπράχτηκε στο κατοχικό Δίστομο από τους Ναζί. Δύσκολο θέμα, αλλά με αφορούσε διττά: ως Βοιωτή και ως καθηγήτρια, αφού είχα διδάξει στο Γυμνάσιο Διστόμου και είχα σχετιστεί με παιδιά και οικογένειες.
Η συγγραφή ενός τέτοιου έργου παρουσίαζε αντενδείξεις. Από τη μία, το χρονικό χάσμα με το σήμερα. Από την άλλη, τη φρικώδη ουσία του θέματος, που θέτει τον ψυχισμό σε επιφυλακή. Πώς να ανασυστήσω τις ναζιστικές θηριωδίες και να δελεάσω τα παιδιά να τις προσπελάσουν. Ποιαν αχτίδα καλού τέλους να ξεσύρω μέσα στον ζόφο;
Μολαταύτα, η εσωτερική παρόρμηση ισχυρή. Η ναζιστική ιδεολογία, αναλογιζόμουν επιβιώνει ποικιλόμορφα: να η αναγκαία παιδαγωγική πρόθεση στο εγχείρημά μου! Εξάλλου, διδάσκοντας τη σχολική διάσταση του παρελθόντος, ήξερα τις μαύρες τρύπες που απορροφούν την ιστορική επίγνωση και την ουσιαστική συναντίληψη. Μια λύση ήταν να συμπτύξω τη μεγάλη Ιστορία, ώστε να την οικειωθούν οι έφηβοι μέσα από μικρές ανθρώπινες ζωές. Έπλασα καθημερινούς ήρωες, για να αποδώσω πρόσωπο στην απρόσωπη ιστορική γνώση. Καθρέφτισα τον πόλεμο, για να εξάρω την ειρήνη και τον ανθρωπισμό. Ομοιοπαθητική...
Και ιδού η πρόκληση: ο Β’ Παγκόσμιος μέσα από γερμανική οπτική. Πώς αναδύθηκε ο φασισμός, ποια σαγήνη τον περιέβαλλε, ποιες ιστορικές αναγκαιότητες ξεπλάνεψαν τον λαό που διέπραξε το φοβερότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας; (Έγραφα για το Δίστομο, χωρίς να παραβλέπω το ασύλληπτο εβραϊκό Ολοκαύτωμα.) Βασικοί ήρωες Γερμανοί: ένας 15χρονος Βερολινέζος, που επισκέπτεται με το σχολείο το Δίστομο και διαπιστώνει πως ο υπερήλικας παππούς του Ούβε είχε συμμετάσχει στη σφαγή! Ο τυφλός (έχει σημασία) Ούβε είναι ο άλλος ήρωας, μια απαρχής αινιγματική φιγούρα. Στο Δίστομο τα βήματα των δύο τους συγκλίνουν επικίνδυνα.
Το κρυφό σημειωματάριο με τις σκισμένες σελίδες, που θα ανασύρει ο εγγονός, διατρανώνει την ένζηλη στράτευση του παππού στον ναζισμό. Το σημειωματάριο: ένα ξέχωρο, αυτοβιογραφικό, πρωτοπρόσωπο κείμενο μέσα στο κυρίως κείμενο. Η ανάγκη του εγγονού για απαντήσεις, μαρτυρίες ανθρώπων που υπήρξαν κομμάτι της ιστορίας, ο έρωτας που καιροφυλακτεί και η αναψηλάφηση του οιδιπόδειου μύθου θα οδηγήσουν το αγόρι στην ανατρεπτική αλήθεια και στην κάθαρση.
Τα «Δύο Στόματα» ανασκαλεύουν τις πληγές του Β΄ Παγκοσμίου, είναι μια οιονεί συγγνώμη απέναντι στα εγκλήματα της Ιστορίας. Η συνταγή μου: ευρωπαϊκό παρόν και χιτλερικό παρελθόν, δράση μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας, με ένα πέταγμα ως το Ανατολικό μέτωπο της Ρωσίας, ακολουθώντας το οδοιπορικό του 7ου Συντάγματος Γερμανών Γρεναδιέρων SS, που αιματοκύλισε την Καστοριά, την Κοζάνη, το Δίστομο. Αντέρεισμα στο ιστορικό δέος παρέχουν οι σύγχρονοι έφηβοι ήρωες, η περιπέτεια, το μυστήριο και το ειδύλλιο.
Ο τίτλος, πέρα από την προφανή σύναψη, πολύσημος. Η σύλληψη εδράζεται σε αληθινό γεγονός, του οποίου υπήρξα αυτήκοη μάρτυρας. Τελευταία δομική στύλωση της μυθοπλασίας: η περιοχή Διστόμου έχει ισχυρές μυθολογικές αναφορές, που συμφύρθηκαν οργανικά με την πλοκή. «Πάντα πλήρη θεών...» Τελικά, ο ναζισμός θα αποκηρυχθεί από τον ζηλωτή του· μεγαλύτερο, λοιπόν, ειδικό βάρος από το ανάθεμα που ρίχνουν τα θύματα στον βασανιστή τους. Και ύστατη υπόμνηση: η πυρκαγιά του πόλεμου κατακαίει εξίσου νικητές κι ηττημένους. Ας μένει μόνο διάπυρη η λαχτάρα για ειρήνη...
Κατερίνα Δημόκα
Το εφηβικό μυθιστόρημά μου «Δύο Στόματα» βασίζεται σε ιστορικά στοιχεία. Ειδικότερα, εστιάζει στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, κρύβοντας παρασκηνιακά το αποτρόπαιο έγκλημα κατά αμάχων που διαπράχτηκε στο κατοχικό Δίστομο από τους Ναζί. Δύσκολο θέμα, αλλά με αφορούσε διττά: ως Βοιωτή και ως καθηγήτρια, αφού είχα διδάξει στο Γυμνάσιο Διστόμου και είχα σχετιστεί με παιδιά και οικογένειες.
Η συγγραφή ενός τέτοιου έργου παρουσίαζε αντενδείξεις. Από τη μία, το χρονικό χάσμα με το σήμερα. Από την άλλη, τη φρικώδη ουσία του θέματος, που θέτει τον ψυχισμό σε επιφυλακή. Πώς να ανασυστήσω τις ναζιστικές θηριωδίες και να δελεάσω τα παιδιά να τις προσπελάσουν. Ποιαν αχτίδα καλού τέλους να ξεσύρω μέσα στον ζόφο;
Μολαταύτα, η εσωτερική παρόρμηση ισχυρή. Η ναζιστική ιδεολογία, αναλογιζόμουν επιβιώνει ποικιλόμορφα: να η αναγκαία παιδαγωγική πρόθεση στο εγχείρημά μου! Εξάλλου, διδάσκοντας τη σχολική διάσταση του παρελθόντος, ήξερα τις μαύρες τρύπες που απορροφούν την ιστορική επίγνωση και την ουσιαστική συναντίληψη. Μια λύση ήταν να συμπτύξω τη μεγάλη Ιστορία, ώστε να την οικειωθούν οι έφηβοι μέσα από μικρές ανθρώπινες ζωές. Έπλασα καθημερινούς ήρωες, για να αποδώσω πρόσωπο στην απρόσωπη ιστορική γνώση. Καθρέφτισα τον πόλεμο, για να εξάρω την ειρήνη και τον ανθρωπισμό. Ομοιοπαθητική...
Και ιδού η πρόκληση: ο Β’ Παγκόσμιος μέσα από γερμανική οπτική. Πώς αναδύθηκε ο φασισμός, ποια σαγήνη τον περιέβαλλε, ποιες ιστορικές αναγκαιότητες ξεπλάνεψαν τον λαό που διέπραξε το φοβερότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας; (Έγραφα για το Δίστομο, χωρίς να παραβλέπω το ασύλληπτο εβραϊκό Ολοκαύτωμα.) Βασικοί ήρωες Γερμανοί: ένας 15χρονος Βερολινέζος, που επισκέπτεται με το σχολείο το Δίστομο και διαπιστώνει πως ο υπερήλικας παππούς του Ούβε είχε συμμετάσχει στη σφαγή! Ο τυφλός (έχει σημασία) Ούβε είναι ο άλλος ήρωας, μια απαρχής αινιγματική φιγούρα. Στο Δίστομο τα βήματα των δύο τους συγκλίνουν επικίνδυνα.
Το κρυφό σημειωματάριο με τις σκισμένες σελίδες, που θα ανασύρει ο εγγονός, διατρανώνει την ένζηλη στράτευση του παππού στον ναζισμό. Το σημειωματάριο: ένα ξέχωρο, αυτοβιογραφικό, πρωτοπρόσωπο κείμενο μέσα στο κυρίως κείμενο. Η ανάγκη του εγγονού για απαντήσεις, μαρτυρίες ανθρώπων που υπήρξαν κομμάτι της ιστορίας, ο έρωτας που καιροφυλακτεί και η αναψηλάφηση του οιδιπόδειου μύθου θα οδηγήσουν το αγόρι στην ανατρεπτική αλήθεια και στην κάθαρση.
Τα «Δύο Στόματα» ανασκαλεύουν τις πληγές του Β΄ Παγκοσμίου, είναι μια οιονεί συγγνώμη απέναντι στα εγκλήματα της Ιστορίας. Η συνταγή μου: ευρωπαϊκό παρόν και χιτλερικό παρελθόν, δράση μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας, με ένα πέταγμα ως το Ανατολικό μέτωπο της Ρωσίας, ακολουθώντας το οδοιπορικό του 7ου Συντάγματος Γερμανών Γρεναδιέρων SS, που αιματοκύλισε την Καστοριά, την Κοζάνη, το Δίστομο. Αντέρεισμα στο ιστορικό δέος παρέχουν οι σύγχρονοι έφηβοι ήρωες, η περιπέτεια, το μυστήριο και το ειδύλλιο.
Ο τίτλος, πέρα από την προφανή σύναψη, πολύσημος. Η σύλληψη εδράζεται σε αληθινό γεγονός, του οποίου υπήρξα αυτήκοη μάρτυρας. Τελευταία δομική στύλωση της μυθοπλασίας: η περιοχή Διστόμου έχει ισχυρές μυθολογικές αναφορές, που συμφύρθηκαν οργανικά με την πλοκή. «Πάντα πλήρη θεών...» Τελικά, ο ναζισμός θα αποκηρυχθεί από τον ζηλωτή του· μεγαλύτερο, λοιπόν, ειδικό βάρος από το ανάθεμα που ρίχνουν τα θύματα στον βασανιστή τους. Και ύστατη υπόμνηση: η πυρκαγιά του πόλεμου κατακαίει εξίσου νικητές κι ηττημένους. Ας μένει μόνο διάπυρη η λαχτάρα για ειρήνη...
Κατερίνα Δημόκα








