

ΒΟΥΤΙΑ ΣΤΗ ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΑ
Η ατμόσφαιρα ενός τόπου πάντα μου κέντριζε το ενδιαφέρον· το να νιώσω την ουσία ενός μέρους ή τις ιστορίες που εκτυλίχθηκαν κάποτε εκεί. Όταν αποφάσισα να γράψω για τα μυστικά ενός μυστηριώδους βάλτου, το μέρος το επινόησα. Το ονόμασα Mossmarken, το τοποθέτησα στα δάση της Σουηδίας της παιδικής μου ηλικίας και ύφανα μια ιστορία γύρω από τα μουμιοποιημένα πτώματα των βάλτων – δηλαδή τα πτώματα που βρέθηκαν θαμμένα σε τυρφώνες και βάλτους και διατηρήθηκαν στους αιώνες χάρη στο μοναδικό μικροκλίμα αυτών των υγροτόπων. Εικάζεται ότι τα πτώματα αυτά προέκυψαν από ανθρωποθυσίες στους θεούς την εποχή του Σιδήρου.
Κατά τη διάρκεια της συγγραφής επισκέφθηκα κάποιες φορές βάλτους. Απλώς κάθισα εκεί ή προσπάθησα να περπατήσω (πράγμα όχι ιδιαίτερα εύκολο), να ακούσω τους ήχους. Το μακρινό σπάσιμο ενός κλαδιού. Το πέταγμα μιας κουκουβάγιας. Βρέθηκα εκεί κατά τη διάρκεια της ημέρας, το σούρουπο και την αυγή, μέχρι να με τυλίξει το σκοτάδι. Στ’ αλήθεια το ερωτεύτηκα το τοπίο. Η απεραντοσύνη, η ακινησία και το άχρονό του με έκαναν να δω μέσα μου, κάθε φορά όλο και πιο βαθιά. Δεν ήμουν απλώς μια συγγραφέας που πήγε στους βάλτους για έρευνα αλλά μια οντότητα, που άφηνα τον βάλτο να με κυριεύσει. Μέχρι που τελείωσα το βιβλίο δεν είχα συνειδητοποιήσει πόσο πολύ είχε εισδύσει ο βάλτος στην ιστορία, σε κάθε της πτυχή.
Οι άνθρωποι γύρω από το Mossmarken εδώ και χρόνια συνυπήρχαν με τη δοξασία που έλεγε ότι όποιοι θάβονταν στους βάλτους δεν διατηρούνταν μόνο σωματικά αλλά δεν έβρισκαν και γαλήνη. Κάποιοι μάλιστα έλεγαν ότι πεινούσαν για ζωντανούς. Πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια βρέθηκε εκεί ένα αρχαίο μουμιοποιημένο πτώμα από την αρχαιότητα και λίγο αργότερα μια έφηβη εξαφανίστηκε. Όταν η Ναταλί, μια νεαρή βιολόγος, επιστρέφει για να γράψει τη διδακτορική διατριβή της για τους υγροτόπους, σύντομα αντιλαμβανόμαστε ότι το πραγματικό της κίνητρο είναι πολύ πιο προσωπικό και όχι επιστημονικό.
Κι ύστερα αρχίζουν να εμφανίζονται πτώματα, πτώματα που δεν είναι από την αρχαιότητα.
Το τοπίο ενός βάλτου είναι κατά κάποιον τρόπο ασαφές και δύσκολο να οριστεί καθώς βρίσκεται στο μεταίχμιο ανάμεσα σε στεριά και νερό. Έτσι, καθώς η οντότητα του βάλτου φαίνεται να δημιουργεί όλο και περισσότερο χώρο για την εαυτό της στην ιστορία, Ο βάλτος των χαμένων ψυχών, ένας τόπος απαγορευμένος, σε μεγάλο βαθμό κατέληξε να είναι μια ιστορία συνόρων. Ανάμεσα στη στεριά και στο νερό, στη ζωή και στον θάνατο, στις δεισιδαιμονίες και στην πραγματικότητα, στην επιστήμη και στον αποκρυφισμό. Ανάμεσα στην αθωότητα της παιδικής ηλικίας και στην κάποιες φορές επώδυνη αφύπνιση στον κόσμο των ενηλίκων.
Τι είναι όμως ένας απαγορευμένος τόπος; Προφανώς ο βάλτος όπου θα ήταν πολύ επικίνδυνο να διαμένει κανείς. Θα μπορούσε επίσης να είναι κάποιος σκοτεινός τόπος εντός μας, όπου βρίσκονται θαμμένες και πολύ καλά διατηρημένες μνήμες που μας στοιχειώνουν. Και κατά βάθος, ο απαγορευμένος τόπος ίσως είναι μια εσωτερική αλήθεια ασχημάτιστη και δυσνόητη, κρυμμένη από τον εξωτερικό περιχαρακωμένο κόσμο των σχημάτων. Μια άγνωστη περιοχή όπου είναι αναγκαίο να πάει ο καθένας μόνος του χωρίς χάρτη, πρόθυμος να αφήσει πίσω του τους πάντες και τα πάντα. Ένας χώρος υπόγειος, εσωτερικός ή αρχέγονος. Πριν την ατομικότητα, πριν τη σκέψη. Πριν το μικρό και το μεγάλο, το άσπρο και το μαύρο, το καλό και το κακό. Όπου τα πράγματα ούτε είναι ούτε δεν είναι. Μια παρουσία που αναδύεται από την απουσία της έννοιας. Ένα σιωπηλό μέρος όπου δεν μπορείς να γραπωθείς από τίποτα, όπου πρέπει να χάσεις τον εαυτό σου και τον κόσμο σου για να βρεις το μυστικό τού ποιος πραγματικά είσαι.
Ή καλύτερα τι πραγματικά είσαι.
Και ίσως, απλώς ίσως, αποδειχτεί ότι η ουσία σου είναι αυτή η ανοιχτωσιά που παρακολουθεί σιωπηλά. Αχανής και ακίνητη σαν βάλτος το σούρουπο.
Susanne Jansson
Η ατμόσφαιρα ενός τόπου πάντα μου κέντριζε το ενδιαφέρον· το να νιώσω την ουσία ενός μέρους ή τις ιστορίες που εκτυλίχθηκαν κάποτε εκεί. Όταν αποφάσισα να γράψω για τα μυστικά ενός μυστηριώδους βάλτου, το μέρος το επινόησα. Το ονόμασα Mossmarken, το τοποθέτησα στα δάση της Σουηδίας της παιδικής μου ηλικίας και ύφανα μια ιστορία γύρω από τα μουμιοποιημένα πτώματα των βάλτων – δηλαδή τα πτώματα που βρέθηκαν θαμμένα σε τυρφώνες και βάλτους και διατηρήθηκαν στους αιώνες χάρη στο μοναδικό μικροκλίμα αυτών των υγροτόπων. Εικάζεται ότι τα πτώματα αυτά προέκυψαν από ανθρωποθυσίες στους θεούς την εποχή του Σιδήρου.
Κατά τη διάρκεια της συγγραφής επισκέφθηκα κάποιες φορές βάλτους. Απλώς κάθισα εκεί ή προσπάθησα να περπατήσω (πράγμα όχι ιδιαίτερα εύκολο), να ακούσω τους ήχους. Το μακρινό σπάσιμο ενός κλαδιού. Το πέταγμα μιας κουκουβάγιας. Βρέθηκα εκεί κατά τη διάρκεια της ημέρας, το σούρουπο και την αυγή, μέχρι να με τυλίξει το σκοτάδι. Στ’ αλήθεια το ερωτεύτηκα το τοπίο. Η απεραντοσύνη, η ακινησία και το άχρονό του με έκαναν να δω μέσα μου, κάθε φορά όλο και πιο βαθιά. Δεν ήμουν απλώς μια συγγραφέας που πήγε στους βάλτους για έρευνα αλλά μια οντότητα, που άφηνα τον βάλτο να με κυριεύσει. Μέχρι που τελείωσα το βιβλίο δεν είχα συνειδητοποιήσει πόσο πολύ είχε εισδύσει ο βάλτος στην ιστορία, σε κάθε της πτυχή.
Οι άνθρωποι γύρω από το Mossmarken εδώ και χρόνια συνυπήρχαν με τη δοξασία που έλεγε ότι όποιοι θάβονταν στους βάλτους δεν διατηρούνταν μόνο σωματικά αλλά δεν έβρισκαν και γαλήνη. Κάποιοι μάλιστα έλεγαν ότι πεινούσαν για ζωντανούς. Πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια βρέθηκε εκεί ένα αρχαίο μουμιοποιημένο πτώμα από την αρχαιότητα και λίγο αργότερα μια έφηβη εξαφανίστηκε. Όταν η Ναταλί, μια νεαρή βιολόγος, επιστρέφει για να γράψει τη διδακτορική διατριβή της για τους υγροτόπους, σύντομα αντιλαμβανόμαστε ότι το πραγματικό της κίνητρο είναι πολύ πιο προσωπικό και όχι επιστημονικό.
Κι ύστερα αρχίζουν να εμφανίζονται πτώματα, πτώματα που δεν είναι από την αρχαιότητα.
Το τοπίο ενός βάλτου είναι κατά κάποιον τρόπο ασαφές και δύσκολο να οριστεί καθώς βρίσκεται στο μεταίχμιο ανάμεσα σε στεριά και νερό. Έτσι, καθώς η οντότητα του βάλτου φαίνεται να δημιουργεί όλο και περισσότερο χώρο για την εαυτό της στην ιστορία, Ο βάλτος των χαμένων ψυχών, ένας τόπος απαγορευμένος, σε μεγάλο βαθμό κατέληξε να είναι μια ιστορία συνόρων. Ανάμεσα στη στεριά και στο νερό, στη ζωή και στον θάνατο, στις δεισιδαιμονίες και στην πραγματικότητα, στην επιστήμη και στον αποκρυφισμό. Ανάμεσα στην αθωότητα της παιδικής ηλικίας και στην κάποιες φορές επώδυνη αφύπνιση στον κόσμο των ενηλίκων.
Τι είναι όμως ένας απαγορευμένος τόπος; Προφανώς ο βάλτος όπου θα ήταν πολύ επικίνδυνο να διαμένει κανείς. Θα μπορούσε επίσης να είναι κάποιος σκοτεινός τόπος εντός μας, όπου βρίσκονται θαμμένες και πολύ καλά διατηρημένες μνήμες που μας στοιχειώνουν. Και κατά βάθος, ο απαγορευμένος τόπος ίσως είναι μια εσωτερική αλήθεια ασχημάτιστη και δυσνόητη, κρυμμένη από τον εξωτερικό περιχαρακωμένο κόσμο των σχημάτων. Μια άγνωστη περιοχή όπου είναι αναγκαίο να πάει ο καθένας μόνος του χωρίς χάρτη, πρόθυμος να αφήσει πίσω του τους πάντες και τα πάντα. Ένας χώρος υπόγειος, εσωτερικός ή αρχέγονος. Πριν την ατομικότητα, πριν τη σκέψη. Πριν το μικρό και το μεγάλο, το άσπρο και το μαύρο, το καλό και το κακό. Όπου τα πράγματα ούτε είναι ούτε δεν είναι. Μια παρουσία που αναδύεται από την απουσία της έννοιας. Ένα σιωπηλό μέρος όπου δεν μπορείς να γραπωθείς από τίποτα, όπου πρέπει να χάσεις τον εαυτό σου και τον κόσμο σου για να βρεις το μυστικό τού ποιος πραγματικά είσαι.
Ή καλύτερα τι πραγματικά είσαι.
Και ίσως, απλώς ίσως, αποδειχτεί ότι η ουσία σου είναι αυτή η ανοιχτωσιά που παρακολουθεί σιωπηλά. Αχανής και ακίνητη σαν βάλτος το σούρουπο.
Susanne Jansson








