

«ΤΙ ΑΠΟΜΕΝΕΙ ΑΠ’ ΤΗ ΦΩΤΙΑ»
Ένα ζεστό καλοκαιρινό απόγευμα πίναμε καφέ στη δροσερή αυλή της μάνας ενός φίλου. Ένας άνδρας με ζαχαρί ρεπούμπλικα και κοστούμι σταμάτησε στην εξώπορτα και κοιτούσε αμήχανος προς εμάς. Λίγο μετά είδα τη μάνα του φίλου να πέφτει στην αγκαλιά του. Ήταν παλιοί συμμαθητές και συναντιούνταν σχεδόν πενήντα χρόνια μετά. Ο άντρας, αρμενικής καταγωγής, ζούσε στην Αργεντινή. Είπε πως σε έναν περίπατο άκουσε μια παρέα Ελλήνων ναυτικών να τραγουδούν και συγκινημένος πήρε την απόφαση να έρθει στην Ελλάδα και να αναζητήσει τους παλιούς συμμαθητές.
Χρόνια μετά, διαβάζοντας το «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ» του Σολτζενίτσιν, βρήκα μια αναφορά σε κάποιους Έλληνες ναυτικούς, οι οποίοι στην προσπάθειά τους να κατέβουν στην Ελλάδα για να πολεμήσουν με τον Δημοκρατικό Στρατό πέρασαν στην Πολωνία και αποκεί στην Ουγγαρία όπου τους συνέλαβαν και τους κρατούσαν ως υπόπτους για κατασκοπία.
Τα δύο ασύνδετα γεγονότα απάγκιασαν στον νου μου και σαν ήρθε η ώρα δέθηκαν κι έγιναν το στημόνι της ιστορίας μου.
Το βιβλίο Τι απομένει απ’ τη φωτιά είναι μια επιστολή με την οποία στέλνει τη μαρτυρία της ζωής του ένας Αρμένιος στον γιο της συμμαθήτριάς του.
Ξεκινά με την αδυναμία (ή τον φόβο) να βάλει τη ζωή του στο χαρτί. Κι όταν τον ξεπερνά, αρχίζει να ξεδιπλώνει τα όσα έζησε η οικογένειά του και όσα έζησε και έπαθε στην πορεία της μέσα στον «σκοτεινό» 20ό αιώνα.
Από την Αρμενία στη Σμύρνη κι αποκεί στην Αθήνα και τελικά στον θεσσαλικό κάμπο όπου η οικογένεια προσπαθεί να ριζώσει. Θα γεννηθεί και θα μεγαλώσει εδώ. Σε ένα χωριό έξω από τον Τύρναβο. Αλλά σαν έρθουν ο πόλεμος και η Κατοχή, τα πάντα ανατρέπονται. Ομάδες δωσίλογων ρημάζουν το χωριό και η κατάσταση χειροτερεύει με την απελευθέρωση και τη λευκή τρομοκρατία. Θα δουλέψει στο Πέραμα και θα μπαρκάρει. Με άλλους εγκαταλείπει το πλοίο για να ’ρθει να πολεμήσει. Στην Ουγγαρία συλλαμβάνονται και φυλακίζονται και εν συνεχεία τους παραδίδουν στους Ρώσους. Ο ήρωας οδηγείται σε στρατόπεδο εργασίας και έπειτα σε μεταβατική φυλακή στη Μόσχα. Την περίοδο της αποσταλινοποίησης θα ελευθερωθεί και θα συναντήσει τον αδερφό του στην Τασκένδη, όπου ζει τις συγκρούσεις ανάμεσα στους σπαρασσόμενους Έλληνες κομμουνιστές. Τελικά θα λάβει την περιπόθητη βίζα και θα φύγει στην Αργεντινή να συναντήσει την αδερφή του. Όμως κι εκεί θα ζήσει την ταλαιπωρία της σύλληψης από το δικτατορικό καθεστώς…
Το Τι απομένει απ’ τη φωτιά μπορεί να διαβαστεί είτε ως μαρτυρία ενός ανθρώπου που τον αρπάζουν οι άνεμοι της Ιστορίας και τον ρίχνουν έρμαιο στα σαγόνια της δυστυχίας, είτε ως αφήγημα μιας συνείδησης που αγωνίζεται να υπάρξει μέσα από διαφορετικές ιδεολογικές και εθνικές ταυτότητες, είτε ως εξιστόρηση ενός διαρκούς ξεριζωμού είτε, ακόμα, και ως περιπέτεια ενός ανθρώπου που μέσα από την προσωπική του μοναξιά οδηγείται στην εγκαρτέρηση ως στάση ζωής.
Τι είναι πατρίδα; Ποια είναι η «πατρίδα μου»; Τι είναι ένας ξεριζωμένος, τι ο πρόσφυγας; Τι ο ξένος; Τι ο διωγμένος, τι ο διωκόμενος, τι ο εκπατρισμένος, τι ο μετανάστης; Τι είναι αυτό που σε κρατάει να αντέξεις την απελπισία της ανθρώπινης κατάστασης;
Ο αναγνώστης ας δώσει τις δικές του απαντήσεις στον συγκαλυμμένα ερωτηματικό τίτλο Τι απομένει απ’ τη φωτιά.
Θωμάς Ψύρρας
Ένα ζεστό καλοκαιρινό απόγευμα πίναμε καφέ στη δροσερή αυλή της μάνας ενός φίλου. Ένας άνδρας με ζαχαρί ρεπούμπλικα και κοστούμι σταμάτησε στην εξώπορτα και κοιτούσε αμήχανος προς εμάς. Λίγο μετά είδα τη μάνα του φίλου να πέφτει στην αγκαλιά του. Ήταν παλιοί συμμαθητές και συναντιούνταν σχεδόν πενήντα χρόνια μετά. Ο άντρας, αρμενικής καταγωγής, ζούσε στην Αργεντινή. Είπε πως σε έναν περίπατο άκουσε μια παρέα Ελλήνων ναυτικών να τραγουδούν και συγκινημένος πήρε την απόφαση να έρθει στην Ελλάδα και να αναζητήσει τους παλιούς συμμαθητές.
Χρόνια μετά, διαβάζοντας το «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ» του Σολτζενίτσιν, βρήκα μια αναφορά σε κάποιους Έλληνες ναυτικούς, οι οποίοι στην προσπάθειά τους να κατέβουν στην Ελλάδα για να πολεμήσουν με τον Δημοκρατικό Στρατό πέρασαν στην Πολωνία και αποκεί στην Ουγγαρία όπου τους συνέλαβαν και τους κρατούσαν ως υπόπτους για κατασκοπία.
Τα δύο ασύνδετα γεγονότα απάγκιασαν στον νου μου και σαν ήρθε η ώρα δέθηκαν κι έγιναν το στημόνι της ιστορίας μου.
Το βιβλίο Τι απομένει απ’ τη φωτιά είναι μια επιστολή με την οποία στέλνει τη μαρτυρία της ζωής του ένας Αρμένιος στον γιο της συμμαθήτριάς του.
Ξεκινά με την αδυναμία (ή τον φόβο) να βάλει τη ζωή του στο χαρτί. Κι όταν τον ξεπερνά, αρχίζει να ξεδιπλώνει τα όσα έζησε η οικογένειά του και όσα έζησε και έπαθε στην πορεία της μέσα στον «σκοτεινό» 20ό αιώνα.
Από την Αρμενία στη Σμύρνη κι αποκεί στην Αθήνα και τελικά στον θεσσαλικό κάμπο όπου η οικογένεια προσπαθεί να ριζώσει. Θα γεννηθεί και θα μεγαλώσει εδώ. Σε ένα χωριό έξω από τον Τύρναβο. Αλλά σαν έρθουν ο πόλεμος και η Κατοχή, τα πάντα ανατρέπονται. Ομάδες δωσίλογων ρημάζουν το χωριό και η κατάσταση χειροτερεύει με την απελευθέρωση και τη λευκή τρομοκρατία. Θα δουλέψει στο Πέραμα και θα μπαρκάρει. Με άλλους εγκαταλείπει το πλοίο για να ’ρθει να πολεμήσει. Στην Ουγγαρία συλλαμβάνονται και φυλακίζονται και εν συνεχεία τους παραδίδουν στους Ρώσους. Ο ήρωας οδηγείται σε στρατόπεδο εργασίας και έπειτα σε μεταβατική φυλακή στη Μόσχα. Την περίοδο της αποσταλινοποίησης θα ελευθερωθεί και θα συναντήσει τον αδερφό του στην Τασκένδη, όπου ζει τις συγκρούσεις ανάμεσα στους σπαρασσόμενους Έλληνες κομμουνιστές. Τελικά θα λάβει την περιπόθητη βίζα και θα φύγει στην Αργεντινή να συναντήσει την αδερφή του. Όμως κι εκεί θα ζήσει την ταλαιπωρία της σύλληψης από το δικτατορικό καθεστώς…
Το Τι απομένει απ’ τη φωτιά μπορεί να διαβαστεί είτε ως μαρτυρία ενός ανθρώπου που τον αρπάζουν οι άνεμοι της Ιστορίας και τον ρίχνουν έρμαιο στα σαγόνια της δυστυχίας, είτε ως αφήγημα μιας συνείδησης που αγωνίζεται να υπάρξει μέσα από διαφορετικές ιδεολογικές και εθνικές ταυτότητες, είτε ως εξιστόρηση ενός διαρκούς ξεριζωμού είτε, ακόμα, και ως περιπέτεια ενός ανθρώπου που μέσα από την προσωπική του μοναξιά οδηγείται στην εγκαρτέρηση ως στάση ζωής.
Τι είναι πατρίδα; Ποια είναι η «πατρίδα μου»; Τι είναι ένας ξεριζωμένος, τι ο πρόσφυγας; Τι ο ξένος; Τι ο διωγμένος, τι ο διωκόμενος, τι ο εκπατρισμένος, τι ο μετανάστης; Τι είναι αυτό που σε κρατάει να αντέξεις την απελπισία της ανθρώπινης κατάστασης;
Ο αναγνώστης ας δώσει τις δικές του απαντήσεις στον συγκαλυμμένα ερωτηματικό τίτλο Τι απομένει απ’ τη φωτιά.
Θωμάς Ψύρρας








