

ΠΕΡΙ ΦΙΛΙΑΣ
Στο Αντίο, φίλε (1968), οι Τσαρλς Μπρόνσον και Αλέν Ντελόν, πρώην μισθοφόροι και επίδοξοι διαρρήκτες, παγιδεύονται στο στεγανώς κλεισμένο δωμάτιο του χρηματοκιβωτίου. Κυνικός προαγωγός ο ένας, ιδεαλιστής γιατρός ο άλλος, έχουν ανταλλάξει προσβολές και γροθιές. Ωστόσο οι συνεργοί στο έγκλημα, δοκιμαζόμενοι κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού, γίνονται φίλοι. Είναι όμως δυνατόν μια φιλία να στηρίζεται στην ανηθικότητα; Μπορούν κακοί άνθρωποι να γίνουν καλοί φίλοι; Και γιατί γινόμαστε φίλοι με κάποιους ανθρώπους και όχι με άλλους; Τα ερωτήματα αυτά πραγματεύεται νηφάλια και με γλαφυρή γραφή ο Νεχαμάς στο παρόν βιβλίο. Περιέργως σήμερα, σε μια εποχή που έχει διακηρύξει προ πολλού το τέλος της ιστορίας, του έρωτα, ακόμη και το επικείμενο τέλος του τέλους, όπως αυτό προδιαγράφεται σε επιστημονικά προγράμματα με αντικείμενο τη θνητότητα, η φιλία παρουσιάζει ανοσία στην καχυποψία. Ήδη στον Αριστοτέλη συνιστά μέγιστο αγαθό και θεμελιώδες συστατικό ενός ευτυχισμένου βίου δίχως το οποίο θα ήμασταν δυστυχισμένοι. Οι παρατηρήσεις του Σταγειρίτη για τη φιλία συνεχίζουν να επηρεάζουν τον κοινό νου μέχρι τις μέρες μας, ενώ στην ιστορία της φιλοσοφίας επικράτησαν σχεδόν δίχως αντίλογο.
Στο Περί φιλίας, ο Νεχαμάς υποστηρίζει ότι ήρθε ο καιρός για μια αναθεώρηση της αριστοτελικής σύλληψης της φιλίας διότι, παρά την ερμηνευτική της ισχύ, παραγνωρίζει τις αμφισημίες και τους κινδύνους, δηλαδή τη σκοτεινή της όψη. «Εγκωμιάζοντας τη φιλία λησμονούμε συχνά ότι οι καθημερινές αλληλεπιδράσεις των φίλων είναι συχνότερα κοινότοπες και τετριμμένες παρά το αντίθετο. Λησμονούμε το πένθος που ακολουθεί το τέλος μιας φιλίας. Αγνοούμε το γεγονός ότι οι φιλίες, ακόμη και οι καλές φιλίες, μερικές φορές μπορεί να είναι επιζήμιες. Επίσης παραβλέπουμε το γεγονός ότι ακόμη και οι καλύτερες φιλίες ενίοτε έρχονται σε σύγκρουση με το ηθικώς ορθό – όταν, για παράδειγμα, η αφοσίωση προς έναν φίλο προηγείται της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων προς τους άλλους». Ο Νεχαμάς εφιστά την προσοχή στο ότι η φιλία ενίοτε οδηγεί όχι απλώς σε ηθικά αμφιλεγόμενες ή ακόμη και σε κατακριτέες στάσεις, αλλά μπορεί ν’ αποβεί επίσης επώδυνη και επικίνδυνη. Όμως αυτό σημαίνει ότι οι φίλοι μας δεν είναι καλοί ή ότι δεν επιθυμούν το καλό μας; Άλλωστε ένα ηθικό δίλημμα ή ένας κίνδυνος μπορούν να εμφανιστούν εν αγνοία ή ακόμη και παρά τη θέληση των φίλων, οι οποίοι ενδεχομένως θα επιχειρήσουν να μας προστατέψουν. Άραγε μπορούν καλοί φίλοι να βλάψουν ο ένας τον άλλον εσκεμμένα;
Τα παραπάνω ερωτήματα, των οποίων οι απαντήσεις είναι προφανείς για τον Αριστοτέλη, συζητά στο Περί φιλίας ο Νεχαμάς.
Θεοφάνης Τάσης, μεταφραστής του βιβλίου Περί φιλίας
Στο Αντίο, φίλε (1968), οι Τσαρλς Μπρόνσον και Αλέν Ντελόν, πρώην μισθοφόροι και επίδοξοι διαρρήκτες, παγιδεύονται στο στεγανώς κλεισμένο δωμάτιο του χρηματοκιβωτίου. Κυνικός προαγωγός ο ένας, ιδεαλιστής γιατρός ο άλλος, έχουν ανταλλάξει προσβολές και γροθιές. Ωστόσο οι συνεργοί στο έγκλημα, δοκιμαζόμενοι κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού, γίνονται φίλοι. Είναι όμως δυνατόν μια φιλία να στηρίζεται στην ανηθικότητα; Μπορούν κακοί άνθρωποι να γίνουν καλοί φίλοι; Και γιατί γινόμαστε φίλοι με κάποιους ανθρώπους και όχι με άλλους; Τα ερωτήματα αυτά πραγματεύεται νηφάλια και με γλαφυρή γραφή ο Νεχαμάς στο παρόν βιβλίο. Περιέργως σήμερα, σε μια εποχή που έχει διακηρύξει προ πολλού το τέλος της ιστορίας, του έρωτα, ακόμη και το επικείμενο τέλος του τέλους, όπως αυτό προδιαγράφεται σε επιστημονικά προγράμματα με αντικείμενο τη θνητότητα, η φιλία παρουσιάζει ανοσία στην καχυποψία. Ήδη στον Αριστοτέλη συνιστά μέγιστο αγαθό και θεμελιώδες συστατικό ενός ευτυχισμένου βίου δίχως το οποίο θα ήμασταν δυστυχισμένοι. Οι παρατηρήσεις του Σταγειρίτη για τη φιλία συνεχίζουν να επηρεάζουν τον κοινό νου μέχρι τις μέρες μας, ενώ στην ιστορία της φιλοσοφίας επικράτησαν σχεδόν δίχως αντίλογο.
Στο Περί φιλίας, ο Νεχαμάς υποστηρίζει ότι ήρθε ο καιρός για μια αναθεώρηση της αριστοτελικής σύλληψης της φιλίας διότι, παρά την ερμηνευτική της ισχύ, παραγνωρίζει τις αμφισημίες και τους κινδύνους, δηλαδή τη σκοτεινή της όψη. «Εγκωμιάζοντας τη φιλία λησμονούμε συχνά ότι οι καθημερινές αλληλεπιδράσεις των φίλων είναι συχνότερα κοινότοπες και τετριμμένες παρά το αντίθετο. Λησμονούμε το πένθος που ακολουθεί το τέλος μιας φιλίας. Αγνοούμε το γεγονός ότι οι φιλίες, ακόμη και οι καλές φιλίες, μερικές φορές μπορεί να είναι επιζήμιες. Επίσης παραβλέπουμε το γεγονός ότι ακόμη και οι καλύτερες φιλίες ενίοτε έρχονται σε σύγκρουση με το ηθικώς ορθό – όταν, για παράδειγμα, η αφοσίωση προς έναν φίλο προηγείται της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων προς τους άλλους». Ο Νεχαμάς εφιστά την προσοχή στο ότι η φιλία ενίοτε οδηγεί όχι απλώς σε ηθικά αμφιλεγόμενες ή ακόμη και σε κατακριτέες στάσεις, αλλά μπορεί ν’ αποβεί επίσης επώδυνη και επικίνδυνη. Όμως αυτό σημαίνει ότι οι φίλοι μας δεν είναι καλοί ή ότι δεν επιθυμούν το καλό μας; Άλλωστε ένα ηθικό δίλημμα ή ένας κίνδυνος μπορούν να εμφανιστούν εν αγνοία ή ακόμη και παρά τη θέληση των φίλων, οι οποίοι ενδεχομένως θα επιχειρήσουν να μας προστατέψουν. Άραγε μπορούν καλοί φίλοι να βλάψουν ο ένας τον άλλον εσκεμμένα;
Τα παραπάνω ερωτήματα, των οποίων οι απαντήσεις είναι προφανείς για τον Αριστοτέλη, συζητά στο Περί φιλίας ο Νεχαμάς.
Θεοφάνης Τάσης, μεταφραστής του βιβλίου Περί φιλίας







