

ΔΕΚΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΞΕΡΕΥΝΟΥΝ ΤΙΣ ΣΚΟΤΕΙΝΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΤΟΥ ΕΡΩΤΙΚΟΥ ΠΑΘΟΥΣ
Βραβευμένος συγγραφέας, μεταφρασμένος στο εξωτερικό, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες σεναριογράφους, σκηνοθέτης, ο Νίκος Παναγιωτόπουλος εξηγεί στην επιμελήτριά του Ελένη Μπούρα γιατί επέλεξε να γράψει τη συλλογή διηγημάτων Ανήσυχα άκρα, καθώς και την ισορροπία ανάμεσα στη μυθοπλασία και την αυτοβιογραφία.
Τα Ανήσυχα άκρα είναι το όγδοο βιβλίο σου, και το τρίτο με διηγήματα, μετά την Ενοχή των υλικών και τον Γραφικό χαρακτήρα που διαβάστηκε και συζητήθηκε πολύ. Δεδομένης της σχέσης που έχει ο Έλληνας αναγνώστης με τα διηγήματα, καθόλου καλή, τι θα ’λεγες γι’ αυτές τις ιστορίες;
Σε αντίθεση με τις μικροσκοπικές, αυτοβιογραφικές ιστορίες του Γραφικού χαρακτήρα, τα Ανήσυχα άκρα αποτελούνται από δέκα μεγάλης σχετικά έκτασης διηγήματα. Πρόκειται για ιστορίες που γράφτηκαν κατά τη διάρκεια της τελευταίας 20ετίας – κάποια από αυτά έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά ή συλλογικούς τόμους. Κοινό τους χαρακτηριστικό είναι ότι εξερευνούν τις σκοτεινές πτυχές των ερωτικών σχέσεων – τον πόνο του χωρισμού, τη ζήλια, τη γέννηση της ερωτικής επιθυμίας ή την αργή και βασανιστική διαδικασία της φθοράς της κ.ο.κ. Και πάλι σε αντίθεση με τον Γραφικό χαρακτήρα, εδώ έχουμε να κάνουμε με μυθοπλαστικές αφηγήσεις, με ιστορίες επινοημένες. Το συγγραφικό στοίχημα είναι να μοιάζουν εξίσου αληθινές.
O Γραφικός χαρακτήρας περιέχει αυτοβιογραφικές ιστορίες, όπως και ο Ολομόναχος που μεσολάβησε. Τα αυτοβιογραφικά σου κείμενα σε σχέση με τη μυθοπλασία πώς λειτουργούν για σένα; Εξάλλου, περνάμε τη «μόδα» του αυτοβιογραφικού κειμένου το οποίο χαίρει της προτίμησης των αναγνωστών αλλά και επικρατεί ως τάση στη λογοτεχνία γενικότερα.
Ένας σοφός είπε κάποτε πως δεν υπάρχει μυθοπλασία χωρίς αυτοβιογραφική βάση. Επινοώ αυτές τις ιστορίες επειδή είμαι αυτός που είμαι, επειδή έχω διαβάσει όσα έχω διαβάσει κι έχω ζήσει ό,τι έχω ζήσει. Με συγκινεί η είδηση ότι μια ηλικιωμένη γυναίκα συνέλαβε επ’ αυτοφώρω τον διαρρήκτη που μπούκαρε νυχτιάτικα στο σπίτι της και εμπνέομαι από την ιστορία ενός φίλου που πέθανε από πλάγια μυατροφική σκλήρυνση, για λόγους που έχουν να κάνουν με τις χωροχρονικές συντεταγμένες της ζωής μου. Αν ο αναγνώστης μπορούσε να παρακολουθήσει μια δυο σεάνς με τον ψυχαναλυτή μου, δεν θα δυσκολευόταν καθόλου να συνδέσει τόσο τη γέννηση όσο και τη διαπραγμάτευση αυτών των ιστοριών με την προσωπική μου διαδρομή. Είναι ζήτημα συγγραφικής εντιμότητας το να δηλώσεις πότε το αυτοβιογραφικό υλικό παρατίθεται ατόφιο και πότε αποτελεί απλώς την αφετηρία.
Γράφεις κυρίως μυθιστορήματα, και τώρα δουλεύεις ένα καινούργιο, από ό,τι είμαι σε θέση να γνωρίζω. Τα διηγήματα τι θέση έχουν στη δουλειά σου;
Γράφω μυθιστορήματα, διηγήματα –μικρά ή μεγαλύτερα–, σενάρια για ταινίες ή για τηλεοπτικές σειρές… Γράφω αυτό που με συγκινεί ή με προκαλεί κάθε φορά. Αυτό που γράφω επιβάλλει την έκταση και τη μορφή του – κι εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτε γι’ αυτό. Με τρεις συλλογές διηγημάτων, κάμποσα σκόρπια και μια νουβέλα στο ενεργητικό μου θα δυσκολευόμουν να δηλώσω πως γράφω κυρίως μυθιστορήματα. Η πιο σωστή διατύπωση θα ήταν πως στα μυθιστορήματα έχω αφιερώσει το μεγαλύτερο μέρος της συγγραφικής μου διαδρομής.
Επιπλέον, είσαι και σεναριογράφος. Πώς τα βολεύεις;
Είμαι και σεναριογράφος και πρόσφατα ολοκλήρωσα το πρώτο μου θεατρικό έργο – τον Κύριο με τις Καμέλιες. Πολύ συχνά αισθάνομαι σαν τους ζογκλέρ στα φανάρια που κρατάνε πέντ’ έξι μπαλάκια στον αέρα, διασκεδάζοντας την πλήξη των οδηγών. Τα βολεύω τόσο δύσκολα όσο και ο οδηγός του διπλανού αυτοκινήτου…
Βραβευμένος συγγραφέας, μεταφρασμένος στο εξωτερικό, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες σεναριογράφους, σκηνοθέτης, ο Νίκος Παναγιωτόπουλος εξηγεί στην επιμελήτριά του Ελένη Μπούρα γιατί επέλεξε να γράψει τη συλλογή διηγημάτων Ανήσυχα άκρα, καθώς και την ισορροπία ανάμεσα στη μυθοπλασία και την αυτοβιογραφία.
Τα Ανήσυχα άκρα είναι το όγδοο βιβλίο σου, και το τρίτο με διηγήματα, μετά την Ενοχή των υλικών και τον Γραφικό χαρακτήρα που διαβάστηκε και συζητήθηκε πολύ. Δεδομένης της σχέσης που έχει ο Έλληνας αναγνώστης με τα διηγήματα, καθόλου καλή, τι θα ’λεγες γι’ αυτές τις ιστορίες;
Σε αντίθεση με τις μικροσκοπικές, αυτοβιογραφικές ιστορίες του Γραφικού χαρακτήρα, τα Ανήσυχα άκρα αποτελούνται από δέκα μεγάλης σχετικά έκτασης διηγήματα. Πρόκειται για ιστορίες που γράφτηκαν κατά τη διάρκεια της τελευταίας 20ετίας – κάποια από αυτά έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά ή συλλογικούς τόμους. Κοινό τους χαρακτηριστικό είναι ότι εξερευνούν τις σκοτεινές πτυχές των ερωτικών σχέσεων – τον πόνο του χωρισμού, τη ζήλια, τη γέννηση της ερωτικής επιθυμίας ή την αργή και βασανιστική διαδικασία της φθοράς της κ.ο.κ. Και πάλι σε αντίθεση με τον Γραφικό χαρακτήρα, εδώ έχουμε να κάνουμε με μυθοπλαστικές αφηγήσεις, με ιστορίες επινοημένες. Το συγγραφικό στοίχημα είναι να μοιάζουν εξίσου αληθινές.
O Γραφικός χαρακτήρας περιέχει αυτοβιογραφικές ιστορίες, όπως και ο Ολομόναχος που μεσολάβησε. Τα αυτοβιογραφικά σου κείμενα σε σχέση με τη μυθοπλασία πώς λειτουργούν για σένα; Εξάλλου, περνάμε τη «μόδα» του αυτοβιογραφικού κειμένου το οποίο χαίρει της προτίμησης των αναγνωστών αλλά και επικρατεί ως τάση στη λογοτεχνία γενικότερα.
Ένας σοφός είπε κάποτε πως δεν υπάρχει μυθοπλασία χωρίς αυτοβιογραφική βάση. Επινοώ αυτές τις ιστορίες επειδή είμαι αυτός που είμαι, επειδή έχω διαβάσει όσα έχω διαβάσει κι έχω ζήσει ό,τι έχω ζήσει. Με συγκινεί η είδηση ότι μια ηλικιωμένη γυναίκα συνέλαβε επ’ αυτοφώρω τον διαρρήκτη που μπούκαρε νυχτιάτικα στο σπίτι της και εμπνέομαι από την ιστορία ενός φίλου που πέθανε από πλάγια μυατροφική σκλήρυνση, για λόγους που έχουν να κάνουν με τις χωροχρονικές συντεταγμένες της ζωής μου. Αν ο αναγνώστης μπορούσε να παρακολουθήσει μια δυο σεάνς με τον ψυχαναλυτή μου, δεν θα δυσκολευόταν καθόλου να συνδέσει τόσο τη γέννηση όσο και τη διαπραγμάτευση αυτών των ιστοριών με την προσωπική μου διαδρομή. Είναι ζήτημα συγγραφικής εντιμότητας το να δηλώσεις πότε το αυτοβιογραφικό υλικό παρατίθεται ατόφιο και πότε αποτελεί απλώς την αφετηρία.
Γράφεις κυρίως μυθιστορήματα, και τώρα δουλεύεις ένα καινούργιο, από ό,τι είμαι σε θέση να γνωρίζω. Τα διηγήματα τι θέση έχουν στη δουλειά σου;
Γράφω μυθιστορήματα, διηγήματα –μικρά ή μεγαλύτερα–, σενάρια για ταινίες ή για τηλεοπτικές σειρές… Γράφω αυτό που με συγκινεί ή με προκαλεί κάθε φορά. Αυτό που γράφω επιβάλλει την έκταση και τη μορφή του – κι εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτε γι’ αυτό. Με τρεις συλλογές διηγημάτων, κάμποσα σκόρπια και μια νουβέλα στο ενεργητικό μου θα δυσκολευόμουν να δηλώσω πως γράφω κυρίως μυθιστορήματα. Η πιο σωστή διατύπωση θα ήταν πως στα μυθιστορήματα έχω αφιερώσει το μεγαλύτερο μέρος της συγγραφικής μου διαδρομής.
Επιπλέον, είσαι και σεναριογράφος. Πώς τα βολεύεις;
Είμαι και σεναριογράφος και πρόσφατα ολοκλήρωσα το πρώτο μου θεατρικό έργο – τον Κύριο με τις Καμέλιες. Πολύ συχνά αισθάνομαι σαν τους ζογκλέρ στα φανάρια που κρατάνε πέντ’ έξι μπαλάκια στον αέρα, διασκεδάζοντας την πλήξη των οδηγών. Τα βολεύω τόσο δύσκολα όσο και ο οδηγός του διπλανού αυτοκινήτου…










