Η ιστορία μιας ιδέας: Θεωρίες Συνωμοσίας

Σε περιόδους χαοτικής ασάφειας και αθρόας επικράτησης μιας άσκοπης κενοδοξίας, είναι καίριο το αίτημα του σαφούς προσδιορισμού του ορθού και του λάθους, του πραγματικού και του ψευδούς, της διαμόρφωσης, δηλαδή, μιας βάσης δεδομένων που θα διαχωρίζουν τι ισχύει στην πραγματικότητα και τι είναι ψευδής κατασκευή. Η ολοένα μεγαλύτερη σύγχυση, ειδικά την εποχή του διαδικτύου, προτάσσει την ανάγκη κατάθεσης μιας σειράς βιβλίων, όπως αυτά που έχει αναλάβει να γράψει το δημοσιογραφικό δίδυμο Νταντ και Λίνσκι για τις θεωρίες συνωμοσίας, τον φασισμό και πάσης φύσεως πολιτική ακρότητα. Το κεντρικό τους ζήτημα είναι η σωστή αξιοποίηση των ιστορικών διαπιστώσεων, οι οποίες αποδεικνύουν ότι οι συνωμοσιολόγοι δεν είναι τόσο ένα πρόσφατο αντιδραστικό πυροτέχνημα πάνω από τα αδιέξοδα των σύγχρονων καιρών όσο ένα διαχρονικό κατασκεύασμα που παρατηρείται από τα μεσαιωνικά χρόνια και φτάνει έως τις μέρες μας. Για παράδειγμα, τι είναι αυτό που οδήγησε στο κυνήγι των μαγισσών και στη θεωρία των ιλουμινάτι και γιατί βιβλία για τους κώδικες και οι αντίστοιχες θεωρίες χρονολογούνται ήδη από τότε; Οι θεωρίες συνωμοσίας φάνηκε να είναι ευρέως διαδεδομένες, ειδικά τους καιρούς της άνθησης των επαναστατικών κινημάτων, και παραμένουν σταθερά δημοφιλείς μέχρι τις μέρες μας. Μόνο που με τη βοήθεια του διαδικτύου μαίνονται ανεξέλεγκτες και αποκτούν μια νομιμοποιημένη ισχύ πολύ πέρα από τα αίτια που τις γεννούν. Αυτή ακριβώς η σταδιακή επικράτηση κάθε συνωμοσιολογικής θεωρίας, ειδικά με τη βοήθεια του διαδικτύου, είναι που οδηγεί στη σταδιακή απονομιμοποίηση κάθε θεσμικού πλαισίου, επιστημονικής ή πανεπιστημιακής επισκόπησης – μια διαπίστωση άκρως ανησυχητική για τη θεμελίωση της γνώσης. Όταν κάθε άποψη και κάθε θεωρία θεωρείται ισοδύναμη με οποιαδήποτε άλλη, τι νόημα έχει η ψύχραιμη, υπομονετική και επιστημονική εξέταση της αλήθειας; Σε αυτό το ερώτημα πρέπει, κατά τους συγγραφείς, να σταθούμε, νιώθοντας την υποχρέωση να είμαστε πάντοτε σε εγρήγορση αναφορικά με τη σαρωτική επικράτηση της εύκολης πληροφορίας.

Από τους Ιλουμινάτι μέχρι το σκοτεινό κράτος, από τη δολοφονία του Κένεντι μέχρι το θάνατο της πριγκίπισσας Νταϊάνα, πάντοτε υπήρχαν και αυτοί που πίστευαν ότι οι εξελίξεις καθοδηγούνταν από κάποιο αόρατο -και προφανώς ύπουλο- χέρι. Στην Ελλάδα οι δυσκολίες της περιόδου της χρεοκοπίας και των τριών Μνημονίων της δεκαετίας του 2010, αλλά και η πανδημία του Covid-19, ώθησαν σημαντικό τμήμα της κοινωνίας να… δραπετεύσει από τον εξορθολογισμό και να ασπαστεί θεωρίες συνωμοσίας, οι οποίες, πλέον, εκφράζονται και στην επίσημη πολιτική σκηνή. 

Φυσικά πρόκειται για βολικούς παραλογισμούς, που χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν τα αδικαιολόγητα και για να απαντήσουν με εύκολο τρόπο στα δύσκολα και στα πολύπλοκα προβλήματα. Όπως σημειώνουν ο Ίαν Νταντ και Ντόριαν Λίνσκι στο βιβλίο τους «Θεωρίες συνωμοσίας» τα τελευταία χρόνια η συνωμοσιολογία έχει γίνει το κυρίαρχο ρεύμα: μια ακμάζουσα βιομηχανία, από την οποία προφανώς κάποιοι κερδίζουν πολλά, αλλά και μια στρατηγική που υπονομεύει τις δημοκρατικές διαδικασίες. Όπως σημειώνουν «όλες οι θεωρίες συνωμοσίας στηρίζονται σε τρία κύρια αξιώματα: τίποτε δεν συμβαίνει κατά λάθος, τίποτε δεν είναι αυτό που φαίνεται και τα πάντα συνδέονται». Οι δύο συγγραφείς αναλύουν την προέλευση των θεωριών συνομωσίας, ποιος τις προωθεί, πώς μας επηρεάζουν, αλλά και πώς μπορούμε να αντιδράσουμε για να εμποδίσουμε τη διάδοση της καχυποψίας και της παραπληροφόρησης. Πρόκειται για ένα βιβλίο που ενδεχομένως να μην πείσει όσους είναι βαθιά χωμένοι στο… τρυπάκι των θεωριών συνομωσίας, οι οποίοι άλλωστε συνήθως δεν χρειάζονται αποδείξεις για τις απόψεις τους, αλλά σίγουρα θα βοηθήσει όλους τους υπόλοιπους, οι οποίοι λειτουργούν με γνώμονα τη γνώση και την απλή λογική να οργανώσουν καλύτερα τη σκέψη και την άμυνά τους έναντι του κάθε… νεφελίμ, του κάθε… ψεκ, ακόμα και της κάθε… Λέσχης Μπίλντερμπεργκ! 

offlinepost.gr

Οι δυο πετυχημένοι συγγραφείς Ian Dunt και Dorian Lynskey μελέτησαν τις θεωρίες συνωμοσίας και το αποτέλεσμα της δουλειάς τους είναι ένα καταπληκτικό βιβλίο, που ρίχνει φως ελπίδας στους χαοτικούς καιρούς όπου ζούμε. 
diastixo.gr