Διονύσης Σαββόπουλος

[...] Το επιτυχές σε αυτό το βιβλίο είναι ότι ο συγγραφέας του παρά τη νεανική ηλικία του– έχει απαλλαγεί από κάθε λογής εύκολα αισθήματα. Αφελή θαυμασμό, φρόνημα του συρμού, αγοραία νοημοσύνη, πείσμα του αφανούς που χρησιμοποιεί τον επιφανή σαν σκαμνάκι, φτηνό φανατισμό για τα αλλότρια άθλα και πάει λέγοντας. Η συνάντηση τραγουδιστή και συγγραφέα είναι όντως εγκάρδια και πνευματική, καθότι ο Καράμπελας συνδυάζει δύο σπάνιες στη συναίρεσή τους ιδιότητες: την αμεσότητα του καθημερινού ανθρώπου και τη γνώση του βιβλιομανούς. Με ένα λόγο, χρειάζεται πάντα αίσθημα και μυαλό – τα οποία εδώ υπάρχουν εν περισσεία [...].
[...] Εξονυχίζοντας τις συγγένειες με αλλόθροα τραγούδια που κανοναρχούνε τη μεταπολεμική νεολαία, ρίχνοντας περιεκτικές ματιές στις πολιτικές εξελίξεις και δη στην Αριστερά, βάζοντας στο παιχνίδι και τη γενιά του ’30 και όλον το θίασο που την περιστοίχισε, ο Καράμπελας διεκδίκησε με κάποιο έντιμο θράσος και την ιδιότητα χρονικογράφου των τελευταίων –δηλαδή μεταπολεμικών– εξελίξεων στους κόλπους του πνευματικού μας κόσμου. Οι σελίδες για τον Χατζιδάκι, για τον Γκάτσο, για το ρεμπέτικο και τον Θεοδωράκη είναι μεστές από ένα είδος ψυχικής φρεσκάδας που μόνο ένας νέος θα μπορούσε να διαθέτει για τόσο παλιά ζητήματα [...].
[...] Από τόσο νέο άνθρωπο πότε διαβάσαμε ένα βιβλίο πεντακοσίων σελίδων που δεν πετσικάρει πουθενά, που νιώθει τόσο ντόπιος ώστε να αντιμετωπίζει όλη την ημετέρα κοινωνική ζωή σαν προσωπικό του πρόβλημα, το οποίο μπορεί να εκφράζεται πνευματικά; Στις σελίδες του χρονικού του, η πνευματική σαΐτα πάει κι έρχεται άπειρες φορές – χτίζοντας τον τραγουδιστή, έβαλε και τις βάσεις του εαυτού του. Επιπλέον, τίμησε και τη γενιά του 2000, καθότι την ανέδειξε έναρθρη και ικανή για το μέλλον [...].  

Ο Δημήτρης Καράμπελας [...] καλός έως άριστος χειριστής της ελληνικής γλώσσας, προσπαθεί να προσεγγίσει τη γόνιμη πορεία του καλλιτέχνη με τρόπο πρισματικό. Το επιτυγχάνει θαυμαστά έχοντας ως αρωγό την προσωπική δεξαμενή των γνώσεών του, η οποία αποδεικνύεται πολυμερής και αστείρευτη. [...]
Ο φλογερός, αν όχι πυρακτωμένος, λόγος του συγγραφέα προσδίδει στο πόνημα συχνά τη μορφή μιας παραληρηματικής ερωτικής εξομολόγησης. Ο συγγραφέας είναι σίγουρο πως την απολαμβάνει, όπως και ο αναγνώστης. Την απολαμβάνει υποθέτουμε και ο Διονύσης Σαββόπουλος. 

Η παρούσα μελέτη έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό: Τη σχεδόν προκλητική απουσία ουσιαστικής συζήτησης για το έργο του Διονύση Σαββόπουλου [...]. Πράγματι, ο συγγραφέας προσπαθεί με συνέπεια και σπάνια σοβαρότητα να ερμηνεύσει την «υπνωτική γοητεία» που ασκεί από παλιά επάνω του το έργο του Σαββόπουλου [...].
Αυτή, ωστόσο, είναι μόνο η αφετηρία του, γιατί η τρυφερότητα και η ευαισθησία που δείχνει για το σαββοπουλικό σύμπαν μετουσιώνεται σε μία δημιουργική αναζήτηση [...]. Ερευνά με επιχειρήματα και τεκμηριωμένες θέσεις που σε προκαλούν να συνδιαλεχθείς, ανεξάρτητα από το κατά πόσο συντάσσεσαι [...].  

Στο σημαντικό, στοχαστικό βιβλίο του Δημήτρη Καράμπελα «Διονύσης Σαββόπουλος», που μόλις κυκλοφόρησε, ξεμπλέκονται όλες οι κλωστές του έργου του [του Σαββόπουλου] [...]. Κι έπειτα όλες οι κλωστές μπλέκονται ξανά σ’ αυτό το κέντημα του πόνου που λάμπει και λάμποντας τρέμει σαν «αέρας», στο ιερό: το έργο του Σαββόπουλου.  

[…] Αλλά μ’ αρέσει να ελπίζω ότι, εδώ κι εκεί, γύρω από γραπτές κατασκευές γεμάτες συγκίνηση, επιβιώνει ακόμη και σήμερα ένα είδος αναγνώστη όχι ολότελα τυπικού στα καθήκοντά του (υπολογίστε κι εμένα), ο οποίος προτιμάει να ψάχνει στην αγάπη την αλήθεια παρά το αντίθετο. Του ανατέθηκε [στο δοκίμιο αυτό] η ανυπόληπτη αλλά ευχάριστη ακρόαση της εξομολόγησης ενός ερωτευμένου που μεροληπτεί εξαιτίας του πυρετού που τον καίει: συγγραφέας ερωτευμένος με τον ήρωά του, που υψώνει τον έρωτά του στη βαθμίδα ενός γρίφου – του Πνεύματος. Απ’ αυτό τον πυρετό θερμαίνεται η ορατή λογοτεχνική ομορφιά πολλών από τις επιμέρους αναλύσεις που απαρτίζουν το βιβλίο, οι οποίες καρκινοβατούν ανάμεσα στο στοχασμό και σε μια απεριόριστα λυρική ανάγνωση του Σαββόπουλου, με συνέπειες όχι σπανίως συναρπαστικές.  

Εικοσιένα χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση, το βιβλίο τούτο παραμένει μια σημαντική πολιτισμική ανάλυση της μεταπολεμικής ελληνικής κοινωνίας με άξονα το μουσικό και στιχουργικό έργο του Διονύση Σαββόπουλου. Ένα βαθύ και ορμητικά γραμμένο βιβλίο, «ξανακοιταγμένο» για τις ανάγκες της παρούσας, β’ έκδοσής του.

Πολύ πιο κοντά στη σαββοπουλική πραγματικότητα του Διονύση από την αυτοβιογραφία του Σαββόπουλου, η ιδιοσυγκρασιακή μελέτη του Δημήτρη Καράμπελα για τον τραγουδοποιό επανεκδίδεται είκοσι χρόνια μετά την πρώτη της εμφάνιση (2003), αναθεωρημένη και επαυξημένη με το εκτενές κείμενο «Ο Διονύσης Σαββόπουλος και το ανέφικτο του πατρικού λόγου», με το οποίο ο συγγραφέας συμμετείχε στο σχετικό αφιέρωμα της Νέας Εστίας (τχ. 1880, Μάρτιος 2019). Η μελέτη δεν είναι ούτε μουσικολογική ούτε φιλολογική, ούτε και δείχνει κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ιστορική και κοινωνιολογική πλαισίωση που, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, «θα εγκλώβιζε τα τραγούδια του Σαββόπουλου στην εποχή τους». Γραμμένο μέσα στην «επώδυνη απόσταση ανάμεσα … στον Σαββόπουλο άνθρωπο και τον Σαββόπουλο δημιουργό», το δοκίμιο, διατηρώντας την εφηβική αδημονία που το είχε γεννήσει, αν και με μειωμένη αρκετά την αρχική του θερμοκρασία, εστιάζει, κυρίως, στην ποίηση και την ποιητική του τραγουδοποιού. Εκτιμά ότι η τομή στο έργο του Σαββόπουλου σημειώνεται με τους Αχαρνής, όταν συμπληρώνεται ένας πρώτος κύκλος δημιουργίας, για να ανοίξει ένας δεύτερος με τη Ρεζέρβα, όπου ο καλλιτέχνης αρχίζει να ανοίγεται στην πραγματικότητα και την ετερότητα των άλλων. Ο συγγραφέας στα έξι κεφάλαια του κεντρικού δοκιμίου του παρακολουθεί τη σαββοπουλική δημιουργία βήμα το βήμα και δίσκο τον δίσκο, από το Φορτηγό μέχρι τον Χρονοποιό, συλλογή με την οποία ολοκληρώνεται, οριστικά, όπως παραδέχεται και ο ίδιος ο τραγουδοποιός, το corpus του έργου του. Μέσα από αυτή τη σταδιακή προσέγγιση επιχειρεί να απαντήσει στα ερωτήματα που έθεσε από την αρχή στο υλικό των τραγουδιών, των συνεντεύξεων κ.λπ., όπως τι σημαίνει πνευματικότητα στο περιεχόμενο αλλά και στη μορφή ενός τραγουδιού, με ποιον τρόπο μπορεί να επιβιώσει η ποίηση όταν οι δεσμοί της με τον κόσμο έχουν διαρραγεί ή πώς μπορεί η σύγχρονη εσωτερικότητα να ανοιχτεί σε έναν κοινό μύθο χωρίς να χάσει τη χειραφέτησή της από κάθε συλλογικό προκαθορισμό. Αναζητώντας απαντήσεις –ή νέα ερωτήματα– ο Δημήτρης Καράμπελας προσεγγίζει έναν Σαββόπουλο απομυθοποιημένο, χωρίς εξιδανικεύσεις, όχι εκείνον «που θα ήθελε ή που ελπίζει πως κάποτε θα γίνει, αλλά εκείνον που είναι». Η μελέτη ολοκληρώνεται με έναν ιδιοσυγκρασιακό (και πάλι) βιβλιογραφικό οδηγό, που δεν είναι άλλο από ένα συνοπτικό ημερολόγιο αναγνώσεων, χρήσιμων όχι μονάχα στον συγγραφέα αλλά και στον αναγνώστη.

Ο συγγραφέας ψάχνει και βρίσκει τη θέση του συνθέτη, κοιτάζει να νιώσει και να κατανοήσει σε όλο τους το πολιτικό και προσωπικό βάθος τα τραγούδια του Σαββόπουλου, αναπλάθοντας δίχως διακοσμήσεις, μα με γνώση και συνείδηση της αξίας που πραγματεύεται, την εποχή με τις ατμόσφαιρές της. Και αν το πάθος την υλικεύει την τέχνη και την κατεβάζει κάπως από τα αιθέρια ύψη, τα συνηθισμένα που της αξίζει πάντα να στέκεται, την ίδια στιγμή της χαρίζει την ευκαιρία να γίνει κτήμα του απλού κόσμου. 
literature.gr

Η νέα έκδοση, πατώντας στο βασικό «σώμα» της αρχικής, ανασυνθέτει κάποια θέματα και δίνει μια ευρύτερη διάσταση του φαινομένου «Σαββόπουλος». Τούτο το βιβλίο βαδίζει ανάμεσα στον άνθρωπο Διονύση και τον δημιουργό Σαββόπουλο. Αναλύει εις βάθος τη στάση του απέναντι στα κυρίαρχα ζητήματα της δημιουργίας (παρελθόν-παρόν, ανατολή-δύση), τη σχέση του με τους πατέρες του στη μουσική, την ποιητική των στίχων του, τους «συνομιλητές» του στην τέχνη της τραγουδοποιίας, αλλά και τη βαθιά και ουσιαστική σχέση του με την ποίηση.

bookpress.gr

Ο Δημήτρης Καράμπελας κάνει μια πολύ σπουδαία μελέτη πάνω στο έργο του Διονύση Σαββόπουλου, στα βιογραφικά, καλλιτεχνικά, κοινωνικά και πολιτικά συμφραζόμενα του καιρού του, αλλά και των μετέπειτα χρόνων.
diastixo.gr

Αυτή η θερμή, ενθουσιώδης, στοχαστική, λυρική μελέτη του έργου του Σαββόπουλου που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 2003 (τέσσερα χρόνια μετά την κυκλοφορία του «Χρονοποιού», του τελευταίου του δίσκου με πρωτότυπο υλικό), επανήλθε σε μια αναθεωρημένη έκδοση από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Και παραμένει ζωντανή και καίρια, όπως και το ίδιο το υποκείμενό της, που βρίσκεται πάντα στην επικαιρότητα, για όλους τους σωστούς και τους λάθος λόγους. 
lifo.gr

Η μελέτη του Δ. Καράμπελα πετυχαίνει συνολικά κάτι σπάνιο: περνάει στην αποκωδικοποίηση του έργου του Διονύση Σαββόπουλου, αποφεύγοντας προσεκτικά την όποια απομυθοποίηση. Ακολούθως, το πολύπτυχο έργο του κορυφαίου Έλληνα τροβαδούρου ερμηνεύεται διεξοδικά (με μέθοδο, οξυδέρκεια και βαθιά γνώση), χωρίς να χάνεται η κρυφή γοητεία, η σαγήνη και η μαγεία του. Και ο συγγραφέας, καταφέρνει αυτό το -εκ πρώτης όψεως- παράδοξο, ίσως επειδή η κριτική του προσέγγιση δεν φοβάται ούτε στιγμή το συναίσθημα που εξαρχής την ενεργοποιεί: είναι η αγάπη για τα τραγούδια του Σαββόπουλου. Φυσικά, αυτό δεν είναι κάποιο συμπέρασμα, είναι (όπως είδαμε) η αφετηρία του, την οποία όμως ποτέ δεν ξεχνά. Και, κάπως έτσι, το αποτέλεσμα μπορεί κάλλιστα να εκληφθεί και ως μία πράξη γενναιοδωρίας: ένα πολύτιμο δώρο, προς τον αναγνώστη…
m.popaganda.gr