Το διήγημα του Μαν διαδραματίζεται σε ένα καλοκαιρινό θέρετρο στον Νότο της Ιταλίας. Μια οικογένεια παραθερίζει εκεί και μέσω της πρωτοπρόσωπης αφήγησης γινόμαστε κοινωνοί του δράματος. Όμως, όπως συχνά συμβαίνει σε παρόμοιες περιπτώσεις, τον βηματισμό στην αφήγηση τον δίνει ο υπότιτλος: «Ένα τραγικό ταξιδιωτικό βίωμα». Τι είδους ταξίδι είναι αυτό εκτός από το προφανές, εκείνο της μετακίνησης προς τον προορισμό; Το τραυματικό βίωμα μπορεί κάλλιστα να αφορά το εντός, οπότε το ταξίδι λαμβάνει διαφορετική διάσταση.
Εν αρχή, το γεωγραφικό σκηνικό της δράσης. Γνωρίζουμε την αμφίσημη σχέση του Μαν με τον κατά τα λεγόμενά του «κτηνώδη αισθησιασμό των Νοτίων». Στην Ιταλία διαδραματίζεται τόσο ο Θάνατος στη Βενετία όσο και το Ο Μάριο και ο μάγος. Το καύμα, η δύσπνοια από την υγρασία, η αφόρητη ζέστη είναι ικανά να προκαλέσουν επιδημία χολέρας ή ακόμα και φόνο, όπως συμβαίνει στην εν λόγω νουβέλα, αφού με την κατάλληλη αφορμή τα άρρητα πάθη θα καταλάβουν τους μετέχοντες, οδηγώντας τον συνειδητό εαυτό στην υποχώρηση.
Η σκηνή της παράστασης, στην οποία καλούνται να παρευρεθούν τουρίστες και ντόπιοι, αποτελεί το δεύτερο επίπεδο κατάβασης εντός του ευρύτερου σκηνικού του θερινού θέρετρου. Έχει προηγηθεί, στο επίπεδο του συνειδητού/ ιστορικού, μια αμήχανη σκηνή στην παραλία όπου η οικογένεια δέχεται φραστική επίθεση από έναν εκπρόσωπο της φασιστικής πουριτανικής ηθικής. Το δεύτερο λοιπόν επίπεδο, το υποσυνείδητο, είναι η ίδια η παράσταση, φρουρός του οποίου είναι μια διφορούμενη φιγούρα, ο Μάγος, ο υπνωτιστής ονόματι Τσιπόλα. Αυτή η ταυτόχρονα φαιδρή, μοχθηρή κι επίφοβη μορφή θα κινηθεί υπόγεια, δόλια, χειραγωγώντας το κοινό του.
Ο αφηγητής, μολονότι αντιδρά με απέχθεια στο κέλευσμα, αδυνατεί να αποχωρήσει (όπως συμβαίνει εξάλλου στους εφιάλτες), βρίσκοντας δικαιολογία στην επιθυμία των παιδιών του για ψυχαγωγία. Παρακολουθεί με ενδιαφέρον τον Μάγο να ευτελίζει, να διακωμωδεί και να ελέγχει τους παριστάμενους (τους πειθαναγκάζει σε πράξεις που κινούνται από το κωμικό στο γκροτέσκο και στο εξευτελιστικό). Η κλιμάκωση του εφιάλτη θα οδηγήσει αναπόφευκτα στον φόνο (εκλαμβάνεται αλληγορικά ως εσωτερικό ξεκαθάρισμα του συγγραφέα με την υποκείμενη κι ανεκδήλωτη σεξουαλικότητά του), προκειμένου να λυθούν τα μάγια και να ξυπνήσουν οι παριστάμενοι.
Προφανώς ο χώρος κι ο χρόνος της αφήγησης (η Ιταλία επί Μουσολίνι) είναι ευεπίφορα και στην πολιτικών προεκτάσεων ανάγνωση. Ο Ηγέτης θα συνεπάρει τη μάζα, η οποία παρασύρεται από τον υπνωτιστικό του λόγο (ο Μάγος διαθέτει ευφράδεια και ταυτόχρονα ναρκισσισμό), μολονότι κι ο ίδιος ο συγγραφέας αρχικά διαφωνούσε με αυτή την ερμηνεία. Ανεξαρτήτως ερμηνειών, η μικρή αυτή νουβέλα υιοθετεί γραμμική αφήγηση, μακριά από μοντερνιστικούς πειραματισμούς, παραπέμποντας σε κείμενα προγενέστερων εποχών και Γερμανών συγγραφέων (συχνές οι αναφορές στον Δάσκαλό του τον Γκαίτε). Επιτυγχάνει επομένως σε δύο επίπεδα: να αφηγηθεί μια ιστορία που κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι την καταληκτική παράγραφο, ενώ την ίδια στιγμή παραμένει ανοιχτή στις ερμηνευτικές επιστρώσεις της κάθε εποχής.
Σχόλια(0)