Το παλαιστινιακό ζήτημα αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα της ιστορίας και της πολιτικής της σύγχρονης Μέσης Ανατολής. Παρότι οι αραβοϊσραηλινές συγκρούσεις δεν συνιστούν τη μοναδική μάστιγα στην περιοχή, θα δυσκολευόταν κανείς να εντοπίσει κάποιο πρόβλημα που να μην έχει επηρεαστεί έστω και έμμεσα από αυτή τη πολύνεκρη διαμάχη (Goldschmidt, 2016 σ. 299).
Μέσα από το βιβλίο του Παλαιστίνιου δικηγόρου, ακτιβιστή και συγγραφέα Ράτζα Σεχάντε «Τι φοβάται το Ισραήλ από την Παλαιστίνη;» μπορεί κανείς να αποκτήσει μια άποψη για το
ιστορικό πλαίσιο της αραβοϊσραηλινής σύγκρουσης, την καταστροφή που έχει επιφέρει, καθώς και για τα βαθύτερα ψυχολογικά και πολιτικά αίτια της διαμάχης. Μέσα από τις σελίδες αυτού του έργου μπορεί κανείς να αντιληφθεί γιατί η αραβοϊσραηλινή σύγκρουση τείνει να αναβιώνει με αυξανόμενη βαρβαρότητα με το πέρασμα των ετών. Το βιβλίο ξεχωρίζει σε αντιδιαστολή με πληθώρα έργων που χαρακτηρίζονται από υπεραπλούστευση των γεγονότων που συνθέτουν το Παλαιστινιακό ζήτημα, αλλά και από τάσεις φανατισμού υπέρ της μιας ή της άλλη πλευράς.
Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος, με τίτλο «πως φτάσαμε ως εδώ;», ξεκινάει με μια ιστορική αναδρομή από το 1948, το έτος ίδρυσης του Ισραήλ, έως σήμερα. Στο πρώτο αυτό μέρος, ο συγγραφέας επιχειρεί μεταξύ άλλων να δείξει πως η ισχύς θεωρείται σήμερα ως ο κύριος διαμορφωτής της εξωτερικής πολιτικής μεταξύ των κρατών. Αναδεικνύει πως αυτοί που διαθέτουν την ισχύ, διεκδικούν το δικαίωμα να καθορίζουν και να ορίζουν την ιστορική πραγματικότητα παραγκωνίζοντας τη νομική τάξη και το διεθνές δίκαιο. Το τελευταίο υποκαθίσταται από το δίκαιο του ισχυρού και την αλήθεια των θρησκευτικών κειμένων. Εντούτοις, δεδομένου ότι όλα τα θρησκευτικά κείμενα είναι ανοιχτά σε ερμηνείες, η ερμηνεία που τελικά υπερισχύει και επιβάλλεται ως ιστορική αλήθεια είναι αυτή που ασπάζεται ο ισχυρός.
Επομένως, δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια ιστορία ερμηνεύεται και παρουσιάζεται από πολύ διαφορετική σκοπιά. Για το μεν Ισραήλ, όσα συνέβησαν το 1948 παρουσιάστηκαν ως πόλεμος ανεξαρτησίας και ως πατρογονικό δικαίωμα επιστροφής στη γη που σύμφωνα με τη Βίβλο ανήκει στον Ισραηλινό λαό προ αμνημονεύτων ετών. Απέναντι στην Ισραηλινή εκδοχή, που βασίζεται σε ένα θεϊκό αφήγημα, ο συγγραφέας αντιπαραβάλλει το αφήγημα των Παλαιστινίων. Ο πόλεμος του 1948 χαρακτηρίζεται από τους Παλαιστίνιους ως «Νάκμπα», δηλαδή ως απόλυτη καταστροφή της ζωής τους. Η εξαθλίωση και ο βίαιος εκτοπισμός των Παλαιστινίων επιβεβαιώνεται και από άλλες ιστορικές μελέτες της περιόδου (Rogan, 2019 σσ. 336-337). Το αφήγημα του Παλαιστινιακού λαού δεν βασίζεται στην ερμηνεία μιας θεϊκής υπόσχεσης, αλλά στην ίδια την εμπειρία του πολέμου, ενός πολέμου που οδήγησε στον εκπατρισμό τους από τα εδάφη στα οποία προηγουμένως κατοικούσαν για αιώνες. Οι παραπάνω διαμετρικά αντίθετες αλλά παγιωμένες ερμηνείες της ιστορικής πραγματικότητας και τα βιώματα των δύο πλευρών παίζουν πρωτεύοντα ρόλο στην εξέλιξη του πολέμου.
Σύμφωνα με τον συγγραφέα (σ. 19, 38, 60), η αναγνώριση ενός Παλαιστινιακού κράτους και η αποζημίωση των εκπατρισμένων Παλαιστινίων, που αποτελούν προϋποθέσεις για την επίτευξη ειρήνης, θα ακύρωναν εν μέρει το αφήγημα του Ισραήλ και θα το έφερναν αντιμέτωπο με το τραύμα της Νάκμπα. Για τον λόγο αυτόν, το Ισραήλ προσπαθεί συστηματικά να διαψεύσει το βίωμα και τις συνέπειες των Παλαιστινιακών εκπατρισμών. Ο τρόπος με τον οποίον επιτυγχάνεται αυτός ο στόχος είναι μέσω μιας συντονισμένης επιχείρησης εκ νέου «ανακάλυψης» και νοηματοδότησης του ιστορικού γίγνεσθαι. Με λίγα λόγια, το Ισραήλ επιχειρεί να διαψεύσει τη διαχρονική ύπαρξη μη Εβραίων κατοίκων στα εδάφη που θεωρεί προγονικά δικά του.
Για τον σκοπό αυτό, ο φόβος απέναντι στον Παλαιστίνιο μαχητή, που παρουσιάζεται ως τρομοκράτης, εργαλειοποιείται ώστε να δικαιολογήσει τη συνεχιζόμενη κατοχή. Παράλληλα, το Ισραήλ επεκτείνει τους εποικισμούς του και αλλάζει ριζικά τη γεωμορφολογία των περιοχών που κατακτά προσπαθώντας να σβήσει κάθε ένδειξη της παρουσίας και της ιστορίας των Παλαιστινίων εκεί. Τεράστια ευθύνη βέβαια για την εξέλιξη της αραβοϊσραηλινής διαμάχης φέρει σύμφωνα με τον Σεχάντε η διεθνής κοινότητα, η οποία παραμένει ανεκτική απέναντι στη βία, τη συστηματική παραβίαση του διεθνούς δικαίου και τους αυξανόμενους Ισραηλινούς εποικισμούς (σσ. 49, 52-54, 56-57, 111). Ταυτόχρονα όμως, δεν παραλείπει να ασκήσει κριτική και να επιρρίψει ευθύνες και στην Παλαιστινιακή πλευρά. Συγκεκριμένα, κατακρίνει την Παλαιστινιακή Αρχή για την αδυναμία της να εκπροσωπήσει τα πραγματικά συμφέροντα του Παλαιστινιακού λαού, αλλά και για τη γενικότερη διάσπαση της ενότητας της Παλαιστινιακής αντίστασης. Ακόμη, δεν παραλείπει να αναφερθεί στις ακραίες φωνές που εγκλωβίζουν τον Παλαιστινιακό λαό σε έναν αδιάκοπο φαύλο κύκλο βίας, υπονομεύοντας τον αγώνα για αυτοδιάθεση (σσ. 47-48, 92-93).
Ο Σεχάντε πετυχαίνει έτσι να καταγράψει και να εξηγήσει πώς η θρησκεία διαπλέκεται με την πολιτική εμποδίζοντας την επίτευξη ειρήνης. Άλλωστε, προϋπόθεση της σύναψης ειρήνης είναι οι συνδιαλεγόμενοι να την επιθυμούν και να είναι έτοιμοι για αναγκαίους συμβιβασμούς. Το Ισραήλ, σύμφωνα με τον συγγραφέα (σσ. 60-61), παραμένει απρόθυμο για κάτι τέτοιο. Οι αποζημιώσεις που θα αναγκαζόταν να καταβάλει στους εκδιωγμένους Παλαιστίνιους, το μοίρασμα της γης, οι τεράστιες οικονομικές απώλειες που θα υφίσταντο στον τομέα των εξαγωγών αμυντικών προϊόντων και των δοκιμών τους στο πεδίο της μάχης, και -ίσως το σημαντικότερο- ο κίνδυνος διχασμού της Ισραηλινής κοινωνίας είναι οι βασικοί λόγοι για τους οποίους το Ισραήλ δεν επιθυμεί την ειρήνη.
Για τον Σεχάντε είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό από τον αναγνώστη ότι ο πόλεμος λειτουργεί για την Ισραηλινή κοινωνία ως συγκολλητική ουσία που περιορίζει την κοινωνική πόλωση στο εσωτερικό της. Δεν είναι τυχαίο ότι πριν από τον πόλεμο της Γάζας, η Ισραηλινή κοινωνία ήταν πιο διχασμένη από ποτέ άλλοτε (σσ. 61-63, 85). Ο ισχυρισμός αυτός επιβεβαιώνεται μέσα από τα λεγόμενα υψηλά ιστάμενων της κυβέρνησης του Ισραήλ, οι οποίοι θεωρούσαν έναν εμφύλιο πόλεμο εξαιρετικά πιθανό. Για το Ισραήλ, λοιπόν, η αραβοϊσραηλινή διαμάχη συνιστά αναγκαία προϋπόθεση της ύπαρξής του.
Ολοκληρώνοντας, στο ολιγοσέλιδο δεύτερο μέρος του βιβλίου, με τίτλο «Ο πόλεμος της Γάζας 2023-24», ο Σεχάντε αναφέρεται στην κατάσταση που επικρατεί στην περιοχή αυτήν τη στιγμή. Υποστηρίζει ότι η σημερινή κατάσταση είναι η χειρότερη που έχει υπάρξει ποτέ, καθώς, προτάσσοντας τον στόχο της πλήρους διάλυσης της Χαμάς, το Ισραήλ έχει καταφέρει να μετατρέψει την περιοχή σε έρημο και σε έναν πλήρως διαλυμένο τόπο. Μέσα από προσωπικές εικόνες και εμπειρίες που ο ίδιος έχει ζήσει, καταγράφει τον πόνο, την ασφυκτική ατμόσφαιρα και την καταπίεση που βιώνουν οι Παλαιστίνιοι της Δυτικής Όχθης και της Γάζας.
Στο τέλος, ο/η αναγνώστης/αναγνώστρια μπορεί να δώσει τη δική του απάντηση στο ερώτημα που τίθεται ήδη από το εξώφυλλο του βιβλίου: «Τι φοβάται το Ισραήλ από την Παλαιστίνη;». Το συγκεκριμένο ερώτημα ίσως να προκαλεί έκπληξη αν αναλογιστεί κανείς ότι το Ισραήλ φαίνεται να αποτελεί ένα έθνος με ηγετική παρουσία στη βιομηχανία των πολεμικών εξοπλισμών, αμυντικά συστήματα τελευταίας τεχνολογίας και τη δηλωμένη υποστήριξη μιας παγκόσμιας υπερδύναμης, των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Επομένως εύλογα θα μπορούσε κανείς να διερωτηθεί «υπό αυτές τις προϋποθέσεις τι θα μπορούσε να φοβάται άραγε το Ισραήλ;». Η απάντηση, κατά τον Σεχάντε, είναι απλή. Αυτό που φοβάται το Ισραήλ δεν είναι η στρατιωτική απειλή της Παλαιστίνης, αλλά η ίδια η ύπαρξή της ως ισότιμης και ανεξάρτητης κρατικής οντότητας (σ. 63, 118).
Σχόλια(0)