Τι είναι τελικά ο φασισμός;
«Απ’ όλα τα αναπάντητα ερωτήματα του καιρού μας, ίσως το σημαντικότερο είναι: “Τι είναι ο φασισμός;”» έγραφε ο Τζορτζ Όργουελ σε δοκίμιό του το 1944. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το ερώτημα παραμένει επίκαιρο και φλέγον. Στον δημόσιο λόγο η λέξη «φασισμός» χρησιμοποιείται πλέον για να περιγράψει από ολοκληρωτικά καθεστώτα μέχρι έναν αυταρχικό προϊστάμενο ή έναν πεισματάρη συνομιλητή. Επίσης, είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται και από τη Δεξιά με στόχο να καταγγείλει τη woke ατζέντα. Αν όμως όλα είναι φασισμός, τότε τίποτα δεν είναι πραγματικά φασισμός.
Πάνω σε αυτή τη σύγχυση έρχεται να ρίξει φως το βιβλίο Φασισμός των Ian Dunt και Dorian Lynskey, που εγκαινιάζει τη νέα σειρά των εκδόσεων ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ «Η ιστορία μιας ιδέας» - ένα αντίδοτο στη σύγχυση, που φωτίζει την πραγματική σημασία και την ιστορία πολιτικών όρων σε ευρεία χρήση… και κατάχρηση. Η ευσύνοπτη μελέτη των δύο συγγραφέων, βασισμένη στο επιτυχημένο podcast τους με τίτλο «Origin Story», στηρίζεται στη θεμελιώδη θέση τους: «Αν δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε τι σημαίνουν οι λέξεις, τότε δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε σχεδόν σε τίποτα».
Τι γνωρίζουμε, λοιπόν, για τον φασισμό; Ο όρος αυτός εμφανίζεται καταγεγραμμένος ήδη από τη δεκαετία του 1930. Σύμφωνα με την πρώτη επίσημη λεξικογραφική αποτύπωσή του στο Oxford English Dictionary, πρόκειται για «ένα αυταρχικό και εθνικιστικό σύστημα διακυβέρνησης και κοινωνικής οργάνωσης που αναδύθηκε στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου το 1918 και απέκτησε μεγάλο ρεύμα στο ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα την Ιταλία και τη Γερμανία». Αργότερα η λέξη περιέγραφε «μια ακροδεξιά πολιτική ιδεολογία, βασισμένη στις αρχές που διέπουν το σύστημα αυτό».
Η περίοδος ανάμεσα στο 1922, όταν ο Μπενίτο Μουσολίνι πήρε την εξουσία, και το 1945, όταν κατέρρευσε το ναζιστικό Ράιχ, είναι το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο οργανώνεται κάθε σοβαρή συζήτηση για τον φασισμό. Στο συλλογικό μας φαντασιακό, η λέξη είναι συνδεδεμένη με εικόνες φρίκης: τον Χίτλερ να χαιρετά ναζιστικά, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τη σβάστικα, τον Μουσολίνι να ατενίζει πλήθη που ζητωκραυγάζουν, την απανθρωποποίηση και τη μηχανοποίηση της ανθρώπινης ζωής.
Στην καθημερινή ζωή ωστόσο η χρήση είναι πιο διευρυμένη, συχνά μάλιστα τόσο που χάνει το νόημά της. Ο Dunt επισημαίνει ότι όταν ο φασισμός πρωτοεμφανίστηκε στην Ιταλία, το 1919, «βραχυκύκλωσε» κάθε παραδοσιακή κατανόηση του πολιτικού φάσματος. Ήταν κάτι βαθιά αντιφατικό: συνδύαζε το παλιό με το μοντέρνο, τον μυστικισμό με τη γραφειοκρατία, την Αριστερά με τη Δεξιά, τον όχλο με τις μηχανές. Ήταν ένα μείγμα πρωτόγνωρο, μερικές φορές ακόμα και ανεξήγητο. Γι’ αυτό, από το 1922 μέχρι σήμερα, ο κόσμος συνεχίζει να διαφωνεί σχετικά με το τι πραγματικά είναι φασισμός.
Επιπλέον, οι δύο συγγραφείς δεν διστάζουν να δώσουν τεκμηριωμένες απαντήσεις σε δύσκολα ζητήματα του καιρού μας, όπως:
·Είναι φασίστας ο Τραμπ; Είναι το MAGA μια φασιστική οργάνωση;
·Είναι ο φασισμός μια παγκόσμια απειλή σήμερα;
·Ποια συμφέροντα εξυπηρετεί η ασάφεια του όρου;
Το βιβλίο επιχειρεί να δώσει μια σαφή ερμηνεία ενός όρου που χρησιμοποιούμε καθημερινά, αλλά σπάνια κατανοούμε. Σε μια εποχή που οι λέξεις διαστρεβλώνονται και χάνουν το νόημά τους, η προσπάθεια να δώσουμε έναν ακριβή ορισμό για τον φασισμό δεν είναι απλώς μια ακαδημαϊκή άσκηση· είναι μια πράξη αναγκαία για την επιβίωση της δημοκρατίας.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φασισμός
Φασισμός σημαίνει φρίκη. Μια ορμή να καταφύγουμε στις γροθιές μας αντί να μιλήσουμε, να μισήσουμε αντί να συζητήσουμε. Αφυπνίζει κάποια από τα σκοτεινότερα ένστικτα της ανθρώπινης φύσης: το μίσος για το διαφορετικό, τη λαχτάρα για έλεγχο, την υποταγή του ατόμου στο σύνολο, το μεθύσι της βίας. Η Ιστορία μάς δείχνει τι συμβαίνει όταν αυτά τα ένστικτα καταλαμβάνουν ολόκληρα έθνη.
Ξεφυλλίστε ΕΔΩ κάποιες σελίδες.
Φασισμός: τι συνέβη, πώς και γιατί.
Γνωρίζοντας το παρελθόν, κατανοώντας το παρόν και προστατεύοντας το μέλλον.
«Απ’ όλα τα αναπάντητα ερωτήματα του καιρού μας, ίσως το σημαντικότερο είναι: “Τι είναι ο φασισμός;”» έγραφε ο Τζορτζ Όργουελ σε δοκίμιό του το 1944. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το ερώτημα παραμένει επίκαιρο και φλέγον. Στον δημόσιο λόγο η λέξη «φασισμός» χρησιμοποιείται πλέον για να περιγράψει από ολοκληρωτικά καθεστώτα μέχρι έναν αυταρχικό προϊστάμενο ή έναν πεισματάρη συνομιλητή. Επίσης, είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται και από τη Δεξιά με στόχο να καταγγείλει τη woke ατζέντα. Αν όμως όλα είναι φασισμός, τότε τίποτα δεν είναι πραγματικά φασισμός.
Πάνω σε αυτή τη σύγχυση έρχεται να ρίξει φως το βιβλίο Φασισμός των Ian Dunt και Dorian Lynskey, που εγκαινιάζει τη νέα σειρά των εκδόσεων ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ «Η ιστορία μιας ιδέας» - ένα αντίδοτο στη σύγχυση, που φωτίζει την πραγματική σημασία και την ιστορία πολιτικών όρων σε ευρεία χρήση… και κατάχρηση. Η ευσύνοπτη μελέτη των δύο συγγραφέων, βασισμένη στο επιτυχημένο podcast τους με τίτλο «Origin Story», στηρίζεται στη θεμελιώδη θέση τους: «Αν δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε τι σημαίνουν οι λέξεις, τότε δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε σχεδόν σε τίποτα».
Τι γνωρίζουμε, λοιπόν, για τον φασισμό; Ο όρος αυτός εμφανίζεται καταγεγραμμένος ήδη από τη δεκαετία του 1930. Σύμφωνα με την πρώτη επίσημη λεξικογραφική αποτύπωσή του στο Oxford English Dictionary, πρόκειται για «ένα αυταρχικό και εθνικιστικό σύστημα διακυβέρνησης και κοινωνικής οργάνωσης που αναδύθηκε στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου το 1918 και απέκτησε μεγάλο ρεύμα στο ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα την Ιταλία και τη Γερμανία». Αργότερα η λέξη περιέγραφε «μια ακροδεξιά πολιτική ιδεολογία, βασισμένη στις αρχές που διέπουν το σύστημα αυτό».
Η περίοδος ανάμεσα στο 1922, όταν ο Μπενίτο Μουσολίνι πήρε την εξουσία, και το 1945, όταν κατέρρευσε το ναζιστικό Ράιχ, είναι το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο οργανώνεται κάθε σοβαρή συζήτηση για τον φασισμό. Στο συλλογικό μας φαντασιακό, η λέξη είναι συνδεδεμένη με εικόνες φρίκης: τον Χίτλερ να χαιρετά ναζιστικά, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τη σβάστικα, τον Μουσολίνι να ατενίζει πλήθη που ζητωκραυγάζουν, την απανθρωποποίηση και τη μηχανοποίηση της ανθρώπινης ζωής.
Στην καθημερινή ζωή ωστόσο η χρήση είναι πιο διευρυμένη, συχνά μάλιστα τόσο που χάνει το νόημά της. Ο Dunt επισημαίνει ότι όταν ο φασισμός πρωτοεμφανίστηκε στην Ιταλία, το 1919, «βραχυκύκλωσε» κάθε παραδοσιακή κατανόηση του πολιτικού φάσματος. Ήταν κάτι βαθιά αντιφατικό: συνδύαζε το παλιό με το μοντέρνο, τον μυστικισμό με τη γραφειοκρατία, την Αριστερά με τη Δεξιά, τον όχλο με τις μηχανές. Ήταν ένα μείγμα πρωτόγνωρο, μερικές φορές ακόμα και ανεξήγητο. Γι’ αυτό, από το 1922 μέχρι σήμερα, ο κόσμος συνεχίζει να διαφωνεί σχετικά με το τι πραγματικά είναι φασισμός.
Επιπλέον, οι δύο συγγραφείς δεν διστάζουν να δώσουν τεκμηριωμένες απαντήσεις σε δύσκολα ζητήματα του καιρού μας, όπως:
·Είναι φασίστας ο Τραμπ; Είναι το MAGA μια φασιστική οργάνωση;
·Είναι ο φασισμός μια παγκόσμια απειλή σήμερα;
·Ποια συμφέροντα εξυπηρετεί η ασάφεια του όρου;
Το βιβλίο επιχειρεί να δώσει μια σαφή ερμηνεία ενός όρου που χρησιμοποιούμε καθημερινά, αλλά σπάνια κατανοούμε. Σε μια εποχή που οι λέξεις διαστρεβλώνονται και χάνουν το νόημά τους, η προσπάθεια να δώσουμε έναν ακριβή ορισμό για τον φασισμό δεν είναι απλώς μια ακαδημαϊκή άσκηση· είναι μια πράξη αναγκαία για την επιβίωση της δημοκρατίας.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φασισμός
Φασισμός σημαίνει φρίκη. Μια ορμή να καταφύγουμε στις γροθιές μας αντί να μιλήσουμε, να μισήσουμε αντί να συζητήσουμε. Αφυπνίζει κάποια από τα σκοτεινότερα ένστικτα της ανθρώπινης φύσης: το μίσος για το διαφορετικό, τη λαχτάρα για έλεγχο, την υποταγή του ατόμου στο σύνολο, το μεθύσι της βίας. Η Ιστορία μάς δείχνει τι συμβαίνει όταν αυτά τα ένστικτα καταλαμβάνουν ολόκληρα έθνη.
Ξεφυλλίστε ΕΔΩ κάποιες σελίδες.
Φασισμός: τι συνέβη, πώς και γιατί.
Γνωρίζοντας το παρελθόν, κατανοώντας το παρόν και προστατεύοντας το μέλλον.
Ian Dunt
