Οι λέξεις είναι θησαυρός μας
Η γλώσσα είναι κάτι πανίσχυρο, γιατί με τις λέξεις μπορούμε να κάνουμε τον κόσμο να ανθίσει. Στο νέο τους βιβλίο με τίτλο Το σεντούκι με τις λέξεις, η Ρεμπέκα Γκούγκερ και ο Σίμον Ρετλισμπέργκερ αφηγούνται μια ιστορία για τον παιχνιδιάρικο χειρισμό της γλώσσας. Στη συνέντευξή τους, μας αποκαλύπτουν μερικές λεπτομέρειες για τη διαδικασία δημιουργίας του.
Πώς προέκυψε η ιδέα για το βιβλίο;
Η ιδέα για το βιβλίο Το σεντούκι με τις λέξεις ήρθε από μια φίλη μας, δασκάλα σε δημοτικό σχολείο. Διδάσκει γερμανικά ως δεύτερη γλώσσα και συναντά συχνά παιδιά που δεν βρίσκουν λέξεις για να εκφράσουν απλά καθημερινά πράγματα. Συχνά, δεν συνειδητοποιούν καν πόσο «πλούσια» θα ήταν αν είχαν ένα πιο εμπλουτισμένο λεξιλόγιο. Μας φάνηκε υπέροχη η ιδέα πως οι λέξεις μας αποτελούν ένα είδος θησαυρού.
Η γλώσσα έχει θεμελιώδη σημασία στην καθημερινή μας ζωή. Είναι το μέσο έκφρασης, επικοινωνίας και κατανόησης μεταξύ των ανθρώπων – είναι η ίδια η ζωή. Αυτό μας ενέπνευσε να δημιουργήσουμε μια ιστορία όπου η εικόνα παίρνει μορφή μέσα από τις λέξεις και η λέξη μετατρέπεται σε εικόνα. Με έναν παιχνιδιάρικο και χιουμοριστικό τρόπο, χωρίς διδακτισμό και αυστηρότητα. Οι εικόνες χτίζουν γέφυρες με τις λέξεις, κάνοντάς τες πιο κατανοητές και αφήνοντας χώρο στη φαντασία. Θέλουμε η ιστορία να ενθαρρύνει το παιχνίδι με τη γλώσσα, την εφευρετικότητα και την περιέργεια. Μέσα από την εικόνα του σεντουκιού, οι λέξεις αποκτούν αξία, καταδεικνύονται ως πολύτιμο αγαθό.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα αφού συλλάβετε μια ιδέα για κάποιο βιβλίο σας;
Τη συζητάμε περισσότερο, αναπτύσσουμε μια ιστορία, έναν χαρακτήρα, μια κεντρική γραμμή. Στο μυαλό μας έχουμε εξαρχής την έκταση που μπορεί να πάρει το βιβλίο μας (δηλαδή τον αριθμό των σελίδων) ώστε να μπορέσουμε να χωρίσουμε την ιστορία αναλόγως. Στη συνέχεια ακολουθεί το storyboard, τα πρώτα σκίτσα, η κατανομή του κειμένου και της εικόνας. Επειδή η συνεργασία μας είναι ιδιαίτερη –με αλληλεπίδραση τόσο στο κείμενο όσο και στον σχεδιασμό– οι ιστορίες μας αναπτύσσονται πολύ οργανικά, προς διάφορες κατευθύνσεις και όχι πάντα γραμμικά. Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να κάνουμε αλλαγές ακόμα και κατά τη διάρκεια του σχεδιασμού, να απορρίψουμε ιδέες, να επαναδιατυπώσουμε, να προσαρμόσουμε το κείμενο στην εικόνα ή την εικόνα στο κείμενο. Είναι ένας συναρπαστικός τρόπος εργασίας που μας ταιριάζει απόλυτα.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση για σας στη δημιουργία του συγκεκριμένου βιβλίου;
Να απομακρυνθούμε συνειδητά από τη λογική σκέψη και να προσεγγίσουμε τη γλώσσα μέσα από την οπτική της φαντασίας. Να δώσουμε ζωή στις λέξεις με παιχνιδιάρικο τρόπο, χωρίς η ιστορία να φαίνεται διδακτική. Να χρησιμοποιήσουμε περισσότερο το ένστικτο και λιγότερο τη λογική. Επίσης, η επιλογή των λέξεων ήταν μεγάλη πρόκληση και αποτέλεσε συχνά αντικείμενο συζήτησης. Υπάρχουν άπειροι τρόποι να συνδυάσεις λέξεις με εικόνες. Το ερώτημα ήταν: ποιες λέξεις μπορούν να απεικονιστούν με τρόπο κατανοητό και ταυτόχρονα δημιουργικό; Ποιες λέξεις είναι οι πιο δυνατές και ταιριάζουν καλύτερα στην ιστορία; Θέλαμε ένα μείγμα από παράξενες, φανταστικές λέξεις αλλά και λέξεις που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητα.
Ρεμπέκα Γκούγκερ και Σίμον Ρετσλισμπέργκερ
Το να βρίσκεις τις σωστές λέξεις είναι σαν να αναμειγνύεις χρώματα σε έναν πίνακα. Είναι ένας πλούσιος και δημιουργικός τρόπος έκφρασης.
Τι σας είναι πιο εύκολο: το γράψιμο ή η εικονογράφηση;
Η εικονογράφηση, συνήθως. Είναι πιο αυθόρμητη και στιγμιαία.
Τι σας συναρπάζει ιδιαίτερα στις λέξεις;
Οι λέξεις έχουν τεράστια δύναμη – θετική ή αρνητική. Η απουσία τους μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με την ακατάπαυστη ροή τους. Οι λέξεις, όταν χρησιμοποιούνται συνειδητά και με καλοσύνη, μπορούν να κάνουν θαύματα: να εκπλήξουν, να συγκινήσουν, να ενθαρρύνουν, να δώσουν δύναμη.
Οι λέξεις μάς επιτρέπουν να περιγράψουμε τον εσωτερικό και εξωτερικό μας κόσμο, να επικοινωνήσουμε με τους άλλους. Δημιουργούν συνδέσεις και γέφυρες. Επίσης, μας γοητεύει ο ήχος των λέξεων – το πώς κάποιες ακούγονται απαλές και στρογγυλές, ενώ άλλες κοφτές και έντονες.
Ποια είναι η αγαπημένη σας λέξη;
Δεν έχουμε κάποια συγκεκριμένη αγαπημένη λέξη. Μέσα από τη δουλειά μας και τα παιχνίδια με τις λέξεις, τα αγαπημένα μας αλλάζουν συνεχώς, ανάλογα με την κατάσταση και τη διάθεση.
Τι σχηματίζεται πρώτα στο μυαλό σας, οι εικόνες ή το κείμενο;
Επειδή και οι δύο σκεφτόμαστε με οπτικά ερεθίσματα, οι εικόνες παίζουν ρόλο ήδη κατά τη δημιουργία του κειμένου. Κατά κανόνα όμως έχουμε έναν σκελετό κειμένου, πάνω στον οποίο βασιζόμαστε για να αναπτύξουμε τις εικονογραφήσεις. Ωστόσο, επειδή δουλεύουμε μαζί σε όλη τη διαδικασία, ο διάλογος μεταξύ κειμένου και εικόνας ξεκινά από πολύ νωρίς. Συζητάμε συνεχώς τις ιδέες μας και ανταλλάσσουμε εικόνες και σκέψεις.
Πώς συμπληρώνετε ο ένας τον άλλο ως ομάδα;
Ονειροπόλα, περίεργη, λεπτολόγα και παιχνιδιάρικη, που λατρεύει τη φρεσκάδα και τις λεπτομέρειες – απέναντι σε έναν πρακτικό, ήρεμο, συγκεντρωμένο και απολαυστικό τύπο που ζει τη στιγμή.
Η ονειροπόλα που χτίζει πύργους από σκέψεις, θαυμάζει τα χρώματα, λατρεύει τις λεπτομέρειες, χορεύει στις μύτες των ποδιών, είναι εθισμένη στον καθαρό αέρα και παίζει ασταμάτητα, συναντά τον πραγματιστή, γειωμένο, με καθαρή εστίαση, γεμάτο χαρούμενη ενέργεια, λιγομίλητο δημιουργό που σκέφτεται σιωπηλά και απολαμβάνει τη στιγμή. Λίγο υπερβολικά διατυπωμένο, αλλά η αλήθεια είναι ότι συμπληρώνουμε ο ένας τον άλλον άψογα στις δυνάμεις και τις αδυναμίες μας. Και έπειτα, υπάρχουν στιγμές όπου ξαφνικά μια λέξη ξεπροβάλλει μπροστά από την εικόνα. Και τότε, αρχίζεις να ζωγραφίζεις με τις λέξεις.
Τι σας εμπνέει στην καθημερινότητα;
Οι βόλτες και οι πεζοπορίες στη φύση, οι μορφές και τα χρώματα γύρω μας. Οι συναντήσεις με ανθρώπους, οι μικρές αστείες στιγμές που εμφανίζονται απρόσμενα στην καθημερινότητα. Και φυσικά, οι στιγμές απόλυτης ησυχίας.
Τι θα λέγατε στον 10χρονο εαυτό σας;
Να διατηρήσει για πάντα την περιέργεια και τη χαρά του.
Μια τελευταία κουβέντα για να κλείσουμε τη συζήτηση;
«Μόλις οι λέξεις βγουν από το στόμα σου, αποκτούν μια δύναμη μαγική. Με τη βοήθειά τους, κάνε τον κόσμο να ανθίσει».
Μετάφραση: Μαρία Μαντή
Η γλώσσα είναι κάτι πανίσχυρο, γιατί με τις λέξεις μπορούμε να κάνουμε τον κόσμο να ανθίσει. Στο νέο τους βιβλίο με τίτλο Το σεντούκι με τις λέξεις, η Ρεμπέκα Γκούγκερ και ο Σίμον Ρετλισμπέργκερ αφηγούνται μια ιστορία για τον παιχνιδιάρικο χειρισμό της γλώσσας. Στη συνέντευξή τους, μας αποκαλύπτουν μερικές λεπτομέρειες για τη διαδικασία δημιουργίας του.
Πώς προέκυψε η ιδέα για το βιβλίο;
Η ιδέα για το βιβλίο Το σεντούκι με τις λέξεις ήρθε από μια φίλη μας, δασκάλα σε δημοτικό σχολείο. Διδάσκει γερμανικά ως δεύτερη γλώσσα και συναντά συχνά παιδιά που δεν βρίσκουν λέξεις για να εκφράσουν απλά καθημερινά πράγματα. Συχνά, δεν συνειδητοποιούν καν πόσο «πλούσια» θα ήταν αν είχαν ένα πιο εμπλουτισμένο λεξιλόγιο. Μας φάνηκε υπέροχη η ιδέα πως οι λέξεις μας αποτελούν ένα είδος θησαυρού.
Η γλώσσα έχει θεμελιώδη σημασία στην καθημερινή μας ζωή. Είναι το μέσο έκφρασης, επικοινωνίας και κατανόησης μεταξύ των ανθρώπων – είναι η ίδια η ζωή. Αυτό μας ενέπνευσε να δημιουργήσουμε μια ιστορία όπου η εικόνα παίρνει μορφή μέσα από τις λέξεις και η λέξη μετατρέπεται σε εικόνα. Με έναν παιχνιδιάρικο και χιουμοριστικό τρόπο, χωρίς διδακτισμό και αυστηρότητα. Οι εικόνες χτίζουν γέφυρες με τις λέξεις, κάνοντάς τες πιο κατανοητές και αφήνοντας χώρο στη φαντασία. Θέλουμε η ιστορία να ενθαρρύνει το παιχνίδι με τη γλώσσα, την εφευρετικότητα και την περιέργεια. Μέσα από την εικόνα του σεντουκιού, οι λέξεις αποκτούν αξία, καταδεικνύονται ως πολύτιμο αγαθό.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα αφού συλλάβετε μια ιδέα για κάποιο βιβλίο σας;
Τη συζητάμε περισσότερο, αναπτύσσουμε μια ιστορία, έναν χαρακτήρα, μια κεντρική γραμμή. Στο μυαλό μας έχουμε εξαρχής την έκταση που μπορεί να πάρει το βιβλίο μας (δηλαδή τον αριθμό των σελίδων) ώστε να μπορέσουμε να χωρίσουμε την ιστορία αναλόγως. Στη συνέχεια ακολουθεί το storyboard, τα πρώτα σκίτσα, η κατανομή του κειμένου και της εικόνας. Επειδή η συνεργασία μας είναι ιδιαίτερη –με αλληλεπίδραση τόσο στο κείμενο όσο και στον σχεδιασμό– οι ιστορίες μας αναπτύσσονται πολύ οργανικά, προς διάφορες κατευθύνσεις και όχι πάντα γραμμικά. Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να κάνουμε αλλαγές ακόμα και κατά τη διάρκεια του σχεδιασμού, να απορρίψουμε ιδέες, να επαναδιατυπώσουμε, να προσαρμόσουμε το κείμενο στην εικόνα ή την εικόνα στο κείμενο. Είναι ένας συναρπαστικός τρόπος εργασίας που μας ταιριάζει απόλυτα.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση για σας στη δημιουργία του συγκεκριμένου βιβλίου;
Να απομακρυνθούμε συνειδητά από τη λογική σκέψη και να προσεγγίσουμε τη γλώσσα μέσα από την οπτική της φαντασίας. Να δώσουμε ζωή στις λέξεις με παιχνιδιάρικο τρόπο, χωρίς η ιστορία να φαίνεται διδακτική. Να χρησιμοποιήσουμε περισσότερο το ένστικτο και λιγότερο τη λογική. Επίσης, η επιλογή των λέξεων ήταν μεγάλη πρόκληση και αποτέλεσε συχνά αντικείμενο συζήτησης. Υπάρχουν άπειροι τρόποι να συνδυάσεις λέξεις με εικόνες. Το ερώτημα ήταν: ποιες λέξεις μπορούν να απεικονιστούν με τρόπο κατανοητό και ταυτόχρονα δημιουργικό; Ποιες λέξεις είναι οι πιο δυνατές και ταιριάζουν καλύτερα στην ιστορία; Θέλαμε ένα μείγμα από παράξενες, φανταστικές λέξεις αλλά και λέξεις που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητα.
Ρεμπέκα Γκούγκερ και Σίμον Ρετσλισμπέργκερ
Το να βρίσκεις τις σωστές λέξεις είναι σαν να αναμειγνύεις χρώματα σε έναν πίνακα. Είναι ένας πλούσιος και δημιουργικός τρόπος έκφρασης.
Τι σας είναι πιο εύκολο: το γράψιμο ή η εικονογράφηση;
Η εικονογράφηση, συνήθως. Είναι πιο αυθόρμητη και στιγμιαία.
Τι σας συναρπάζει ιδιαίτερα στις λέξεις;
Οι λέξεις έχουν τεράστια δύναμη – θετική ή αρνητική. Η απουσία τους μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με την ακατάπαυστη ροή τους. Οι λέξεις, όταν χρησιμοποιούνται συνειδητά και με καλοσύνη, μπορούν να κάνουν θαύματα: να εκπλήξουν, να συγκινήσουν, να ενθαρρύνουν, να δώσουν δύναμη.
Οι λέξεις μάς επιτρέπουν να περιγράψουμε τον εσωτερικό και εξωτερικό μας κόσμο, να επικοινωνήσουμε με τους άλλους. Δημιουργούν συνδέσεις και γέφυρες. Επίσης, μας γοητεύει ο ήχος των λέξεων – το πώς κάποιες ακούγονται απαλές και στρογγυλές, ενώ άλλες κοφτές και έντονες.
Ποια είναι η αγαπημένη σας λέξη;
Δεν έχουμε κάποια συγκεκριμένη αγαπημένη λέξη. Μέσα από τη δουλειά μας και τα παιχνίδια με τις λέξεις, τα αγαπημένα μας αλλάζουν συνεχώς, ανάλογα με την κατάσταση και τη διάθεση.
Τι σχηματίζεται πρώτα στο μυαλό σας, οι εικόνες ή το κείμενο;
Επειδή και οι δύο σκεφτόμαστε με οπτικά ερεθίσματα, οι εικόνες παίζουν ρόλο ήδη κατά τη δημιουργία του κειμένου. Κατά κανόνα όμως έχουμε έναν σκελετό κειμένου, πάνω στον οποίο βασιζόμαστε για να αναπτύξουμε τις εικονογραφήσεις. Ωστόσο, επειδή δουλεύουμε μαζί σε όλη τη διαδικασία, ο διάλογος μεταξύ κειμένου και εικόνας ξεκινά από πολύ νωρίς. Συζητάμε συνεχώς τις ιδέες μας και ανταλλάσσουμε εικόνες και σκέψεις.
Πώς συμπληρώνετε ο ένας τον άλλο ως ομάδα;
Ονειροπόλα, περίεργη, λεπτολόγα και παιχνιδιάρικη, που λατρεύει τη φρεσκάδα και τις λεπτομέρειες – απέναντι σε έναν πρακτικό, ήρεμο, συγκεντρωμένο και απολαυστικό τύπο που ζει τη στιγμή.
Η ονειροπόλα που χτίζει πύργους από σκέψεις, θαυμάζει τα χρώματα, λατρεύει τις λεπτομέρειες, χορεύει στις μύτες των ποδιών, είναι εθισμένη στον καθαρό αέρα και παίζει ασταμάτητα, συναντά τον πραγματιστή, γειωμένο, με καθαρή εστίαση, γεμάτο χαρούμενη ενέργεια, λιγομίλητο δημιουργό που σκέφτεται σιωπηλά και απολαμβάνει τη στιγμή. Λίγο υπερβολικά διατυπωμένο, αλλά η αλήθεια είναι ότι συμπληρώνουμε ο ένας τον άλλον άψογα στις δυνάμεις και τις αδυναμίες μας. Και έπειτα, υπάρχουν στιγμές όπου ξαφνικά μια λέξη ξεπροβάλλει μπροστά από την εικόνα. Και τότε, αρχίζεις να ζωγραφίζεις με τις λέξεις.
Τι σας εμπνέει στην καθημερινότητα;
Οι βόλτες και οι πεζοπορίες στη φύση, οι μορφές και τα χρώματα γύρω μας. Οι συναντήσεις με ανθρώπους, οι μικρές αστείες στιγμές που εμφανίζονται απρόσμενα στην καθημερινότητα. Και φυσικά, οι στιγμές απόλυτης ησυχίας.
Τι θα λέγατε στον 10χρονο εαυτό σας;
Να διατηρήσει για πάντα την περιέργεια και τη χαρά του.
Μια τελευταία κουβέντα για να κλείσουμε τη συζήτηση;
«Μόλις οι λέξεις βγουν από το στόμα σου, αποκτούν μια δύναμη μαγική. Με τη βοήθειά τους, κάνε τον κόσμο να ανθίσει».
Μετάφραση: Μαρία Μαντή
