Μια βιβλιοφιλική κουβέντα με την Ολλανδο-Ισραηλινή Yael van der Wouden
«Για πολύ καιρό, η σχέση μου με τη λογοτεχνία ήταν αρκετά χλιαρή».
Η συγγραφέας του μυθιστορήματος Στο σπίτι της, το οποίο βρέθηκε στη βραχεία λίστα των βραβείων Booker (2024), μας μιλάει για την αναδιαμόρφωση των προσωπικών και εθνικών αφηγημάτων, και το βραβείο της περσινής βραχείας λίστας που δεν μπορεί να βγάλει από το μυαλό της.
Τι με ενέπνευσε να γράψω το μυθιστόρημά μου
Δεν ξέρω τι να πρωτοαπαντήσω! Ένα διήγημα που έγραψα κάποτε για τρία αδέρφια που πηγαίνουν για φαγητό και την κοπέλα του ενός που τη μισούν όλοι· το ενδιαφέρον μου για τις αφηγήσεις που πλάθουν οι Ολλανδοί για την εθνική τους ιστορία· η εμμονή μου με τα σπίτια και η φαντασίωση να αποκτήσω κάποτε το δικό μου· η επιθυμία να εξερευνήσω το πάθος ως άλλη όψη της αποστροφής. Να τι συνέβη: Επέστρεφα με το αυτοκίνητο από μια κηδεία, χαζεύοντας τα επίπεδα ολλανδικά χωράφια, και κάπου ανάμεσα στο πένθος και την ανάγκη να ξεφύγω, άνθισε η ιδέα ενός σπιτιού, μιας γυναίκας και μιας άγνωστης.
Το βιβλίο που με έκανε να ερωτευτώ την ανάγνωση
Μα το πρώτο βιβλίο που διάβασα ποτέ: Ο μυστικός κήπος της Frances Hodgson Burnett. Ήμουν δέκα χρονών και δεν θα έλεγες ακριβώς ότι ήμουν η τυπική αναγνώστρια. Εκείνο το καλοκαίρι πέρασα μερικούς μήνες με τους παππούδες μου στα βάθη ενός ολλανδικού δάσους. Είχα πεθάνει από τη βαρεμάρα κι έπιασα το βιβλίο της Burnett –ειρωνικά σχεδόν– από την απελπισία μου να βρω κάτι να με διασκεδάσει. Έπιασε. Ήταν μια μορφή φυγής, μια παρηγοριά και μια βαθύτερη γνωριμία με τον εαυτό μου, κι έκτοτε ψάχνω αυτή την έξαψη σε κάθε βιβλίο που διαβάζω.
Το βιβλίο που με έκανε να θέλω να γίνω συγγραφέας
Για πολύ καιρό, η σχέση μου με τη λογοτεχνία ήταν αρκετά χλιαρή: έπρεπε να ταυτιστώ με τον κεντρικό ήρωα, διαφορετικά φανταζόμουν εκ νέου την ιστορία στο μυαλό μου και έβρισκα έναν τρόπο να με βάλω και μένα μέσα. Το πρώτο βιβλίο που διάβασα που με έκανε να καταλάβω ότι υπάρχουν πολλά περισσότερα πράγματα στη γραφή από το δίπολο εγώ/όχι-εγώ ήταν το Όλα έρχονται στο φως του Jonathan Safran Foer. Σε αυτό το μυθιστόρημα, το ερώτημα για ποιον μιλάει τελικά η ιστορία έρχεται τα πάνω κάτω, και ήμουν απολύτως εκστασιασμένη. Το έπαιρνα μαζί μου, απήγγελλα αποσπάσματά του σε άσχετες στιγμές, και σαν καλή πορωμένη δεκαεφτάχρονη κι εγώ, έγραψα ένα γράμμα στον Foer στη γραφομηχανή του παππού μου.
Το βιβλίο που διαβάζω ξανά και ξανά
To Μωρίς του E.M. Forster. Η εξέλιξη της πλοκής έχει κάτι βαθιά απολαυστικό κατά τη γνώμη μου – πώς βάζει τρικλοποδιά στην επιθυμία της αναγνώστριας, κι εκεί που θες να καταλήξουν μαζί οι δύο χαρακτήρες, συνειδητοποιείς ότι αυτό που θες τελικά είναι να είναι και οι δύο χαρούμενοι, το οποίο δεν θα το καταφέρουν αν καταλήξουν μαζί. Δεν υπάρχει κάποιος που να γράφει για το πάθος όπως ο Forster. Όταν θέλω να διαβάσω κάτι που θα μου αφήσει ένα μελαγχολικό αίσθημα για το γεγονός ότι οι καλοί άνθρωποι και οι καλές επιλογές υπάρχουν στ’ αλήθεια, διαβάζω το Μωρίς. Αυτό συμβαίνει συνήθως τα καλοκαίρια ή όταν μου λείπει η πιο νέα, πιο ρομαντική εκδοχή του εαυτού μου.
Το βιβλίο που δεν μπορώ να βγάλω από το μυαλό μου
Η συλλογή δοκιμίων Changing My Mind της Zadie Smith. Τη διάβασα πρώτη φόρα όταν συνειδητοποίησα ότι κάποια στιγμή έπρεπε επιτέλους να βάλω στόχο να ολοκληρώσω ένα έργο και μετά να κάνω κάτι με αυτό. Τρομακτικό. Τα δοκίμια της Smith αποτελούσαν έναν αιώνιο σύμμαχο σε αυτή την προοπτική, μέχρι και τώρα: είναι μια ευκαιρία να διαβάσεις ποιες συγγραφικές μεθόδους ακολουθεί μία από τις αγαπημένες σου συγγραφείς, για τις δυσκολίες της και τις σκέψεις της για άλλους αγαπημένους σου μυθιστοριογράφους. Όταν γυρίζω τις σελίδες του Changing My Mind, είναι σαν να κάνω πάλι μια ωραία συζήτηση με μια πολύ αγαπημένη μου φίλη, η οποία καταφέρνει με κάποιον τρόπο να είναι μια φανταστική ομιλήτρια και ταυτόχρονα κάποια που με συντροφεύει όταν γράφω. Κι αυτό είναι πολύτιμο.
Το βιβλίο που άλλαξε τον τρόπο που βλέπω τον κόσμο
Το The First Bad Man της Miranda July. Η πιο συναρπαστική και ενοχλητική και με κάποιον τρόπο, ακόμα και τώρα, η πιο γνώριμη διερεύνηση της επιθυμίας και της κουήρ επιθυμίας που έχω διαβάσει ποτέ. Η επιθυμία της πρωταγωνίστριας κατευθύνεται από τις φαντασιώσεις των γύρω της ή τη φαντασίωση ότι θα μπορούσε να είναι κάποια άλλη. Κι από την άλλη είναι η μορφή και η γλώσσα που με εξέπλητταν συνεχώς. Με έκαναν να νιώθω πιο περίεργη απ’ ό,τι μάλλον είμαι και λιγότερη μόνη απ’ ό,τι πίστευα.
Το βιβλίο που άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι το μυθιστόρημα
To Bee Sting του Paul Murray. Έχει περάσει ένας χρόνος και δεν έχω σταματήσει να σκέφτομαι, να μιλάω και να εκθειάζω το Bee Sting. Έχω στείλει ηχητικά μηνύματα σε φίλες μου για αυτό το βιβλίο, που ισοδυναμούν με ολόκληρες ώρες. Δεν ήξερα ότι η αποτύπωση ενός χαρακτήρα μπορούσε να πετύχει κάτι τέτοιο· δεν ήξερα ότι ένα οικογενειακό δράμα εξακοσίων σελίδων μπορούσε να αποδειχθεί τόσο εθιστικό που να μην μπορώ να σταματήσω να διαβάζω. Δεν ήξερα ότι η ιστορία ενός έφηβου αγοριού μπορούσε να με πονάει σωματικά. Απλώς δεν ήξερα κανέναν που να μπορούσε να πετύχει κάτι τέτοιο με ένα μυθιστόρημα μέχρι που το διάβασα, και τώρα παραμένω συγκλονισμένη.
Το βιβλίο που με εντυπωσίασε περισσότερο
Το Στο σπίτι των ονείρων της Carmen Maria Machado. Εντυπωσιάστηκα κυριολεκτικά συναισθηματικά – άφησε το αποτύπωμά του στην προσωπικότητά μου. Από εκείνα τα βιβλία που τα ολοκλήρωσα και σκέφτηκα: δεν ήξερα ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό. Μια ευφυής επανεπινόηση του απομνημονεύματος σε επίπεδο μορφής. Και ίσως, το πιο σημαντικό: με έκανε να καταλάβω τις δυναμικές της κακοποίησης όχι απλώς ως «πρόσεχε τον μπαμπούλα!», αλλά «μάθε από αυτό, και μη γίνεις ο μπαμπούλας». Ένα από τα πιο σημαντικά συγκινητικά βιβλία που έχω διαβάσει.
Το βιβλίο που διαβάζω αυτή τη στιγμή
Μόλις τελείωσα το Whale Fall της Elizabeth O’Connor – μια υπέροχη και σπαρακτική ματιά στη σταδιακή παρακμή ενός νησιού κοντά στις ακτές της Ουαλίας στα τέλη του ’30. Νομίζω πως είναι συναρπαστικό όταν διαβάζεις το έργο κάποιου και σημειώνεις όλες τις προτάσεις που ζήλεψες και για τις οποίες ταυτόχρονα είσαι ευγνώμων. Έκλαψα λίγο με την περιγραφή του μικρότερου αδερφού. Είναι ένα από αυτά τα βιβλία που τα τελειώνει και το μόνο που θες να κάνεις είναι να βγάλεις τη συγγραφέα για ένα ποτό και να της κάνεις ένα εκατομμύριο ερωτήσεις.
Ένα βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν όλοι, από τις παλιότερες λίστες των βραβείων Booker
Η κλέφτρα της Sarah Waters, που ήταν στη βραχεία λίστα του 2022. Για μένα είναι ένα κλασικό βιβλίο, γιατί έχει καθορίσει πάρα πολύ τη γραφή μου και τα μετέπειτα αναγνώσματά μου, όπως και έμενα την ίδια ως άνθρωπο, σε έναν βαθμό. Μια ιστορία με ανατροπές, όπου η ίδια η πλοκή ξεδιπλώνεται στον ίδιο ρυθμό με την εξέλιξη των χαρακτήρων – συναντιούνται, η συνάντησή τους αλλάζει κάτι θεμελιώδες μέσα τους, και χάρη σε αυτή την αλλαγή καταλαβαίνουμε τελικά γιατί είναι απαραίτητο για την ίδια την πλοκή να παραμένουν οι χαρακτήρες στατικοί και να μην αλλάξουν. Βαθιά ρομαντικό και πολύ έξυπνο, με φρικτές γυναίκες που φιλιούνται στο στόμα. Όλα τα αγαπημένα μου πράγματα μαζί.
Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύτηκε στον επίσημο ιστότοπο του Βραβείου Booker στις 15/8/2024.
Μετάφραση: Μαρτίνα Ασκητοπούλου
«Για πολύ καιρό, η σχέση μου με τη λογοτεχνία ήταν αρκετά χλιαρή».
Η συγγραφέας του μυθιστορήματος Στο σπίτι της, το οποίο βρέθηκε στη βραχεία λίστα των βραβείων Booker (2024), μας μιλάει για την αναδιαμόρφωση των προσωπικών και εθνικών αφηγημάτων, και το βραβείο της περσινής βραχείας λίστας που δεν μπορεί να βγάλει από το μυαλό της.
Τι με ενέπνευσε να γράψω το μυθιστόρημά μου
Δεν ξέρω τι να πρωτοαπαντήσω! Ένα διήγημα που έγραψα κάποτε για τρία αδέρφια που πηγαίνουν για φαγητό και την κοπέλα του ενός που τη μισούν όλοι· το ενδιαφέρον μου για τις αφηγήσεις που πλάθουν οι Ολλανδοί για την εθνική τους ιστορία· η εμμονή μου με τα σπίτια και η φαντασίωση να αποκτήσω κάποτε το δικό μου· η επιθυμία να εξερευνήσω το πάθος ως άλλη όψη της αποστροφής. Να τι συνέβη: Επέστρεφα με το αυτοκίνητο από μια κηδεία, χαζεύοντας τα επίπεδα ολλανδικά χωράφια, και κάπου ανάμεσα στο πένθος και την ανάγκη να ξεφύγω, άνθισε η ιδέα ενός σπιτιού, μιας γυναίκας και μιας άγνωστης.
Το βιβλίο που με έκανε να ερωτευτώ την ανάγνωση
Μα το πρώτο βιβλίο που διάβασα ποτέ: Ο μυστικός κήπος της Frances Hodgson Burnett. Ήμουν δέκα χρονών και δεν θα έλεγες ακριβώς ότι ήμουν η τυπική αναγνώστρια. Εκείνο το καλοκαίρι πέρασα μερικούς μήνες με τους παππούδες μου στα βάθη ενός ολλανδικού δάσους. Είχα πεθάνει από τη βαρεμάρα κι έπιασα το βιβλίο της Burnett –ειρωνικά σχεδόν– από την απελπισία μου να βρω κάτι να με διασκεδάσει. Έπιασε. Ήταν μια μορφή φυγής, μια παρηγοριά και μια βαθύτερη γνωριμία με τον εαυτό μου, κι έκτοτε ψάχνω αυτή την έξαψη σε κάθε βιβλίο που διαβάζω.
Το βιβλίο που με έκανε να θέλω να γίνω συγγραφέας
Για πολύ καιρό, η σχέση μου με τη λογοτεχνία ήταν αρκετά χλιαρή: έπρεπε να ταυτιστώ με τον κεντρικό ήρωα, διαφορετικά φανταζόμουν εκ νέου την ιστορία στο μυαλό μου και έβρισκα έναν τρόπο να με βάλω και μένα μέσα. Το πρώτο βιβλίο που διάβασα που με έκανε να καταλάβω ότι υπάρχουν πολλά περισσότερα πράγματα στη γραφή από το δίπολο εγώ/όχι-εγώ ήταν το Όλα έρχονται στο φως του Jonathan Safran Foer. Σε αυτό το μυθιστόρημα, το ερώτημα για ποιον μιλάει τελικά η ιστορία έρχεται τα πάνω κάτω, και ήμουν απολύτως εκστασιασμένη. Το έπαιρνα μαζί μου, απήγγελλα αποσπάσματά του σε άσχετες στιγμές, και σαν καλή πορωμένη δεκαεφτάχρονη κι εγώ, έγραψα ένα γράμμα στον Foer στη γραφομηχανή του παππού μου.
Το βιβλίο που διαβάζω ξανά και ξανά
To Μωρίς του E.M. Forster. Η εξέλιξη της πλοκής έχει κάτι βαθιά απολαυστικό κατά τη γνώμη μου – πώς βάζει τρικλοποδιά στην επιθυμία της αναγνώστριας, κι εκεί που θες να καταλήξουν μαζί οι δύο χαρακτήρες, συνειδητοποιείς ότι αυτό που θες τελικά είναι να είναι και οι δύο χαρούμενοι, το οποίο δεν θα το καταφέρουν αν καταλήξουν μαζί. Δεν υπάρχει κάποιος που να γράφει για το πάθος όπως ο Forster. Όταν θέλω να διαβάσω κάτι που θα μου αφήσει ένα μελαγχολικό αίσθημα για το γεγονός ότι οι καλοί άνθρωποι και οι καλές επιλογές υπάρχουν στ’ αλήθεια, διαβάζω το Μωρίς. Αυτό συμβαίνει συνήθως τα καλοκαίρια ή όταν μου λείπει η πιο νέα, πιο ρομαντική εκδοχή του εαυτού μου.
Το βιβλίο που δεν μπορώ να βγάλω από το μυαλό μου
Η συλλογή δοκιμίων Changing My Mind της Zadie Smith. Τη διάβασα πρώτη φόρα όταν συνειδητοποίησα ότι κάποια στιγμή έπρεπε επιτέλους να βάλω στόχο να ολοκληρώσω ένα έργο και μετά να κάνω κάτι με αυτό. Τρομακτικό. Τα δοκίμια της Smith αποτελούσαν έναν αιώνιο σύμμαχο σε αυτή την προοπτική, μέχρι και τώρα: είναι μια ευκαιρία να διαβάσεις ποιες συγγραφικές μεθόδους ακολουθεί μία από τις αγαπημένες σου συγγραφείς, για τις δυσκολίες της και τις σκέψεις της για άλλους αγαπημένους σου μυθιστοριογράφους. Όταν γυρίζω τις σελίδες του Changing My Mind, είναι σαν να κάνω πάλι μια ωραία συζήτηση με μια πολύ αγαπημένη μου φίλη, η οποία καταφέρνει με κάποιον τρόπο να είναι μια φανταστική ομιλήτρια και ταυτόχρονα κάποια που με συντροφεύει όταν γράφω. Κι αυτό είναι πολύτιμο.
Το βιβλίο που άλλαξε τον τρόπο που βλέπω τον κόσμο
Το The First Bad Man της Miranda July. Η πιο συναρπαστική και ενοχλητική και με κάποιον τρόπο, ακόμα και τώρα, η πιο γνώριμη διερεύνηση της επιθυμίας και της κουήρ επιθυμίας που έχω διαβάσει ποτέ. Η επιθυμία της πρωταγωνίστριας κατευθύνεται από τις φαντασιώσεις των γύρω της ή τη φαντασίωση ότι θα μπορούσε να είναι κάποια άλλη. Κι από την άλλη είναι η μορφή και η γλώσσα που με εξέπλητταν συνεχώς. Με έκαναν να νιώθω πιο περίεργη απ’ ό,τι μάλλον είμαι και λιγότερη μόνη απ’ ό,τι πίστευα.
Το βιβλίο που άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι το μυθιστόρημα
To Bee Sting του Paul Murray. Έχει περάσει ένας χρόνος και δεν έχω σταματήσει να σκέφτομαι, να μιλάω και να εκθειάζω το Bee Sting. Έχω στείλει ηχητικά μηνύματα σε φίλες μου για αυτό το βιβλίο, που ισοδυναμούν με ολόκληρες ώρες. Δεν ήξερα ότι η αποτύπωση ενός χαρακτήρα μπορούσε να πετύχει κάτι τέτοιο· δεν ήξερα ότι ένα οικογενειακό δράμα εξακοσίων σελίδων μπορούσε να αποδειχθεί τόσο εθιστικό που να μην μπορώ να σταματήσω να διαβάζω. Δεν ήξερα ότι η ιστορία ενός έφηβου αγοριού μπορούσε να με πονάει σωματικά. Απλώς δεν ήξερα κανέναν που να μπορούσε να πετύχει κάτι τέτοιο με ένα μυθιστόρημα μέχρι που το διάβασα, και τώρα παραμένω συγκλονισμένη.
Το βιβλίο που με εντυπωσίασε περισσότερο
Το Στο σπίτι των ονείρων της Carmen Maria Machado. Εντυπωσιάστηκα κυριολεκτικά συναισθηματικά – άφησε το αποτύπωμά του στην προσωπικότητά μου. Από εκείνα τα βιβλία που τα ολοκλήρωσα και σκέφτηκα: δεν ήξερα ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό. Μια ευφυής επανεπινόηση του απομνημονεύματος σε επίπεδο μορφής. Και ίσως, το πιο σημαντικό: με έκανε να καταλάβω τις δυναμικές της κακοποίησης όχι απλώς ως «πρόσεχε τον μπαμπούλα!», αλλά «μάθε από αυτό, και μη γίνεις ο μπαμπούλας». Ένα από τα πιο σημαντικά συγκινητικά βιβλία που έχω διαβάσει.
Το βιβλίο που διαβάζω αυτή τη στιγμή
Μόλις τελείωσα το Whale Fall της Elizabeth O’Connor – μια υπέροχη και σπαρακτική ματιά στη σταδιακή παρακμή ενός νησιού κοντά στις ακτές της Ουαλίας στα τέλη του ’30. Νομίζω πως είναι συναρπαστικό όταν διαβάζεις το έργο κάποιου και σημειώνεις όλες τις προτάσεις που ζήλεψες και για τις οποίες ταυτόχρονα είσαι ευγνώμων. Έκλαψα λίγο με την περιγραφή του μικρότερου αδερφού. Είναι ένα από αυτά τα βιβλία που τα τελειώνει και το μόνο που θες να κάνεις είναι να βγάλεις τη συγγραφέα για ένα ποτό και να της κάνεις ένα εκατομμύριο ερωτήσεις.
Ένα βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν όλοι, από τις παλιότερες λίστες των βραβείων Booker
Η κλέφτρα της Sarah Waters, που ήταν στη βραχεία λίστα του 2022. Για μένα είναι ένα κλασικό βιβλίο, γιατί έχει καθορίσει πάρα πολύ τη γραφή μου και τα μετέπειτα αναγνώσματά μου, όπως και έμενα την ίδια ως άνθρωπο, σε έναν βαθμό. Μια ιστορία με ανατροπές, όπου η ίδια η πλοκή ξεδιπλώνεται στον ίδιο ρυθμό με την εξέλιξη των χαρακτήρων – συναντιούνται, η συνάντησή τους αλλάζει κάτι θεμελιώδες μέσα τους, και χάρη σε αυτή την αλλαγή καταλαβαίνουμε τελικά γιατί είναι απαραίτητο για την ίδια την πλοκή να παραμένουν οι χαρακτήρες στατικοί και να μην αλλάξουν. Βαθιά ρομαντικό και πολύ έξυπνο, με φρικτές γυναίκες που φιλιούνται στο στόμα. Όλα τα αγαπημένα μου πράγματα μαζί.
Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύτηκε στον επίσημο ιστότοπο του Βραβείου Booker στις 15/8/2024.
Μετάφραση: Μαρτίνα Ασκητοπούλου
