Η λογοτεχνική παρακαταθήκη της Άλκης Ζέη
Σαν σήμερα, στις 15 Δεκεμβρίου 1923, γεννήθηκε στην οδό Κέας, στην πλατεία Κολιάτσου της Κυψέλης, η Άλκη Ζέη. Γονείς της ήταν ο Ζήνων Ζέης και η Έλλη Σωτηρίου, ενώ είχε μια μεγαλύτερη αδερφή, τη Λενούλα. Όταν η Άλκη ήταν τριών ετών, η μητέρα της αρρώστησε από φυματίωση, και τα δύο κορίτσια στάλθηκαν στον παππού τους στη Σάμο.
Εκεί οι δύο αδερφές έζησαν μια ελεύθερη παιδική ηλικία, γεμάτη βιβλία, ιστορίες για την αρχαία Ελλάδα από τον παππού τους, μαζί με τις φιλοσοφικές του αφηγήσεις, ενώ περιβάλλονταν από τις πολλές θείες τους. Σε αυτή τη νησιωτική ζωή η Άλκη γνώρισε το «καπλάνι», ένα βαλσαμωμένο αιλουροειδές από τη Μικρά Ασία που ήταν πηγή πολλών θρύλων. Η εμπειρία αυτή χαράχτηκε βαθιά στη μνήμη της και αποτέλεσε έμπνευση για το μυθιστόρημα Το καπλάνι της βιτρίνας, το βιβλίο που άλλαξε τα δεδομένα της παιδικής λογοτεχνίας, μεταφράστηκε σε περισσότερες από 20 γλώσσες και διασκευάστηκε για την τηλεόραση και το θέατρο. Η παιδική ματιά, οι βαθύτερες αλήθειες που ξεσκεπάζει και η φαντασία ως μέθοδος αντίστασης συνόδευσαν τη συγγραφέα σε όλη τη ζωή της, στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου.Κατά τη διάρκεια της εξορίας της στη Γαλλία έγραψε τον Μεγάλο περίπατο του Πέτρου, το άλλο πασίγνωστο και ευπώλητο μυθιστόρημά της για παιδιά και εφήβους, με ήρωα ένα αγόρι που ζει τον πόλεμο του ’40 και μεγαλώνει στην Κατοχή. Το βιβλίο μεταφέρθηκε στο θέατρο το 2011 από τον σκηνοθέτη Τάκη Τζαμαργιά.
Συνδέθηκε με εξέχουσες προσωπικότητες της ελληνικής λογοτεχνίας και τέχνης, δημιουργώντας φιλίες και συνεργασίες που σημάδεψαν την εποχή της. Ανάμεσά τους η Ζωρζ Σαρή, η καλύτερή της φίλη και συγγραφέας, η θεία της, συγγραφέας Διδώ Σωτηρίου, και ο σύζυγός της, θεατρικός συγγραφέας και σκηνοθέτης Γιώργος Σεβαστίκογλου. Στο Παρίσι ανέπτυξε στενή σχέση με τη Μελίνα Μερκούρη, ενώ στη Μόσχα ο νεαρός τότε Αντρέι Ταρκόφσκι υπήρξε μπέιμπι σίτερ των παιδιών της!
Παρότι αναγνωρίζεται ως η μεγάλη κυρία της παιδικής μας λογοτεχνίας, τα έργα της ξεπερνούν τα ηλικιακά όρια. Η ίδια θεωρούσε τη συγγραφή ως έναν τρόπο να διατηρεί ζωντανές τις μνήμες, να αναδεικνύει αξίες και να δίνει φωνή σε όσους δεν είχαν. Τα έργα της χαρακτηρίζονται από ανθρωποκεντρική οπτική και παραμένουν ακόμα και σήμερα διαχρονικά και αγαπητά παγκοσμίως. Η Άλκη Ζέη ήταν πρέσβειρα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας και στο εξωτερικό, καθώς το έργο της μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε σε πολλές χώρες. Επίσης, μετέφρασε σημαντικά έργα από τα γαλλικά, ιταλικά και ρωσικά, συμπεριλαμβανομένων βιβλίων των Τζάνι Ροντάρι και Βέρα Πανόβα.Έχει τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία, από τα οποία ξεχωρίζουν το αμερικανικό Mildred L. Batchelder (1970, 1974, 1980) για το καλύτερο ξένο παιδικό βιβλίο, το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Βιβλίου (1992), το ιταλικό Giuseppe Acerbi για το μυθιστόρημά της Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα (2002) και το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου της (2010). Το 2023, την ημέρα των γενεθλίων της, το 8ο Δημοτικό Σχολείο Πετρούπολης μετονομάστηκε σε 8ο Δημοτικό Σχολείο Πετρούπολης «Άλκη Ζέη»
Ας ανατρέξουμε στη ζωή και στο έργο της γυναίκας που άφησε ανεξίτηλο το σημάδι της στον χώρο των ελληνικών και παγκόσμιων γραμμάτων, και ένωσε γενιές αναγνωστών μέσα από τη δύναμη της γραφής. Βρείτε ΕΔΩ όλα τα βιβλία της.
Σαν σήμερα, στις 15 Δεκεμβρίου 1923, γεννήθηκε στην οδό Κέας, στην πλατεία Κολιάτσου της Κυψέλης, η Άλκη Ζέη. Γονείς της ήταν ο Ζήνων Ζέης και η Έλλη Σωτηρίου, ενώ είχε μια μεγαλύτερη αδερφή, τη Λενούλα. Όταν η Άλκη ήταν τριών ετών, η μητέρα της αρρώστησε από φυματίωση, και τα δύο κορίτσια στάλθηκαν στον παππού τους στη Σάμο.
Εκεί οι δύο αδερφές έζησαν μια ελεύθερη παιδική ηλικία, γεμάτη βιβλία, ιστορίες για την αρχαία Ελλάδα από τον παππού τους, μαζί με τις φιλοσοφικές του αφηγήσεις, ενώ περιβάλλονταν από τις πολλές θείες τους. Σε αυτή τη νησιωτική ζωή η Άλκη γνώρισε το «καπλάνι», ένα βαλσαμωμένο αιλουροειδές από τη Μικρά Ασία που ήταν πηγή πολλών θρύλων. Η εμπειρία αυτή χαράχτηκε βαθιά στη μνήμη της και αποτέλεσε έμπνευση για το μυθιστόρημα Το καπλάνι της βιτρίνας, το βιβλίο που άλλαξε τα δεδομένα της παιδικής λογοτεχνίας, μεταφράστηκε σε περισσότερες από 20 γλώσσες και διασκευάστηκε για την τηλεόραση και το θέατρο. Η παιδική ματιά, οι βαθύτερες αλήθειες που ξεσκεπάζει και η φαντασία ως μέθοδος αντίστασης συνόδευσαν τη συγγραφέα σε όλη τη ζωή της, στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου.Κατά τη διάρκεια της εξορίας της στη Γαλλία έγραψε τον Μεγάλο περίπατο του Πέτρου, το άλλο πασίγνωστο και ευπώλητο μυθιστόρημά της για παιδιά και εφήβους, με ήρωα ένα αγόρι που ζει τον πόλεμο του ’40 και μεγαλώνει στην Κατοχή. Το βιβλίο μεταφέρθηκε στο θέατρο το 2011 από τον σκηνοθέτη Τάκη Τζαμαργιά.
Συνδέθηκε με εξέχουσες προσωπικότητες της ελληνικής λογοτεχνίας και τέχνης, δημιουργώντας φιλίες και συνεργασίες που σημάδεψαν την εποχή της. Ανάμεσά τους η Ζωρζ Σαρή, η καλύτερή της φίλη και συγγραφέας, η θεία της, συγγραφέας Διδώ Σωτηρίου, και ο σύζυγός της, θεατρικός συγγραφέας και σκηνοθέτης Γιώργος Σεβαστίκογλου. Στο Παρίσι ανέπτυξε στενή σχέση με τη Μελίνα Μερκούρη, ενώ στη Μόσχα ο νεαρός τότε Αντρέι Ταρκόφσκι υπήρξε μπέιμπι σίτερ των παιδιών της!
Παρότι αναγνωρίζεται ως η μεγάλη κυρία της παιδικής μας λογοτεχνίας, τα έργα της ξεπερνούν τα ηλικιακά όρια. Η ίδια θεωρούσε τη συγγραφή ως έναν τρόπο να διατηρεί ζωντανές τις μνήμες, να αναδεικνύει αξίες και να δίνει φωνή σε όσους δεν είχαν. Τα έργα της χαρακτηρίζονται από ανθρωποκεντρική οπτική και παραμένουν ακόμα και σήμερα διαχρονικά και αγαπητά παγκοσμίως. Η Άλκη Ζέη ήταν πρέσβειρα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας και στο εξωτερικό, καθώς το έργο της μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε σε πολλές χώρες. Επίσης, μετέφρασε σημαντικά έργα από τα γαλλικά, ιταλικά και ρωσικά, συμπεριλαμβανομένων βιβλίων των Τζάνι Ροντάρι και Βέρα Πανόβα.Έχει τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία, από τα οποία ξεχωρίζουν το αμερικανικό Mildred L. Batchelder (1970, 1974, 1980) για το καλύτερο ξένο παιδικό βιβλίο, το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Βιβλίου (1992), το ιταλικό Giuseppe Acerbi για το μυθιστόρημά της Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα (2002) και το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου της (2010). Το 2023, την ημέρα των γενεθλίων της, το 8ο Δημοτικό Σχολείο Πετρούπολης μετονομάστηκε σε 8ο Δημοτικό Σχολείο Πετρούπολης «Άλκη Ζέη»
Ας ανατρέξουμε στη ζωή και στο έργο της γυναίκας που άφησε ανεξίτηλο το σημάδι της στον χώρο των ελληνικών και παγκόσμιων γραμμάτων, και ένωσε γενιές αναγνωστών μέσα από τη δύναμη της γραφής. Βρείτε ΕΔΩ όλα τα βιβλία της.
Άλκη Ζέη
Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών και στο Κινηματογραφικό Ινστιτούτο της Μόσχας, στο τμήμα σεναριογραφίας.
Από το 1954 έως το 1964 έζησε σαν πολιτική πρόσφυγας στη Σοβιετική Ένωση. Το 1964 επιστρέφει οικογενειακώς στην Ελλάδα, για να ξαναφύγουν πάλι όλοι μαζί με τον ερχομό της Χούντας το 1967. Αυτήν τη φορά ο τόπος διαμονής τους είναι η Γαλλία, και συγκεκριμένα το Παρίσι, απ’ όπου επιστρέφουν μετά τη δικτατορία.
Από πολύ μικρή ασχολήθηκε με το γράψιμο. Στις πρώτες ακόμη τάξεις του Γυμνασίου άρχισε να γράφει κείμενα για το κουκλοθέατρο. Ένας από τους ήρωες που δημιούργησε, ο Κλούβιος, έγινε κατοπινά ο ήρωας του γνωστού κουκλοθέατρου «Μπαρμπα-Μυτούσης», εμπνεύστρια του οποίου ήταν η Ελένη Θεοχάρη-Περάκη. Πρώτο της μυθιστόρημα είναι Το καπλάνι της βιτρίνας (1963), που το έχει εμπνευστεί από τα παιδικά της χρόνια στη Σάμο και είναι σχεδόν αυτοβιογραφικό. Ακολουθεί μια σειρά μυθιστορημάτων για παιδιά, και το 1987 κυκλοφορεί το πρώτο της βιβλίο για μεγάλους Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα. Το 2013 κυκλοφόρησε το αυτοβιογραφικό της βιβλίο Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο, και το 2017 το Πόσο θα ζήσεις ακόμα, γιαγιά.
Το 2010 τιμήθηκε με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου της.
Ο καθαρός τρόπος γραφής της, η γλωσσική αρτιότητα, η κριτική στάση απέναντι σε πρόσωπα και καταστάσεις, το χιούμορ και η διεισδυτική ματιά στα γεγονότα, είναι τα χαρακτηριστικά των έργων της Άλκης Ζέη που το έχουν κάνει να αγαπηθεί από το ελληνικό και το ξένο αναγνωστικό κοινό. Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα , Το καπλάνι της βιτρίνας και Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, συμπεριλαμβάνονται στα διαχρονικά ευπώλητα βιβλία της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Τα βιβλία της απευθύνονται κυρίως στα παιδιά και τους εφήβους, πάντα όμως διαβάζονται με μεγάλη ευχαρίστηση και από τους ενήλικες. Εμπνέονται από προσωπικές της εμπειρίες υφαίνοντας την υπόθεσή τους παράλληλα με ιστορικά γεγονότα. Τα θέματα που πραγματεύονται είναι καθημερινά και πανανθρώπινα.
Το Καπλάνι της βιτρίνας, το πρώτο της μυθιστόρημα, υπήρξε έργο - σταθμός για την ελληνική παιδική λογοτεχνία και θεωρείται πλέον ένα κλασικό έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας για παιδιά, με συνεχείς επανεκδόσεις από το 1963 που πρωτοκυκλοφόρησε στην Ελλάδα και πολλές μεταφράσεις και διακρίσεις στο εξωτερικό. Η Άλκη Ζέη αποτελεί πρέσβειρα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό, καθώς το σύνολο του έργου της είναι μεταφρασμένο και κυκλοφορεί σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο. Η ίδια έχει επίσης μεταφράσει από τα γαλλικά, τα ιταλικά και τα ρωσικά αρκετά βιβλία.
Το 2012 αναγορεύτηκε επίτιμη διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Κύπρου.
Το 2014 αναγορεύτηκε επίτιμη διδάκτωρ του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ενώ το 2015 απέσπασε την ίδια τιμή από το Πανεπιστήμιο Πατρών της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών.
Τον Ιανουάριο του 2015 έλαβε τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος της Τιμής, διάκριση που αποδίδεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας σε διαπρεπείς προσωπικότητες των τεχνών, των επιστημών και των γραμμάτων, ενώ τον Σεπτέμβριο του 2015 τιμήθηκε από τη Γαλλία με τον τίτλο του Ταξιάρχη του Τάγματος των Τεχνών και των Γραμμάτων (Commandeur de l’Ordre des Arts et des Lettres).
Έφυγε από τη ζωή πλήρης ημερών στις 27 Φεβρουαρίου 2020.
Βρείτε περισσότερα για τη ζωή και το έργο της Άλκης Ζέη στο alkizei.com.
