Δυο λόγια για το «Μπαουμγκάρτνερ» του Paul Auster
Ποιος είναι ο ρόλος του τυχαίου στη ζωή μας;Πώς κατευθύνει τις σκέψεις και τις πράξεις μας ένα απρόσμενο γεγονός που αντιστέκεται σε οποιαδήποτε νοηματοδότηση ή λογική;
«Πρέπει άραγε να είναι αληθινό ένα γεγονός για να γίνει αποδεκτό ως αληθινό ή η πίστη στην αλήθεια ενός γεγονότος το καθιστά αληθινό, ακόμα κι αν αυτό που υποτίθεται ότι συνέβη δεν συνέβη; […] Αν η ιστορία είναι τόσο εκπληκτική και τόσο δυνατή, που σ’ αφήνει με το στόμα ανοιχτό και σε κάνει να νιώθεις ότι μεταβλήθηκε, ενισχύθηκε ή βάθυνε η αντίληψή σου για τον κόσμο, έχει τελικά σημασία αν η ιστορία είναι αληθινή ή όχι;»
Πρόκειται, βέβαια, για ερωτήματα τα οποία δεν συναντούν για πρώτη φορά οι αναγνώστες του σπουδαίου Paul Auster, που έφυγε από τη ζωή την άνοιξη του 2024, αποχαιρετώντας μας με ένα βαθιά συγκινητικό, γλυκόπικρο μυθιστόρημα, με έναν τελευταίο περίπατο σε όλα τα αγαπημένα τοπόσημα του τόσο χαρακτηριστικά ιδιαίτερου λογοτεχνικού του σύμπαντος.
Με δύο τυχαία γεγονότα, λοιπόν, με δύο μικρές αναποδιές, ξεκινάει η μέρα του Μπαουμγκάρτνερ, ήρωα του ομώνυμου μυθιστορήματος του Paul Auster, τον οποίο συναντούμε για πρώτη φορά περίπου δέκα χρόνια μετά τον ξαφνικό θάνατο της συζύγου του. Ένα επιπόλαιο έγκαυμα και μια πτώση χωρίς σοβαρές συνέπειες αναδεικνύουν την τρωτότητα του σώματος και φέρνουν στην επιφάνεια υπαρξιακές ανησυχίες, αλλά και μια καινούργια πιεστική επιθυμία για ζωή. Έχοντας πλήρη επίγνωση ότι ο χρόνος του λιγοστεύει, ο μέχρι πρότινος πραγματιστής Σάι Μπαουμγκάρτνερ παρακολουθεί με ψυχραιμία και φιλοσοφικό ενδιαφέρον τις ελικοειδείς διαδρομές των συνειρμών του και αναψηλαφά την αφυπνισμένη οδύνη για την απώλεια της συζύγου του επιστρέφοντας νοερά στα πρώτα χρόνια της σχέσης τους, στα κείμενά της, αλλά και στη θολή, κάποιες φορές, ιστορία της δικής του οικογένειας. Με δυο λόγια, ο 71 ετών καθηγητής φιλοσοφίας επιστρέφει στο δικό του «παλάτι της μνήμης» και αρχίζει να ανοίγει τη μία μετά την άλλη τις πόρτες των δωματίων όπου φυλάσσονται οι θησαυροί, οι πολύτιμες εκστατικές στιγμές της ζωής του, αλλά και ο πόνος και οι απώλειες του παρελθόντος.
Κι ωστόσο, αν το πένθος και η θνητότητα είναι η μία όψη των πραγμάτων, η άλλη είναι ο έρωτας, η λαχτάρα για ζωή και δημιουργία, και με αυτό το τελευταίο του μυθιστόρημα, το οποίο ο συγγραφέας ολοκλήρωσε μετά την εμφάνιση του σοβαρού προβλήματος της υγείας του, ο Paul Auster ισορροπεί θαυμάσια ανάμεσα στα δύο δίχως ποτέ η αφήγησή του να ολισθαίνει στον πεσιμισμό ή στην έκφραση μιας άγονης μελαγχολίας.
Αντιθέτως, η ιστορία του Μπαουμγκάρτνερ, που ξεκινάει με αφορμή ένα τέλος αλλά δεν καθορίζεται από αυτό, ξεχειλίζει από χιούμορ και απολαυστικές αντιστίξεις. Εξάλλου, ο Paul Auster γνώριζε πάρα πολύ καλά ότι «[…] μπορεί να μας συμβεί οτιδήποτε ανά πάσα στιγμή», και φρόντισε να επιτρέψει στον τελευταίο ήρωά του, από μια άποψη ένα alter ego του, να αξιοποιήσει στο έπακρο την ελευθερία που συνοδεύει τη συνειδητοποίηση αυτή.
Ιωάννα Ηλιάδη
Ποιος είναι ο ρόλος του τυχαίου στη ζωή μας;Πώς κατευθύνει τις σκέψεις και τις πράξεις μας ένα απρόσμενο γεγονός που αντιστέκεται σε οποιαδήποτε νοηματοδότηση ή λογική;
«Πρέπει άραγε να είναι αληθινό ένα γεγονός για να γίνει αποδεκτό ως αληθινό ή η πίστη στην αλήθεια ενός γεγονότος το καθιστά αληθινό, ακόμα κι αν αυτό που υποτίθεται ότι συνέβη δεν συνέβη; […] Αν η ιστορία είναι τόσο εκπληκτική και τόσο δυνατή, που σ’ αφήνει με το στόμα ανοιχτό και σε κάνει να νιώθεις ότι μεταβλήθηκε, ενισχύθηκε ή βάθυνε η αντίληψή σου για τον κόσμο, έχει τελικά σημασία αν η ιστορία είναι αληθινή ή όχι;»
Πρόκειται, βέβαια, για ερωτήματα τα οποία δεν συναντούν για πρώτη φορά οι αναγνώστες του σπουδαίου Paul Auster, που έφυγε από τη ζωή την άνοιξη του 2024, αποχαιρετώντας μας με ένα βαθιά συγκινητικό, γλυκόπικρο μυθιστόρημα, με έναν τελευταίο περίπατο σε όλα τα αγαπημένα τοπόσημα του τόσο χαρακτηριστικά ιδιαίτερου λογοτεχνικού του σύμπαντος.
Με δύο τυχαία γεγονότα, λοιπόν, με δύο μικρές αναποδιές, ξεκινάει η μέρα του Μπαουμγκάρτνερ, ήρωα του ομώνυμου μυθιστορήματος του Paul Auster, τον οποίο συναντούμε για πρώτη φορά περίπου δέκα χρόνια μετά τον ξαφνικό θάνατο της συζύγου του. Ένα επιπόλαιο έγκαυμα και μια πτώση χωρίς σοβαρές συνέπειες αναδεικνύουν την τρωτότητα του σώματος και φέρνουν στην επιφάνεια υπαρξιακές ανησυχίες, αλλά και μια καινούργια πιεστική επιθυμία για ζωή. Έχοντας πλήρη επίγνωση ότι ο χρόνος του λιγοστεύει, ο μέχρι πρότινος πραγματιστής Σάι Μπαουμγκάρτνερ παρακολουθεί με ψυχραιμία και φιλοσοφικό ενδιαφέρον τις ελικοειδείς διαδρομές των συνειρμών του και αναψηλαφά την αφυπνισμένη οδύνη για την απώλεια της συζύγου του επιστρέφοντας νοερά στα πρώτα χρόνια της σχέσης τους, στα κείμενά της, αλλά και στη θολή, κάποιες φορές, ιστορία της δικής του οικογένειας. Με δυο λόγια, ο 71 ετών καθηγητής φιλοσοφίας επιστρέφει στο δικό του «παλάτι της μνήμης» και αρχίζει να ανοίγει τη μία μετά την άλλη τις πόρτες των δωματίων όπου φυλάσσονται οι θησαυροί, οι πολύτιμες εκστατικές στιγμές της ζωής του, αλλά και ο πόνος και οι απώλειες του παρελθόντος.
Κι ωστόσο, αν το πένθος και η θνητότητα είναι η μία όψη των πραγμάτων, η άλλη είναι ο έρωτας, η λαχτάρα για ζωή και δημιουργία, και με αυτό το τελευταίο του μυθιστόρημα, το οποίο ο συγγραφέας ολοκλήρωσε μετά την εμφάνιση του σοβαρού προβλήματος της υγείας του, ο Paul Auster ισορροπεί θαυμάσια ανάμεσα στα δύο δίχως ποτέ η αφήγησή του να ολισθαίνει στον πεσιμισμό ή στην έκφραση μιας άγονης μελαγχολίας.
Αντιθέτως, η ιστορία του Μπαουμγκάρτνερ, που ξεκινάει με αφορμή ένα τέλος αλλά δεν καθορίζεται από αυτό, ξεχειλίζει από χιούμορ και απολαυστικές αντιστίξεις. Εξάλλου, ο Paul Auster γνώριζε πάρα πολύ καλά ότι «[…] μπορεί να μας συμβεί οτιδήποτε ανά πάσα στιγμή», και φρόντισε να επιτρέψει στον τελευταίο ήρωά του, από μια άποψη ένα alter ego του, να αξιοποιήσει στο έπακρο την ελευθερία που συνοδεύει τη συνειδητοποίηση αυτή.
Ιωάννα Ηλιάδη
Paul Auster
Ο Paul Auster (Πολ Όστερ) γεννήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου του 1947 στο Νιου Τζέρσι από γονείς πολωνοεβραϊκής καταγωγής. Απόφοιτος του πανεπιστηµίου Κολούµπια, µετά τις σπουδές του έζησε για ένα διάστηµα στη Γαλλία.
Το πρώτο του πεζογραφικό βιβλίο είναι το αυτοβιογραφικό δοκίµιο Η επινόηση της μοναξιάς (1982). Ακολούθησε η Τριλογία της Νέας Υόρκης: Γυάλινη πόλη (1985), Φαντάσµατα (1986) και Το κλειδωµένο δωµάτιο (1986), µεταµοντέρνες παραλλαγές της ιστορίας µυστηρίου που τον καθιέρωσαν ως έναν από τους σηµαντικότερους σύγχρονους συγγραφείς. Έκτοτε έχει γράψει πλήθος πεζογραφικών έργων µεταξύ των οποίων τα µυθιστορήµατα: Mr. Vertigo, Το βιβλίο των ψευδαισθήσεων, Σάνσετ Παρκ, Αόρατος, 4 3 2 1, Φλεγόμενο αγόρι, Αιματοβαμμένο έθνος.
Ασχολήθηκε επίσης µε τον κινηµατογράφο τόσο ως σκηνοθέτης όσο και ως σεναριογράφος.
Είναι µέλος της Αµερικανικής Ακαδηµίας Τεχνών και Γραµµάτων.
Πέθανε από καρκίνο του πνεύμονα σε ηλικία 77 ετών την 1η Μαΐου 2024.
