Δωρεάν μεταφορικά για αγορές άνω των 20€
Δωρεάν μεταφορικά για αγορές άνω των 20€
Δωρεάν αντικαταβολή για αγορές άνω των 30€
Δωρεάν αντικαταβολή για αγορές άνω των 30€
«Στη δίνη της ενέργειας»: Το βρόμικο τίμημα της τεχνολογικής προόδου
«Στη δίνη της ενέργειας»: Το βρόμικο τίμημα της τεχνολογικής προόδου
«Στη δίνη της ενέργειας»: Το βρόμικο τίμημα της τεχνολογικής προόδου

«Στη δίνη της ενέργειας»: Το βρόμικο τίμημα της τεχνολογικής προόδου

Η αποκαλυπτική έρευνα που οδήγησε στη σύλληψη του Νικόλαου Νιάρχου το 2022 μας μεταφέρει στα ορυχεία του κόσμου και αποκαλύπτει το ανθρώπινο κόστος της ενεργειακής μετάβασης.

Στις 20 Σεπτεμβρίου 2024, την ημέρα της κυκλοφορίας του iPhone 16 στις ΗΠΑ, διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από καταστήματα της Apple σε περισσότερες από δώδεκα πόλεις, κρατώντας σημαίες της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, για να καταγγείλουν ότι εκεί λαμβάνει χώρα μια «σιωπηλή γενοκτονία». Πίσω από τις συσκευές που χρησιμοποιούμε καθημερινά, από τα smartphones μέχρι τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, κρύβεται μια αθέατη πραγματικότητα: εξόρυξη πολύτιμων μετάλλων υπό συνθήκες εκμετάλλευσης, περιβαλλοντική καταστροφή και γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί για τον έλεγχο των φυσικών πόρων.

Αυτή
τη σκοτεινή πλευρά της τεχνολογικής προόδου αποκαλύπτει ο βραβευμένος δημοσιογράφος και ερευνητήςΝικόλαος Νιάρχος στο βιβλίο του με τίτλο Στη δίνη της ενέργειας: Πόλεμος, τεχνολογία και το βρόμικο παιχνίδι στην αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων. Το 2022 ο Νιάρχος συνελήφθη στο Κονγκό από τη μυστική αστυνομία της χώρας, καθώς ερευνούσε τις συνθήκες εργασίας στα ορυχεία κοβαλτίου, στα οποία δουλεύουν ακόμα και παιδιά σε εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες. Παράλληλα, προσπαθούσε να χαρτογραφήσει τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην εξόρυξη των πολύτιμων αυτών ορυκτών και στις ένοπλες ομάδες που δρουν στην περιοχή.
Το Κονγκό είναι μια χώρα πλούσια σε φυσικούς πόρους, όμως μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού της ζει σε συνθήκες φτώχειας, με περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υποδομές. Στο υπέδαφός του βρίσκονται τεράστια αποθέματα μετάλλων που αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία για την παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση. Κι εδώ υπάρχει ένα
οδυνηρό παράδοξο: ενώ η τεχνολογία υπόσχεται καθαρότερη ενέργεια και ένα μέλλον πιο βιώσιμο, το τίμημα της παραγωγής της συχνά το πληρώνουν άνθρωποι και τοπικές κοινότητες που δεν είναι ορατά στους τελικούς καταναλωτές.

Από την τσέπη μας στα ορυχεία του Κονγκό

Οι μπαταρίες ιόντων λιθίου, που κυκλοφόρησαν το 1991, άλλαξαν ριζικά τη σχέση μας με την τεχνολογία. Χάρη σε αυτές μπορούμε να έχουμε στην τσέπη μας πανίσχυρες ηλεκτρονικές συσκευές, χρησιμοποιούμε smartphones με ολοένα περισσότερες δυνατότητες και στρεφόμαστε στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα ως εναλλακτική λύση για τα οχήματα που κινούνται με ορυκτά καύσιμα. Όσο όμως αυξάνονται οι απαιτήσεις μας από αυτές τις συσκευές τόσο εντείνεται η ανάγκη για πιο αποδοτικές μπαταρίες και, κατ’ επέκταση, για μεγαλύτερες ποσότητες πρώτων υλών.
Λίθιο, κοβάλτιο, νικέλιο, γραφίτης και άλλα κρίσιμα μέταλλα αποτελούν βασικά στοιχεία αυτής της αλυσίδας παραγωγής. Η εξόρυξή τους μπορεί να γίνεται σε μια χώρα, η επεξεργασία τους σε μια δεύτερη, η συναρμολόγηση των μπαταριών σε μια τρίτη και η διάθεση των τελικών προϊόντων σε ολόκληρο τον κόσμο. Είναι ένα περίπλοκο παγκόσμιο δίκτυο, το οποίο είναι ευάλωτο σε πολέμους, εμπορικούς περιορισμούς και πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Κομβικό ρόλο σε αυτό το δίκτυο έχει η Κίνα, η οποία κατέχει κυρίαρχη θέση στην επεξεργασία κρίσιμων μετάλλων και την κατασκευή μπαταριών. Η πρόσβαση σε αυτά τα υλικά δεν αποτελεί πια απλώς ένα οικονομικό πλεονέκτημα, αλλά ένα ζήτημα εθνικής ασφάλειας και πολιτικής ισχύος.
Οι ΗΠΑ, η Ευρώπη και η Κίνα ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τον έλεγχο των πόρων που θα καθορίσουν το ενεργειακό και τεχνολογικό μέλλον τους.

Το τίμημα της ενεργειακής μετάβασης

Στην πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη του ο
Νιάρχος παρακολουθεί την ιστορία των μπαταριών και των κρίσιμων μετάλλων, και αναδεικνύει τις ιστορικές και πολιτικές συνθήκες που διαμόρφωσαν τη σημερινή πραγματικότητα. Από την αποικιοκρατική ιστορία του Κονγκό και τους ανταγωνισμούς του Ψυχρού Πολέμου μέχρι την άνοδο της Κίνας ως κυρίαρχης δύναμης στην παραγωγή μπαταριών, ξετυλίγει την πορεία ενός συστήματος που συνδέει την τεχνολογική καινοτομία με την εκμετάλλευση ανθρώπων και φυσικών πόρων.
Ιδιαίτερη θέση στην έρευνά του καταλαμβάνει το κοβάλτιο που διαθέτει το Κονγκό.
Η εξόρυξη του ορυκτού πραγματοποιείται τόσο σε μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις όσο και σε μικρά ορυχεία, όπου οι εργαζόμενοι δουλεύουν κάτω από επικίνδυνες συνθήκες. Είναι δύσκολο να παρακολουθήσει κανείς την προέλευση του μετάλλου, καθώς υλικά από διαφορετικές πηγές μπορούν να αναμειχθούν κατά τη μεταφορά και την επεξεργασία τους, καθιστώντας έτσι δυσχερή την εξακρίβωση των συνθηκών υπό τις οποίες εξορύχθηκαν.
Η έρευνα επεκτείνεται και στην Ινδονησία
, όπου η εξόρυξη νικελίου έχει σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον, επιβαρύνοντας τη θάλασσα και τις τοπικές κοινότητες. Η μετάβαση σε πιο καθαρές μορφές ενέργειας δεν καταργεί αυτομάτως τη ρύπανση και την εκμετάλλευση˙ σε πολλές περιπτώσεις, το κόστος τους απλώς μεταφέρεται σε άλλες περιοχές του πλανήτη.

Ο πόλεμος για τους πόρους του μέλλοντος

Η σημασία αυτών των πρώτων υλών γίνεται ακόμα πιο εμφανής καθώς οι κυβερνήσεις επιχειρούν να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε στρατηγικής σημασίας αποθέματα.
Από τη Γροιλανδία μέχρι την Ουκρανία και το Κονγκό, τα κρίσιμα ορυκτά μέταλλα βρίσκονται στο επίκεντρο διπλωματικών διαπραγματεύσεων και γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
Στο Κονγκό ο πρόεδρος Φέλιξ Τσισεκέντι επιδίωξε να ενισχύσει τη συνεργασία με τις ΗΠΑ, αναζητώντας εναλλακτικές απέναντι στην ισχυρή κινεζική παρουσία στον τομέα των φυσικών πόρων της χώρας. Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται σε έναν ευρύτερο αγώνα για τον έλεγχο των αποθεμάτων που θα τροφοδοτήσουν τις βιομηχανίες του μέλλοντος. Για τις μεγάλες δυνάμεις, τα μέταλλα αποτελούν στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία˙ για τις χώρες που τα διαθέτουν, το ζητούμενο είναι αν ο ορυκτός τους πλούτος θα μεταφραστεί σε πραγματική ευημερία για τους πολίτες τους.
Ο
Νικόλαος Νιάρχος εξετάζει επίσης τις τεχνολογικές εξελίξεις που επιχειρούν να περιορίσουν την εξάρτηση από ορισμένα κρίσιμα μέταλλα, όπως οι μπαταρίες που λειτουργούν με σίδηρο και φωσφορικά άλατα. Ωστόσο ακόμα και οι εναλλακτικές τεχνολογίες αντιμετωπίζουν εμπόδια, καθώς η πρόσβαση στους πόρους, οι πολιτικές συγκρούσεις και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις συνεχίζουν να καθορίζουν τις δυνατότητες ανάπτυξής τους.

Το αποκαλυπτικό βιβλίο του
Νικόλαου Νιάρχου διερευνά τις αθέατες διαδρομές που συνδέουν τις καθημερινές μας συνήθειες με τις ζωές ανθρώπων στην άλλη άκρη του κόσμου. Αναδεικνύει τις αντιφάσεις της ενεργειακής μετάβασης και θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορούμε να οικοδομήσουμε ένα πιο καθαρό τεχνολογικό μέλλον χωρίς να αναπαράγουμε τις ίδιες σχέσεις εκμετάλλευσης που χαρακτήρισαν το παρελθόν;

Στις 20 Σεπτεμβρίου 2024, την ημέρα της κυκλοφορίας του iPhone 16 στις ΗΠΑ, διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από καταστήματα της Apple σε περισσότερες από δώδεκα πόλεις, κρατώντας σημαίες της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, για να καταγγείλουν ότι εκεί λαμβάνει χώρα μια «σιωπηλή γενοκτονία». Πίσω από τις συσκευές που χρησιμοποιούμε καθημερινά, από τα smartphones μέχρι τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, κρύβεται μια αθέατη πραγματικότητα: εξόρυξη πολύτιμων μετάλλων υπό συνθήκες εκμετάλλευσης, περιβαλλοντική καταστροφή και γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί για τον έλεγχο των φυσικών πόρων.

Αυτή
τη σκοτεινή πλευρά της τεχνολογικής προόδου αποκαλύπτει ο βραβευμένος δημοσιογράφος και ερευνητήςΝικόλαος Νιάρχος στο βιβλίο του με τίτλο Στη δίνη της ενέργειας: Πόλεμος, τεχνολογία και το βρόμικο παιχνίδι στην αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων. Το 2022 ο Νιάρχος συνελήφθη στο Κονγκό από τη μυστική αστυνομία της χώρας, καθώς ερευνούσε τις συνθήκες εργασίας στα ορυχεία κοβαλτίου, στα οποία δουλεύουν ακόμα και παιδιά σε εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες. Παράλληλα, προσπαθούσε να χαρτογραφήσει τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην εξόρυξη των πολύτιμων αυτών ορυκτών και στις ένοπλες ομάδες που δρουν στην περιοχή.
Το Κονγκό είναι μια χώρα πλούσια σε φυσικούς πόρους, όμως μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού της ζει σε συνθήκες φτώχειας, με περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υποδομές. Στο υπέδαφός του βρίσκονται τεράστια αποθέματα μετάλλων που αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία για την παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση. Κι εδώ υπάρχει ένα
οδυνηρό παράδοξο: ενώ η τεχνολογία υπόσχεται καθαρότερη ενέργεια και ένα μέλλον πιο βιώσιμο, το τίμημα της παραγωγής της συχνά το πληρώνουν άνθρωποι και τοπικές κοινότητες που δεν είναι ορατά στους τελικούς καταναλωτές.

Από την τσέπη μας στα ορυχεία του Κονγκό

Οι μπαταρίες ιόντων λιθίου, που κυκλοφόρησαν το 1991, άλλαξαν ριζικά τη σχέση μας με την τεχνολογία. Χάρη σε αυτές μπορούμε να έχουμε στην τσέπη μας πανίσχυρες ηλεκτρονικές συσκευές, χρησιμοποιούμε smartphones με ολοένα περισσότερες δυνατότητες και στρεφόμαστε στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα ως εναλλακτική λύση για τα οχήματα που κινούνται με ορυκτά καύσιμα. Όσο όμως αυξάνονται οι απαιτήσεις μας από αυτές τις συσκευές τόσο εντείνεται η ανάγκη για πιο αποδοτικές μπαταρίες και, κατ’ επέκταση, για μεγαλύτερες ποσότητες πρώτων υλών.
Λίθιο, κοβάλτιο, νικέλιο, γραφίτης και άλλα κρίσιμα μέταλλα αποτελούν βασικά στοιχεία αυτής της αλυσίδας παραγωγής. Η εξόρυξή τους μπορεί να γίνεται σε μια χώρα, η επεξεργασία τους σε μια δεύτερη, η συναρμολόγηση των μπαταριών σε μια τρίτη και η διάθεση των τελικών προϊόντων σε ολόκληρο τον κόσμο. Είναι ένα περίπλοκο παγκόσμιο δίκτυο, το οποίο είναι ευάλωτο σε πολέμους, εμπορικούς περιορισμούς και πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Κομβικό ρόλο σε αυτό το δίκτυο έχει η Κίνα, η οποία κατέχει κυρίαρχη θέση στην επεξεργασία κρίσιμων μετάλλων και την κατασκευή μπαταριών. Η πρόσβαση σε αυτά τα υλικά δεν αποτελεί πια απλώς ένα οικονομικό πλεονέκτημα, αλλά ένα ζήτημα εθνικής ασφάλειας και πολιτικής ισχύος.
Οι ΗΠΑ, η Ευρώπη και η Κίνα ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τον έλεγχο των πόρων που θα καθορίσουν το ενεργειακό και τεχνολογικό μέλλον τους.

Το τίμημα της ενεργειακής μετάβασης

Στην πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη του ο
Νιάρχος παρακολουθεί την ιστορία των μπαταριών και των κρίσιμων μετάλλων, και αναδεικνύει τις ιστορικές και πολιτικές συνθήκες που διαμόρφωσαν τη σημερινή πραγματικότητα. Από την αποικιοκρατική ιστορία του Κονγκό και τους ανταγωνισμούς του Ψυχρού Πολέμου μέχρι την άνοδο της Κίνας ως κυρίαρχης δύναμης στην παραγωγή μπαταριών, ξετυλίγει την πορεία ενός συστήματος που συνδέει την τεχνολογική καινοτομία με την εκμετάλλευση ανθρώπων και φυσικών πόρων.
Ιδιαίτερη θέση στην έρευνά του καταλαμβάνει το κοβάλτιο που διαθέτει το Κονγκό.
Η εξόρυξη του ορυκτού πραγματοποιείται τόσο σε μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις όσο και σε μικρά ορυχεία, όπου οι εργαζόμενοι δουλεύουν κάτω από επικίνδυνες συνθήκες. Είναι δύσκολο να παρακολουθήσει κανείς την προέλευση του μετάλλου, καθώς υλικά από διαφορετικές πηγές μπορούν να αναμειχθούν κατά τη μεταφορά και την επεξεργασία τους, καθιστώντας έτσι δυσχερή την εξακρίβωση των συνθηκών υπό τις οποίες εξορύχθηκαν.
Η έρευνα επεκτείνεται και στην Ινδονησία
, όπου η εξόρυξη νικελίου έχει σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον, επιβαρύνοντας τη θάλασσα και τις τοπικές κοινότητες. Η μετάβαση σε πιο καθαρές μορφές ενέργειας δεν καταργεί αυτομάτως τη ρύπανση και την εκμετάλλευση˙ σε πολλές περιπτώσεις, το κόστος τους απλώς μεταφέρεται σε άλλες περιοχές του πλανήτη.

Ο πόλεμος για τους πόρους του μέλλοντος

Η σημασία αυτών των πρώτων υλών γίνεται ακόμα πιο εμφανής καθώς οι κυβερνήσεις επιχειρούν να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε στρατηγικής σημασίας αποθέματα.
Από τη Γροιλανδία μέχρι την Ουκρανία και το Κονγκό, τα κρίσιμα ορυκτά μέταλλα βρίσκονται στο επίκεντρο διπλωματικών διαπραγματεύσεων και γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
Στο Κονγκό ο πρόεδρος Φέλιξ Τσισεκέντι επιδίωξε να ενισχύσει τη συνεργασία με τις ΗΠΑ, αναζητώντας εναλλακτικές απέναντι στην ισχυρή κινεζική παρουσία στον τομέα των φυσικών πόρων της χώρας. Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται σε έναν ευρύτερο αγώνα για τον έλεγχο των αποθεμάτων που θα τροφοδοτήσουν τις βιομηχανίες του μέλλοντος. Για τις μεγάλες δυνάμεις, τα μέταλλα αποτελούν στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία˙ για τις χώρες που τα διαθέτουν, το ζητούμενο είναι αν ο ορυκτός τους πλούτος θα μεταφραστεί σε πραγματική ευημερία για τους πολίτες τους.
Ο
Νικόλαος Νιάρχος εξετάζει επίσης τις τεχνολογικές εξελίξεις που επιχειρούν να περιορίσουν την εξάρτηση από ορισμένα κρίσιμα μέταλλα, όπως οι μπαταρίες που λειτουργούν με σίδηρο και φωσφορικά άλατα. Ωστόσο ακόμα και οι εναλλακτικές τεχνολογίες αντιμετωπίζουν εμπόδια, καθώς η πρόσβαση στους πόρους, οι πολιτικές συγκρούσεις και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις συνεχίζουν να καθορίζουν τις δυνατότητες ανάπτυξής τους.

Το αποκαλυπτικό βιβλίο του
Νικόλαου Νιάρχου διερευνά τις αθέατες διαδρομές που συνδέουν τις καθημερινές μας συνήθειες με τις ζωές ανθρώπων στην άλλη άκρη του κόσμου. Αναδεικνύει τις αντιφάσεις της ενεργειακής μετάβασης και θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορούμε να οικοδομήσουμε ένα πιο καθαρό τεχνολογικό μέλλον χωρίς να αναπαράγουμε τις ίδιες σχέσεις εκμετάλλευσης που χαρακτήρισαν το παρελθόν;

Συγγραφέας
Νικόλαος Νιάρχος - Συγγραφέας
Νικόλαος Νιάρχος
Ο Νικόλαος Νιάρχος είναι δημοσιογράφος, η έρευνα του οποίου επικεντρώνεται στους τομείς της ενέργειας, του πολέμου και της μετανάστευσης. Άρθρα του έχουν δημοσιευτεί στα περιοδικά The New Yorker, The Nation, και στους New York Times. Έχει καταθέσει ενώπιον του Κογκρέσου για τις επιπτώσεις της εξόρυξης μετάλλων για μπαταρίες στο Κονγκό. Το άρθρο του για τις εξορύξεις στην Ινδονησία ήταν ένα από τα επικρατέστερα για το Livingston Award του 2024. Το 2023 κέρδισε το βραβείο Edward R. Murrow για ένα ραδιοφωνικό ρεπορτάζ από την Ουκρανία για το New Yorker και το WNYC.